การประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพจากสารพิษตกค้างในพืชผัก จากพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน
DOI:
https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2025.7คำสำคัญ:
ความเสี่ยง, สารพิษตกค้าง, คะน้า, พริก, มะเขือเทศบทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามและประเมินความเสี่ยงจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน โดยเก็บตัวอย่างพืชผัก 3 ชนิด คือ คะน้า มะเขือเทศ และพริก จากแปลงปลูกพืชใน 19 หมู่บ้าน ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น หนองบัวลำภู ชัยภูมิ บึงกาฬ หนองคาย นครพนม มุกดาหาร และสกลนคร เพื่อวิเคราะห์สารพิษตกค้าง เก็บตัวอย่างในช่วงการเก็บเกี่ยว ระหว่างเดือน พ.ย. 2564 – ต.ค. 2565 สกัดตัวอย่างด้วยวิธี QuEChERS วิเคราะห์หาสารพิษตกค้างจำนวน 228 ชนิดสาร ด้วยเครื่อง LC-MS/MS ณ ห้องปฏิบัติการ สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 ประเมินความเสี่ยงจากสารพิษตกค้างในผักต่อความปลอดภัยทางอาหาร 2 วิธี คือ 1) ประเมินจากชนิดและปริมาณสารพิษตกค้างที่ตรวจพบในพืชผักเทียบกับปริมาณสารพิษตกค้างสูงสุด (MRL) และ 2) ประเมินจากดัชนีความเสี่ยงต่อ (HI) จากการคำนวณค่าการได้รับสารเข้าสู่ร่างกายด้วยการบริโภคต่อวัน เทียบกับปริมาณที่ยอมรับบริโภคได้ต่อวัน ผลการศึกษาจากตัวอย่างทั้งหมด 80 ตัวอย่าง พบสารพิษตกค้าง 43 ตัวอย่าง มีปริมาณสารพิษตกค้างเกินค่า MRL 12 ตัวอย่าง ตรวจพบสารพิษตกค้างจำนวน 19 12 และ 5 ชนิดสารในตัวอย่างคะน้า พริกและมะเขือเทศ ตามลำดับ และปริมาณที่ตรวจพบอยู่ในช่วง 0.01-0.91 0.01-1.81 และ 0.01-0.05 มก./กก. ตามลำดับ เมื่อนำผลวิเคราะห์สารพิษตกค้างมาประเมินความเสี่ยงต่อการบริโภค โดยใช้ค่า HI พบว่า คะน้า พริก และมะเขือเทศ HI มีค่า 51.19 6.66 และ 21.30% ตามลำดับ ผ่านเกณฑ์การยอมรับ
เอกสารอ้างอิง
จารุพงศ์ ประสพสุข. 2562. บทบาทของการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีต่อความเสี่ยงทางการเกษตรและการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกผักเชิงพาณิชย์ในจังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต. สาขาเกษตรเชิงระบบ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
จารุพงศ์ ประสพสุข สุวิทย์ เลาหศิริวงศ์ อรุณี พรมคำบุตร และชุลีมาศ บุญไทย อิวาย. 2562. การประเมินความเสี่ยงสารเคมีกำจัดศัตรูพืชตกค้างในดินต่อสุขภาพของเกษตรกรผู้ปลูกคะน้าในจังหวัดขอนแก่น. วารสารวิชาการเกษตร. 37(3): 272-285.
