เออร์กอท-โรคใหม่ของข้าวฟ่างในประเทศไทย

บทคัดย่อ

นื่องจากปี พ.ศ. 2525 ได้มีผู้นำพืชชื่อซูแดกซ์ (sudax) ซึ่งเป็นพืชที่ได้จากการผสมข้ามระหว่างข้าวฟ่างและหญ้าซูดานมาปลูกในประเทศไทย ใน จ. ราชบุรี และ จ. นครราชสีมา ปรากฎว่าพืชนี้เป็นโรคเออร์กอทอย่างรุนแรง ต่อมาในปี พ.ศ. 2527 พบว่าโรคนี้เป็นกับข้าวฟ่างซึ่งใช้เป็นแม่ในการผลิตข้าวฟ่างลูกผสม (hybrid) โรคนี้ได้ระบาดรุนแรงในท้องที่ อ. มวกเหล็ก จ. สระบุรี เป็นเนื้อที่กว่า 10 ไร่ อาการของโรคเกิดขึ้นโดยเป็นน้ำเหนียว (honey dew) สีคล้ายน้ำผึ้งเกิดขึ้นบนช่อดอก เมื่อเกิดอาการดังกล่าวจะเป็นระยะเวลาที่รังไข่ของดอกถูกทำลายหมด ทำให้ข้าวฟ่างไม่สร้างเมล็ด จึงทำความเสียหายต่อการผลิตข้าวฟ่างลูกผสมได้ จากการศึกษาพบว่า เชื้อโรคนี้เกิดจากเชื้อรา Sphacelia sorghi ซึ่งเป็น imperfect stage ของเชื้อรา Clavicep sp. หรือมีชื่อเรียกทั่วไปว่าโรคเออร์กอท ซึ่งเป็นโรคใหม่ที่เกิดกับข้าวฟ่างในประเทศไทย และพบว่าถ่ายทอดโดยแมลงและน้ำฝนแต่ยังไม่พบ sclerotium บนเมล็ด พบแต่ระยะที่เป็นน้ำเหนียว ๆ เกิดขึ้น เชื้อโรคนี้สามารถสร้างสารพิษพวกเออร์กอท อัลคาลอยด์ (ergot alkoloids) ซึ่งมีพิษรุนแรงต่อหนูถีบจักร โดยทำให้น้ำหนักลด อ่อนเพลีย โคม่า และตายในที่สุด โดยสารพิษทำให้มีการเปลี่ยนแปลงทางพยาธิสภาพใน ตับ ไต ลำไส้เล็ก หัวใจ และปอดของหนูได้