การระบุชนิดของเห็ดยานางิ (Cyclocybe spp.) ด้วยลักษณะทางสัณฐานวิทยา และข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ ITS

บทคัดย่อ

เห็ดยานางิ (Cyclocybe spp.) เป็นเห็ดที่สำคัญและแพร่หลาย การระบุชนิดของเห็ดยานางิ ในประเทศไทยยังขาดความชัดเจน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาและลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ ITS ของเห็ดยานางิ เพื่อระบุชนิดของเห็ดให้ถูกต้อง โดยเก็บรวมรวมเห็ดยานางิจาก 10 แหล่ง รวม 19 สายพันธุ์ ตรวจสอบลักษณะสัณฐานวิทยาต่าง ๆ และวิเคราะห์ลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ ITS ของ DNA ผลการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาพบว่า เห็ดยานางิ 18 สายพันธุ์ มีลักษณะหมวกดอกสีน้ำตาลถึงน้ำตาลอ่อนและครีม ก้านดอกทรงกระบอกสีขาวเสมอกันตลอดทั้งก้าน เมื่อดอกบานพบแผ่นวงแหวนใต้ครีบดอกขนาดเล็ก ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับ C. cylindracea ในขณะที่เห็ดยานางิ 1 สายพันธุ์ คือ Ya11 มีลักษณะที่แตกต่าง คือ มีหมวกดอกสีน้ำตาลเข้มถึงเกือบดำ พบเกล็ดสีขาวบนหมวกดอกที่สังเกตเห็นได้ชัด ก้านดอกทรงกระบอกสีน้ำตาล เมื่อดอกบานพบแผ่นวงแหวนใต้ครีบดอกหนาและยาว ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับ C. chaxingu ส่วนผลการวิเคราะห์ข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ ITS และสร้างแผนภูมิความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมพบว่า ความสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการของความใกล้ชิดของเห็ดยานางิทั้ง 19 สายพันธุ์ แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม สอดคล้องกับข้อมูลทางสัณฐานวิทยา ดังนั้น การระบุชนิดของเห็ดยานางิด้วยลักษณะทางสัณฐานวิทยาและข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ ITS จึงถือเป็นวิธีการจัดจำแนกชนิดเห็ดยานางิได้อย่างแม่นยำและมีประสิทธิภาพ สามารถนำไปใช้แยกชนิดเห็ดยานางิในประเทศไทยได้