การปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเทียนพื้นเมืองอุทัยธานี
DOI:
https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2026.11คำสำคัญ:
ข้าวโพดเทียน, การคัดเลือกพันธุ์, การตอบสนองต่อการคัดเลือก, ค่าสัมประสิทธิ์การตัดสินใจบทคัดย่อ
ข้าวโพดเทียนพื้นเมืองที่นิยมและปลูกต่อเนื่องกันมานานของ จ.อุทัยธานี ได้แก่ เทียนเย้าและเทียนกะเหรี่ยง ซึ่งเป็นพันธุ์ผสมเปิด มีความเสื่อมถอยทางพันธุกรรมและเกิดการปนเปื้อนจากการผสมข้ามกับข้าวโพดพันธุ์อื่น ทำให้ผลผลิตและคุณภาพเปลี่ยนแปลงไป การศึกษานี้จึงทำการรวบรวม คัดเลือก และปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดพื้นเมืองของ จ.อุทัยธานี เพื่อปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดเทียนพื้นเมืองให้มีความสม่ำเสมอ ฝักดก และผลผลิตสูง โดยการปรับปรุงประชากรในปี พ.ศ. 2561-2566 ด้วยวิธีการคัดเลือกแบบ S1NRS 3 รอบ แต่ละรอบประกอบด้วย 3 ขั้นตอน คือ 1) ผสมตัวเองภายในประชากร 2) ผสมแบบ bulk-half-sib ในประชากร และ 3) ผสมแบบสุ่มในประชากร โดยประเมินพันธุ์ 2 ฤดูปลูก ทำการประเมินความก้าวหน้าทางการคัดเลือกข้าวโพดเทียนเย้าที่ผ่านการปรับปรุง (YC3) และประเมินความก้าวหน้าทางการคัดเลือกข้าวโพดเทียนกะเหรี่ยงที่ผ่านการปรับปรุง (KRC3) เปรียบเทียบประชากรพื้นฐาน ประชากรที่ผ่านการคัดเลือกแต่ละรอบ ร่วมกับพันธุ์การค้า พบว่า ประชากร YC3 มีลักษณะผลผลิตทั้งเปลือกและปอกเปลือกตอบสนองต่อการคัดเลือก โดยมีค่าเพิ่มขึ้นในทุกรอบ 169.1 และ 116.2 กก./ไร่ ตามลำดับ มีจำนวนฝักทั้งหมด และจำนวนฝักที่ 1 เพิ่มขึ้นทุกรอบการคัดเลือก 1,414 และ 916 ฝัก/ไร่ ตามลำดับ และมีค่าสัมประสิทธิ์การตัดสินใจสูง ส่วนประชากร KRC3 มีลักษณะผลผลิตทั้งเปลือกและปอกเปลือกไม่ตอบสนองต่อการคัดเลือก โดยมีค่าเพิ่มขึ้นในทุกรอบ 61.4 และ 39.6 กก./ไร่ ตามลำดับ มีค่าสัมประสิทธิ์การตัดสินใจค่อนข้างสูง แสดงให้เห็นว่าการคัดเลือกและปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดพื้นเมืองแบบ S1NRS 3 รอบ เป็นวิธีการคัดเลือกที่มีประสิทธิภาพทำให้ได้ข้าวโพดเทียนเย้าและเทียนกะเหรี่ยงที่มีความสม่ำเสมอ ฝักดก และผลผลิตสูง ซึ่งสามารถนำไปใช้เป็นพันธุ์ผสมเปิด เป็นแหล่งเชื้อพันธุกรรมเพื่อพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดได้
เอกสารอ้างอิง
กมล เลิศรัตน์. 2536. การปรับปรุงพันธุ์พืชผสมข้าม. ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 95 หน้า.
กรมวิชาการเกษตร. 2539. พันธุ์พืชไร่. โรงพิมพ์คุรุสภา, กรุงเทพฯ. 143 หน้า.
คมสัน อำนวยสิทธิ์. 2544. ข้าวโพดหวานฝักเล็กพันธุ์ “เทียนหวานพิษณุโลก”. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า. 19(3): 58–65.
ฉลอง เกิดศรี วรรษมน มงคล เชาวนาถ พฤทธิเทพ สุภาพร สุขโต ปวีณา ไชยวรรณ์ ศุภวรรณ มาดหมาย สุพรรณณี เป็งคำ ภาคภูมิ ถิ่นคำ ฉัตรชีวิน ดาวใหญ่ ศิวกร เกียรติมณีรัตน์ สมบูรณ์ วันดี โสพิศ ใจปาละ สายชล บุญรัศมี อำไพ ประเสริฐสุข วิลัยรัตน์ แป้นแก้ว วิภารัตน์ ดำริเข้มตระกูล อนุชา เหลาเคน วลีรัตน์ วรกาญจนบุญ และธีรวุฒิ วงศ์วรัตน์. 2564. กิจกรรมงานวิจัยที่ 2 การวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดข้าวเหนียว. หน้า 29-84. ใน: รายงานโครงการวิจัยการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดฝักสด. กรมวิชาการเกษตร.
ปราโมทย์ พรสุริยา ประพฤติ พรหมสมบูรณ์ และหนูจันทร์ ศิริสุวรรณ์. 2563. การประเมินสายพันธุ์ข้าวโพดเทียนที่คัดเลือกจากพันธุ์พื้นเมือง. วารสารเกษตรศาสตร์และเทคโนโลยี. 1(3): 22-32.
ภราดร อุปพงษ์ กมล เลิศรัตน์ และพลัง สุริหาร. 2560. การคัดเลือกพันธุ์แบบหมู่ประยุกต์จำนวน 4 รอบ เพื่อเพิ่มลักษณะฝักดกในประชากรข้าวโพดเทียนสีม่วง. วารสารแก่นเกษตร. 45(1): 143-152.
