การวิเคราะห์วอเตอร์ฟุตพริ้นท์ของมันสำปะหลังในแปลงเกษตรกร

บทคัดย่อ

การบริหารจัดการน้ำโดยใช้แนวคิดวอเตอร์ฟุตพริ้นท์เข้ามามีบทบาทมากขึ้น เป็นตัวชี้วัดปริมาณการใช้นํ้า ทั้งทางตรงและทางอ้อม มันสำปะหลังเป็นต้นน้ำของอุตสาหกรรมหลายประเภท มีการเผยแพร่ผลการศึกษาวอเตอร์ฟุตพริ้นท์จากข้อมูลมือสองเป็นหลัก การศึกษาในระดับแปลงเกษตรกรยังมีจำกัด จึงดำเนินการศึกษาเพื่อวิเคราะห์ค่าวอเตอร์ฟุตพริ้นท์ของมันสำปะหลัง 1 ตันหัวสด จากการรวมรวมข้อมูลในแปลงเกษตรกรระหว่าง ฤดูกาลผลิต 2560/61 - 2563/64 ใน 26 จังหวัดหลักที่ปลูกมันสำปะหลัง พบว่า ค่าวอเตอร์ฟุตพริ้นท์มีความแตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ อันเนื่องมาจากสภาพดินฟ้าอากาศ และการจัดการ การปลูกมันสำปะหลังของเกษตรกร ส่วนใหญ่อาศัยน้ำฝน พันธุ์ที่นิยมปลูกได้แก่ เกษตรศาสตร์ 50 ระยอง 5 ระยอง 72 ระยอง 11 ส่วนใหญ่ปลูกช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม ภาคตะวันออกปลูกได้เร็วกว่า ขณะที่ภาคเหนือปลูกล่าช้ากว่า ระยะเวลาปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวเฉลี่ย 10.4 เดือน สูงสุด 19 เดือน เกษตรกรใช้ปุ๋ยไนโตรเจนเฉลี่ย 7.2 กก.N/ ไร่ ผลผลิตมันสำปะหลังหัวสดเฉลี่ย 4.1 ตัน/ไร่  จ. อุดรธานีให้ผลผลิตเฉลี่ยสูงสุด 6.5 ตัน/ไร่ และ จ. พิษณุโลกให้ผลผลิตเฉลี่ยต่ำสุด 2.9 ตัน/ไร่ สามารถประมาณค่าวอเตอร์ฟุตพริ้นท์ของมันสำปะหลังหัวสดเฉลี่ย 268 ลบ.ม./ตันหัวสด แยกเป็นค่ากรีนวอเตอร์ฟุตพริ้นท์เฉลี่ย 226 ลบ.ม./ตัน และค่าเกรย์วอเตอร์ฟุตพริ้นท์เฉลี่ย 42 ลบ.ม./ตัน สูงสุดที่ จ. อุทัยธานี 402 ลบ.ม./ตัน ต่ำสุดที่ จ. อุดรธานี 138 ลบ.ม./ตัน วอเตอร์ฟุตพริ้นท์มีความสัมพันธ์ทางบวกกับปริมาณการใช้ปุ๋ย แต่ตรงข้ามกับผลผลิต ส่วนช่วงเดือนเก็บเกี่ยว อายุเก็บเกี่ยว และปีการเพาะปลูก มีแนวโน้มให้วอเตอร์ฟุตพริ้นท์สูงขึ้น ส่วนพันธุ์ไม่พบความสัมพันธ์กับวอเตอร์ฟุตพริ้นท์