สมรรถนะการผสมของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ภายใต้สภาพแล้ง

ผู้แต่ง

  • ปริญญา การสมเจตน์ สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน ถ.พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพฯ 10900
  • สุริพัฒน์ ไทยเทศ สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน ถ.พหลโยธิน จตุจักร กรุงเทพฯ 10900
  • ทัศนีย์ บุตรทอง ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ ต.สุขสำราญ อ.ตากฟ้า จ.นครสวรรค์ 60190
  • ชัยวัฒน์ นันทโชติ ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ ต.สุขสำราญ อ.ตากฟ้า จ.นครสวรรค์ 60190

DOI:

https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2026.4

คำสำคัญ:

สมรรถนะการผสม, สายพันธุ์แท้, ทนแล้ง, Zea mays L.

บทคัดย่อ

การปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์พันธุ์ทนแล้ง
เป็นวิธีลดความเสียหายของผลผลิตจากฝนทิ้งช่วงในฤดูปลูก การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินสมรรถนะการผสมภายใต้สภาพแล้งในข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ เพื่อสร้างสายพันธุ์ที่ให้ผลผลิตดีและทนต่อสภาพแล้งได้ ซึ่งจะนำไปใช้ในการพัฒนาพันธุ์ใหม่ต่อไป การทดลองเริ่มจากการใช้วิธีการผสมแบบพบกันหมดระหว่างกลุ่มข้าวโพดสายพันธุ์แท้ ทำให้สร้างคู่ผสมได้ทั้งหมด 63 คู่ผสม จากสายพันธุ์แท้ 16 สายพันธุ์ (กลุ่มที่ 1 จำนวน 7 สายพันธุ์ และกลุ่มที่ 2 จำนวน 9 สายพันธุ์) แล้วนำมาทดสอบร่วมกับพันธุ์ลูกผสมดีเด่น และพันธุ์การค้า รวมทั้งหมด 70 พันธุ์ โดยใช้พันธุ์ กวก.นครสวรรค์5 เป็นพันธุ์ตรวจสอบ ภายใต้สภาพงดให้น้ำตั้งแต่ก่อนออกดอก 2 สัปดาห์ จนครบ 1 เดือน จึงให้น้ำตามปกติ วางแผนการทดลองแบบ 7x10 alpha lattice 2 ซ้ำ ในฤดูแล้งปี พ.ศ. 2567 พบว่า ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสม 5 คู่ผสม ได้แก่ Nei502007 x Nei542006, Nei502007 x Nei542018, TF7 x Nei542020, Nei502007 x Nei532003 และ TF7 x Nei542006 ให้ผลผลิต 1,146 1,046 1,037 1,034 และ 1,026 กก./ไร่ ตามลำดับ สูงกว่าพันธุ์ กวก.นครสวรรค์5 (749 กก./ไร่) แต่ไม่แตกต่างทางสถิติกับพันธุ์ลูกผสมการค้า DK7212C และ CP389 ที่ให้ผลผลิต 1,066 และ 1,059 กก./ไร่ ตามลำดับ นอกจากนี้ ยังสามารถคัดเลือกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ซึ่งมีค่าสมรรถนะการผสมทั่วไปเป็นบวกสูงและแตกต่างจากศูนย์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติได้ 4 สายพันธุ์ ได้แก่ Nei502007, Nei532003, Nei542006 และ Nei542020 สำหรับใช้เป็นสายพันธุ์ทดสอบในการประเมินผลผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ที่เหมาะสมในการพัฒนาพันธุ์ใหม่ ซึ่งสายพันธุ์ที่คัดเลือกได้จะนำไปใช้ในการพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ทนแล้งต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กฤษฎา สัมพันธารักษ์. 2551. ปรับปรุงพันธุ์พืช: พื้นฐาน วิธีการ และแนวคิด. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรุงเทพฯ.

จำนงค์ ชัญถาวร สุริพัฒน์ ไทยเทศ ทัศนีย์ บุตรทอง พิเชษฐ์ กรุดลอยมา ศิวิไล ลาภบรรจบ ศุภกาญจน์ ล้วนมณี และอมรา ไตรศิริ. 2558. ศักยภาพผลผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมพันธุ์การค้าไทยภายใต้สภาพแห้งแล้ง. หน้า 53-64. ใน: การประชุมวิชาการข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ครั้งที่ 36. วันที่ 5-7 มิย. 2556. โรงแรมอัศวรรณ, หนองคาย.

จำนงค์ ชัญถาวร สุริพัฒน์ ไทยเทศ ทัศนีย์ บุตรทอง อมรา ไตรศิริ และพิเชษฐ์ กรุดลอยมา. 2560. สมรรถนะการผสมข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ของไทยและสายพันธุ์แท้ทนทานแล้งจากต่างประเทศ. หน้า 24-30. ใน: การประชุมวิชาการข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติครั้งที่ 38. วันที่ 25-27 กค. 2560. โรงแรมแกรนด์ฮิลล์รีสอร์ท แอนด์ สปา, นครสวรรค์.

ชัยวัฒน์ นันทโชติ ปริญญา กาญสมเจตน์ ทัศนีย์ บุตรทอง และสุริพัฒน์ ไทยเทศ. 2565. การคัดเลือกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์อินเบรดผลผลิตสูงและทนแล้งด้วยดัชนีการคัดเลือกของสมิธ. วารสารเกษตรและอาหาร มรวอ. 1 (2): 42-50.

ชัยวัฒน์ นันทโชติ สุริพัฒน์ ไทยเทศ ปริญญา การสมเจตน์ ทัศนีย์ บุตรทอง บุศริน อิ่มอินทร์ อมรรัตน์ ภู่โต หัทยา วัฒนพฤกษ์ น้ำทิพย์ จีนจันทร์ และกัลยรัตน์ แตงระย้า. 2566. การประเมินข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ภายใต้สภาพแล้งที่พัฒนาโดยกรมวิชาการเกษตรด้วยวิธีผสมกับตัวทดสอบ. หน้า 1951-1958. ใน: การประชุมวิชาการ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ครั้งที่ 20. วันที่ 7-8 ธค. 2566.

ชัยวัฒน์ นันทโชติ สุริพัฒน์ ไทยเทศ อมรรัตน์ ภู่โต บุศรินอิ่มอินทร์ หัทยา วัฒนพฤกษ์ น้ำทิพย์ จีนจันทร์ และกัลยรัตน์ แตงระย้า. 2568. การประเมินข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์อินเบรดทนทานต่ออัตราการปลูกถี่. หน้า 11-19. ใน: การประชุมวิชาการข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ครั้งที่ 41. วันที่ 25-27 กพ. 2568. 111 รีสอร์ท แอนดฺ สปา และศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาท, ชัยนาท.

ชูศักดิ์ จอมพุก. 2562. วิธีวิเคราะห์ทางพันธุศาสตร์ปริมาณในการปรับปรุงพันธุ์พืช. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กรุงเทพฯ.

ปริญญา การสมเจตน์ สุริพัฒน์ ไทยเทศ ชัยวัฒน์ นันทโชติ และทัศนีย์ บุตรทอง. 2567ก. การทดสอบสมรรถนะการผสมของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ที่มีอายุเก็บเกี่ยวสั้น. วารสารเกษตรและอาหาร มรวอ. 3(2): 13-22.

ปริญญา การสมเจตน์ สุริพัฒน์ ไทยเทศ ชัยวัฒน์ นันทโชติ และทัศนีย์ บุตรทอง. 2567ข. การคัดเลือกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมที่มีอายุเก็บเกี่ยวสั้นและผลผลิตสูงด้วยดัชนีการคัดเลือกของสมิธ. หน้า 176-190. ใน: สัมมนาวิชาการพืชไร่พันธุ์ใหม่ สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน วันที่ 27-29 สค. 2567 โรงแรมริเวอร์แคว วิลเลจ, กาญจนบุรี.

พิเชษฐ์ กรุดลอยมา. 2551. แนวคิดและประสบการณ์ในการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดทนทานแล้ง. เอกสารวิชาการประกอบการฝึกอบรม เรื่องการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ทนทานแล้งในประเทศไทย. วันที่ 18-21 กุมภาพันธ์ 2551 โรงแรมเบเวอร์ลี่ฮิลล์ ปาร์ค, นครสวรรค์.

ไพศาล เหล่าสุวรรณ. 2550. สถิติ: แผนการทดลองและการวิเคราะห์ พิมพ์ครั้งที่ 4. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี, นครราชสีมา.

ราเชนทร์ ถิรพร. 2566. ข้าวโพด: การผลิต การใช้ประโยชน์การวิเคราะห์ปัญหา และการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เกษตรกร. คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ. 274 หน้า.

โรจนพงศ์ ไชยสิทธิ์ วิทิตร ใจอารีย์ และชูศักดิ์ จอมพุก. 2561. การคัดเลือกข้าวโพดลูกผสมเดี่ยวจากการผสมพันธุ์ข้ามกลุ่มเฮทเทอโรติกด้วยดัชนีการคัดเลือกของสมิธ. หน้า 15-26. ใน: การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 15 วันที่ 6-7 ธค. 2561. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน, นครปฐม.

สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน. 2562. คู่มือการบันทึกข้อมูลงานวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน.กรมวิชาการเกษตร, กรุงเทพฯ. 290 หน้า.

สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2565. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์. หน้า 27-36. ใน: สถานการณ์สินค้าเกษตรที่สำคัญ และแนวโน้มปี 2566.

สุทัศน์ ศรีวัฒนพงศ์. 2553. การปรับปรุงพันธุ์พืช. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ. 259 หน้า.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ. 2564. รายงานโครงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์. คลังผลงานวิจัยกรมวิชาการเกษตร. แหล่งที่มา: https://info.doa.go.th/research/?act=view_detail&id=3126. สืบค้น: 20 ตุลาคม 2568.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ ปริญญา การสมเจตน์ ทัศนีย์ บุตรทอง และบุศริน อิ่มอินทร์. 2564. การปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมอายุยาวเพื่อผลผลิตสูงและทนแล้ง. หน้า 17-44. ใน: รายงานผลงานวิจัยประจำปี 2564. ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ พิเชษฐ์ กรุดลอยมา ทัศนีย์ บุตรทอง จำนงค์ ชัญถาวร และศิวิไล ลาภบรรจบ. 2560ก. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมพันธุ์ดีเด่น NSX042022 และ NSX052014. หน้า 31-39. ใน: การประชุมวิชาการข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ครั้งที่ 38. วันที่ 25-27 กรกฎาคม 2560. โรงแรมแกรนด์ฮิลล์ รีสอร์ท แอนด์ สปา, นครสวรรค์.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ พิเชษฐ์ กรุดลอยมา ทัศนีย์ บุตรทอง จำนงค์ ชัญถาวร ศิวิไล ลาภบรรจบ ศุภกาญจน์ ล้วนมณี เพ็ญรัตน์ เทียมเพ็ง อานนท์ มลิพันธุ์ ปรีชา แสงโสดา อรอนงค์ วรรณวงษ์ และรุ่งทิวา ดารักษ์. 2560ข. ปฏิสัมพันธ์ระหว่างพันธุกรรมกับสภาพแวดล้อมในแหล่งปลูกที่สำคัญของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสม. หน้า 57-65. ใน: สัมมนาวิชาการสมาคมปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์พืชแห่งประเทศไทย. วันที่ 2-3 พฤษภาคม 2560. โรงแรมมารวย การ์เด้น, กรุงเทพ ฯ.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ พิเชษฐ์ กรุดลอยมา ทัศนีย์ บุตรทอง สุทัศนีย์ วงศ์ศุปไทย และจำนงค์ ชัญถาวร. 2556. การประเมินคุณลักษณะของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมภายใต้สภาพแห้งแล้งและธาตุไนโตรเจนต่ำ. หน้า 57-65. ใน: การประชุมวิชาการข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ครั้งที่ 36. วันที่ 5-7 มิถุนายน 2556. โรงแรมอัศวรรณ, หนองคาย.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ ศิวิไล ลาภบรรจบ ทัศนีย์ บุตรทอง และกัญจน์ชญา ตัดโส. 2566ก. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมทนแล้งพันธุ์นครสวรรค์4. วารสารผลิตกรรมการเกษตร. 5(3): 92-101.

สุริพัฒน์ ไทยเทศ ศิวิไล ลาภบรรจบ ทัศนีย์ บุตรทอง และปริญญา การสมเจตน์. 2566ข. ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมพันธุ์นครสวรรค์ 5 อายุเก็บเกี่ยวสั้นและทนแล้ง. วารสารแก่นเกษตร. 51(2): 375-386.

อาวุธ ณ ลำปาง. 2529. ข้อสังเกตและคำแนะนำในการปรับปรุงพันธุ์พืชไร่. วารสารวิชาการเกษตร. 4: 85-92.

Banziger, M., G.O. Edmeades, D. Beck and M. Bellon. 2000. Breeding for Drought and Nitrogen Stress Tolerance in Maize: From Theory to Practice. CIMMYT, Mexico D.F. 68 p.

Comstock, R.E. and H.F. Robinson. 1948. The components of genetic variance in populations of biparental progenies and their use in estimating the average degree of dominance. Biometrics 4(4): 254-266.

Comstock, R.E. and H.F. Robinson. 1952. Estimation of average dominance of genes. pp. 494-516. In: Heterosis, J.W. Gowen (ed.). Iowa State University Press, Ames, Iowa, USA.

Denmead, O.T. and R.H. Shaw. 1960. The effects of soil moisture stress at different stages of growth on the development and yield of corn 1. Agronomy Journal. 52(5): 272-274.

Dhliwayo, T., K. Pixley, A. Menkir and M. Warburton. 2009. Combining ability, genetic distances, and heterosis among elite CIMMYT and IITA tropical maize inbred lines. Crop Science. 49(4): 1201-1210.

Grudloyma, P., T. Budthong and N. Kamlar. 2005. Identification of tropical late yellow maize under water stress conditions. pp. 132-135. In: Proceeding of the Ninth Asian Regional Maize Workshop. 5-9 Sep, 2005, Beijing, China.

Hallauer, A.R., M.J. Carena and J.B.M. Filho. 2010. Quantitative Genetics in Maize Breeding. Springer Science and Business Media, New York. 500 p.

NeSmith, D.S., and J.T. Ritchie. 1992. Short–and long–term responses of corn to a pre-anthesis soil water deficit. Agronomy Journal. 84(1): 107–113.

R Development Core Team. 2019. R: A Language and Environment for Statistical Computing. R Foundation for Statistical Computing. Vienna, Austria.

Vongsupathai, S., S. Thaitad, T. Budthong and P. Grudloyma. 2011. Precision phenotyping for improving drought stress tolerance in maize. pp. 17-18. In: 11th Asian Maize Conference, 7-11 Nov. 2011, Nanning, Guangxi, China.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-04-26

รูปแบบการอ้างอิง

การสมเจตน์ ป., ไทยเทศ ส., บุตรทอง ท., & นันทโชติ ช. (2026). สมรรถนะการผสมของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์สายพันธุ์แท้ภายใต้สภาพแล้ง . วารสารวิชาการเกษตร, 44(1), 40–51. https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2026.4

ฉบับ

ประเภทบทความ

งานวิจัย