วทัญญู ขามเกาะ พลัง สุริหาร กมล เลิศรัตน์ ดนุพล เกษไธสง และคมศร ลมไธสง. 2561. การตอบสนองต่อการคัดเลือกด้วยวิธีแบบวงจรพื้นฐานของผลผลิตในประชากรข้าวโพดข้าวเหนียวสีส้ม. วารสารแก่นเกษตร. 46(1): 43-50.
วสุ สันติมิตร สุชาดา บุญเลิศนิรันดร์ และอรุณี คงสอน. 2558. การพัฒนาเทคโนโลยีการปลูกข้าวโพดเทียนบ้านเกาะแบบมีส่วนร่วมภายใต้สภาพและปัญหาของเกษตรกร. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลราชมงคลสุวรรณภูมิ. 38 หน้า.
สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน. 2562. คู่มือ การบันทึกข้อมูลงานวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน. กรมวิชาการเกษตร, กรุงเทพฯ. 290 หน้า.
สำนักคุ้มครองพันธุ์พืช. 2568. แบบบันทึกลักษณะประจำพันธุ์ ข้าวโพด. แหล่งข้อมูล: https://www.doa.go.th/pvp/?page_id=906. สืบค้น: 11 มีนาคม 2568.
สุภาพร สุขโต. 2555. ข้าวโพดตักหงายพืชท้องถิ่นจังหวัดเลย. หนังสือพิมพ์กสิกร. 85(3): 18-20.
สุภาพร สุขโต สมบัติ บวรพรเมธี อรนี อินทร์ทอง ฉลอง เกิดศรี สงัด ดวงแก้ว ดาวรุ่ง คงเทียน และเครือวัลย์ บุญเงิน. 2567. การคัดเลือกและปรับปรุงประชากรแบบ S1RS โดยไม่ทดสอบรุ่นลูกในข้าวโพดพื้นเมืองกะเหรี่ยงอุทัย. วารสารแก่นเกษตร. 52(2): 261-272.
อุดม วงศ์ชนะภัย เพ็ญลักษณ์ ชูดี และสุภาพร สุขโต. 2564. ความสำคัญของข้าวโพดฝักสดในภาคกลางและภาคตะวันตก. น. 1-17. ใน: การจัดการความรู้ เทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดฝักสดที่เหมาะสมในเขตพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันตก. สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 5, ชัยนาท.
Ajala, S.O., J.G. Kling, S.K. Kim and A.O. Obajimi. 2003. Improvement of maize populations for resistance to downy mildew. Plant Breeding. 122(4): 328-333.
Allard, R.W. 1960. Principles of Plant Breeding. John Wiley & Sons, New York. 485 p.
Dhillon, B.S. and A.S. Khehra. 1989. Modified S1 recurrent selection in maize improvement. Crop Science. 29(1): 226-228.
Falconer, D.S. and T.F.C. Mackay. 1996. Introduction to Quantitative Genetics. 4th Ed, Longman Scientific and Technical, Harlow. 464 p.
Fehr, W.R. 1991. Principles of Cultivar Development. Vol 1. Macmillan Publishing Company, New York. 536 p.
Galarreta, J.I.R. and A. Álvarez. 2007. Six cycles of S1 recurrent selection in two Spanish maize synthetics. Spanish Journal of Agricultural Research. 5(2): 193-198.
Gomez, K.A. and A.A. Gomez. 1984. Statistical Procedure for Agricultural Research. 2nd Ed, John Wiley and Sons, New York. 680 p.
Hallauer, A.R. and J.B. Miranda. 1988. Quantitative Genetics in Maize Breeding. 2nd ed. Iowa State University Press, Ames. 468 p.
Jenweerawat, S., C. Aekatasanawan, P. Laosuwan and A.R. Hallauer. 2010. Potential lines and hybrids developed from modified reciprocal recurrent selection in maize. Agriculture and Natural Resources. 44(4): 517–522.
Koirala, K.B., D.B. Gurung, B. Bhandari and J.B. Chhetri. 2014. Population Improvement of Yellow and White Maize through Reciprocal Recurrent Selection. pp. 130-132. In: Proceedings of the 27th National Summer Crops Workshop Vol 2, 18-20th April 2013. Nepal Agricultural Research Council.
Sarquls, J.I., H. Gonzalez and J.R. Dunlap. 1998. Yield response of two cycles of selection from a semiprolific early maize (Zea mays L.) population to plant density, sucrose infusion and pollination control. Field Crops Research. 55(1-2): 109-116.
Sekhon R.S., B.S. Dhillon, V.K. Saxena and M.S. Grewal. 1999. Modified S1 recurrent selection in a maize composite. Maydica. 44(2): 175-177.
Sukto, S., K. Lomthaisong, J. Sanitchon, S. Chankaew, M.P. Scott, T. Lubberstedt, K. Lertrat and B. Suriharn. 2020. Variability in prolificacy, total carotenoids, lutein, and zeaxanthin of yellow small-ear waxy corn germplasm. International Journal of Agronomy. 2020(1): 8818768.
Xiaoyang, W., C. Dan, L. Yuqing, L. Weihua, Y. Xinming, L. Xiuquan, D. Juan and L. Lihui. 2017. Molecular characteristics of two new waxy mutations in China waxy maize. Molecular Breeding. 37(3): 27.
Zhou, Z., L. Song, X. Zhang, X. Li, N. Yan, R. Xia, H. Zhu, J. Weng, Z. Hao, D. Zhang, H. Yong, M. Li and S. Zhang. 2016. Introgression of opaque2 into waxy maize causes extensive biochemical and proteomic changes in endosperm. PLoS One. 11(7): e0158971.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการเกษตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการเกษตร
