บทบาทของสารควบคุมการเจริญเติบโตพืชกับการปรับปรุงพันธุ์

บทคัดย่อ

บทบาทของสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชต่อการปรับปรุงพันธุ์พอจะสรุปได้ดังนี้ 1. ช่วยเพิ่มการติดผล (increase fruit set) โดนยการลดการ่วงหล่นของผลในช่วงระยะเวลาต่าง ๆ ของการเจริญเติบดตผล ทำให้สามารถเก็บเกี่ยวเมล็ดพันธุ์เพื่อใช้ประโยชน์ในแง่ปรับปรุงพันธุ์ได้เพิ่มขึ้น 2. ช่วยแก้ปัญหาการเข้ากันไม่ได้ (overcoming incompatibility) ซึ่งเกิดขึ้นได้ 2 กรณี คือ self-incompatibility และ cross-incompatibility การใช้สาร IAA, NAA, NAAm, BA, และ 2, 4, 5-T ช่วยแก้ปัญหานี้ได้ดีในพืชหลาย ๆ ชนิด 3. ช่วยทำให้ออกดอก (flower induction) พืชหลายชนิดมีลักษณะดี แต่มักไม่ค่อยออกดอก ทำให้ไม่สามารถทำการผสมพันธุ์ได้ พืชอีกหลายชนิดมีความต้องการเฉพาะตัว เช่น ต้องการช่วงอากาศหนาวเย็น หรือช่วงระยะวันยาวช่วงหนึ่งจะออกดอก ปัญหาเหล่านี้สามารถแก้ไขได้โดยการฉีดพ่นสารควบคุมการเจริญเติบโต 4. ช่วยดัดแปลงเพศ (modification of sex expression) เป็นบทบาทที่สำคัญมากของสารควบคุมการเจริญเติบดตกับการปรับปรุงพันธุ์ ออกซิน สามารถเปลี่ยนดอกตัวผู้ให้เป็นดอกตัวเมียได้ในไม้ดอกหลายชนิด ในขณะที่ GA3 ช่วยทำให้ดอกตัวเมียกลายเป็นดอกตัวผู้ นอกจากนี้ยังมีบทบาทในการทำให้เกิด heterostylism คือการที่ยอดเกสรตัวเมียโผล่พ้นระดับยอดและออกเกสร ก่อนที่ละอองเกสรจะเจริญเติบโตเต็มที่ สภาพการดังกล่าวช่วยทำให้การผสมพันธุ์ลูกผสมเป็นไปได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องทำการปลิดช่อเกสรตัวผู้ (Emasculation) และ 5. ช่วยทำให้เกิดการเปลี่ยนจำนวนโครโมโซม (polyploidy) การที่สามารถบังคับให้เกิด polyploidy ได้โดยใช้สารควบคุมการเจริญเติบโต ทำให้นักปรับปรุงพันธุ์มีแหล่งของพันธุกรรมกว้างขวางขึ้น และสามารถใช้ประโยชน์ในการปรับปรุงให้ได้พันธุ์แปลก ๆ ใหม่ ๆ ที่สามารถสนองความต้องการได้อย่างดีในอนาคต นอกจากนี้การปรับปรุงพันธุ์พืชโดยวิธีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อก็จำเป็นต้องใช้สารควบคุมการเจริญเติบโตพืชเข้าช่วยเช่นกัน โดยช่วยทำให้เซลขยายตัว เซลแบ่งตัว หรือเกิดการสร้างส่วนต่าง ๆ จากกลุ่มเซล (callus) ซึ่งจะเจริญต่อไปจนเป็นราก และลำต้นในที่สุด บทบาทต่าง ๆ ดังกล่าวทำให้นักปรับปรุงพันธุ์พืชมีโอกาสที่จะแก้ไขปัญหา อุปสรรคและข้อขัดขวางต่าง ๆ ตามธรรมชาติได้ดียิ่งขึ้น โอกาสที่จะได้พันธุ์พืชที่แปลก ๆ ใหม่ ๆ และมีคุณประโยชน์ต่อมนุษยชาติในอนาคต จึงเพิ่มขึ้นอย่างมาก