จารุพงศ์ ประสพสุข. 2565. รายงานสรุปผลการวิเคราะห์สารพิษตกค้างในพืชผักและไม้ผลพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ปี 2561-2565. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3, ขอนแก่น กรมวิชาการเกษตร.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2551. วิธีชักตัวอย่างเพื่อตรวจหาสารพิษตกค้าง มกอช.9025-2551. ราชกิจจานุเบกษา ฉบับประกาศและงานทั่วไป เล่ม 125 ตอนพิเศษ 139ง. 18 สิงหาคม 2551. กรุงเทพฯ. แหล่งข้อมูล: https://www.acfs.go.th/ standard/download/pesticide_residues.pdf. สืบค้น: 10 กรกฎาคม 2566.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2556. การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับพืชอาหารมาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 9001-2556. กรุงเทพฯ. แหล่งข้อมูล: https://www.acfs.go.th/standard/ download/GAP_food%20crop.pdf. สืบค้น: 10 กรกฎาคม 2566.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2559ก. ข้อมูลการบริโภคอาหารของคนไทย. แหล่งข้อมูล: https://www.acfs.go.th/files/files/attach-files /867_20190606145951_625162.pdf. สืบค้น: 10 กรกฎาคม 2566
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2559ข. สารพิษตกค้าง: ปริมาณสารพิษตกค้างสูงสุด. มาตรฐานสินค้าเกษตร มกษ. 9002-2559. กรุงเทพฯ. แหล่งข้อมูล: https://www.acfs.go.th/standard/ download/MAXIMUM-RESIDUE-LIMITS.pdf. สืบค้น: 10 กรกฎาคม 2566.
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. 2555. โครงการสำรวจและวิจัยมาตรฐานขนาดรูปร่างคนไทย. แหล่งข้อมูล: https://waa.inter.nstda.or.th/stks/ pub/2012/20120417-SizeThailand.pdf. สืบค้น: 14 มกราคม 2568.
Agriculture and Environment Research Unit. 2023. Pesticide Properties DataBase (PPDB). University of Hertfordshire. Available at: https://sitem.herts.ac.uk/aeru/ppdb/. Accessed: July 20, 2023.
Akoto, O., A.A. Azuure and K.D. Adotey. 2016. Pesticide residues in water, sediment and fish from Tono Reservoir and their health risk implications. SpringerPlus. 5: 1849.
Alla, S.A.G, N.M. Loutfy, A.H. Shendy and M.T. Ahmed. 2015. Hazard index, a tool for a long-term risk assessment of pesticide residues in some commodities, a pilot study. Regulatory Toxicology and Pharmacology. 73(3): 985-991.
BSI [British Standards]. 2008. Foods of plant origin Determination of pesticide residues using GC-MS and/or LC-MS-MS following acetonitrile extraction/partitioning and clean up by dispersive SPE-QuEChERS-method. BS EN 15662:2008. London: BSI Group, Chiswick High Road.
European Commission. 2023. European Commission Pesticides database
MRLs (EU) 2022/1343. Available at: https://food.ec.europa.eu/plants/pesticides/eu-pesticides-database_en. Accessed: July 20, 2023.
FAO/WHO [Food and Agricultural Organization/World Health Organization]. 2023. Pesticide residues in food and feed: Codex Alimentarius. Online Database. Available at: http:// www.codexalimentarius.net/pestres/data/ pesticides. Accessed: July 20, 2023.
Hawari, K., S. Mokh, M. Iskandarani, W. Halloum and F. Jaber. 2019. Pesticide residues in Lebanese apples and health risk assessment. Food Additives and Contaminants: Part B. 12(2): 81-89.
Liu, Y., K. Bei, W. Zheng, G. Yu and C. Sun. 2023. Pesticide residues risk assessment and quality evaluation of four characteristic fruits in Zhejiang Province, China. Frontiers in Environmental Science. 11:1124094.
Łozowicka, B., P. Kaczynski, E. Rutkowska, M. Jankowska and I. Hrynko. 2013. Evaluation of pesticide residues in fruit from Poland and health risk assessment. Agricultural Sciences. 4(5B): 106-111.
National Bureau of Agricultural Commodity and Food Standards. 2016. Food Consumption Data of Thailand. National Bureau of Agricultural Commodity and Food Standards. Bangkok.
Wołejko E., B. Łozowicka and P. Kaczyński. 2014. Pesticide residues in berries and juices and potential risk for consumers. Desalination and Water Treatment. 52(19-21): 3804–3818.
World Health Organization. 2020. WHO recommended classification of pesticides by hazard and guidelines to classification, 2019 edition, Geneva. Available at: https://iris.who.int/ bitstream/handle/10665/332193/9789240005662-eng.pdf?sequence=1. Accessed: July 20, 2023
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารวิชาการเกษตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการเกษตร
