การตอบสนองของสายพันธุ์ข้าวต่อการก่อโรคของเชื้อ Burkholderia glumae ที่เก็บรวบรวมจากภูมิภาคต่าง ๆ ของประเทศไทยในสภาพโรงเรือน
DOI:
https://doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2026.5คำสำคัญ:
แบคทีเรีย, การจัดกลุ่ม, ข้าว, กาบใบเน่า, รวงไหม้บทคัดย่อ
เชื้อแบคทีเรีย Burkholderia glumae ก่อให้เกิดโรคระบาดรุนแรงในข้าวในหลายประเทศ การระบาดทำให้ผลผลิตข้าวลดลงอย่างมาก โดยเชื้อทำให้กล้าเน่า กาบใบเน่า เมล็ดเน่า และรวงไหม้ เชื้อชนิดนี้มีหลายไอโซเลทแต่ละไอโซเลทตอบสนองต่อข้าวสายพันธุ์ต่าง ๆ แตกต่างกัน จึงสามารถใช้การตอบสนองของสายพันธุ์ข้าวต่าง ๆ ต่อเชื้อเพื่อจัดกลุ่มเชื้อได้ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินการตอบสนองของสายพันธุ์ข้าวต่อการก่อโรคของเชื้อ B. glumae ในสภาพโรงเรือน โดยรวบรวมเชื้อจากนาข้าวใน 41 อำเภอ จาก 10 จังหวัด ของภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย และสามารถแยกเชื้อ B. glumae ได้ 38 ไอโซเลท จากนั้นได้คัดเลือกเชื้อจำนวน 26 ไอโซเลท เพื่อนำมาจัดกลุ่มตามความสามารถในการก่อโรคในข้าว 20 พันธุ์/สายพันธุ์ โดยปลูกเชื้อด้วยการฉีดเซลล์แขวนลอยของเชื้อ B. glumae (1 x 108 CFU/mL, O.D.600 = 0.2) เข้าที่บริเวณกาบใบข้าวอายุ 45 วัน ที่ปลูกในสภาพโรงเรือน เพื่อสังเกตการตอบสนองต่อการก่อโรค และวิเคราะห์ phylogenetic tree จากค่าดัชนีการเกิดโรคด้วยวิธี Bay-Curtis เพื่อจัดกลุ่มเชื้อ B. glumae ผลการวิเคราะห์ทำให้สามารถจัดกลุ่มเชื้อได้ทั้งหมด 4 กลุ่ม โดยเชื้อไอโซเลทที่แยกได้จาก จ.บุรีรัมย์ มีความหลากหลายมากที่สุด โดยสามารถจัดกลุ่มได้ 3 กลุ่ม รองลงมาคือ เชื้อจาก จ.แพร่ และร้อยเอ็ด โดยเชื้อจากแต่ละจังหวัดสามารถจัดกลุ่มได้ 2 กลุ่ม
เอกสารอ้างอิง
กรมวิชาการเกษตร. 2550. ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง กําหนดศัตรูพืชเป็นสิ่งต้องห้ามตามพระราชบัญญัติกักพืช พ.ศ. 2507 (ฉบับที่ 6) พ.ศ. 2550. แหล่งข้อมูล: https://www.doa.go.th/ard/wp-content/uploads/2019/10/ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง กำหนดศัตรูพืชเป็นสิ่งต้องห้าม ฉบับที่ 6. สืบค้น: 13 ตุลาคม 2568.
กวินธรรพ์ บุบผา เทิดศักดิ์ สวัสดิ์สุข รัศมี ฐิติเกียรติพงศ์ ศิริพร กออินทร์ศักดิ์ และจินตนา อันอาตม์งาม. 2559. การสำรวจโรคเมล็ดด่างข้าวที่เกิดจากเชื้อราและการพัฒนาวิธีการประเมินโรคในสภาพโรงเรือน. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร. 47(3): 339-349.
จิตรา สุวรรณ์ เฉลิมพล ภูมิไชย์ และธานี ศรีวงศ์ชัย. 2562. ความหลากหลายของลักษณะทางสัณฐานวิทยาและการจัดกลุ่มพันธุ์ข้าวพื้นเมืองไทย. หน้า 750-760. ใน: การประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิตศึกษาแห่งชาติ ครั้งที่ 20. 15 มีนาคม 2562 อาคารพจน์ สารสิน มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
บุณยาพร ภาคภูมิ และศิริพร ดอนเหนือ. 2562. การศึกษาเชื้อ Burkholderia glumae และ B. gladioli สาเหตุโรคของข้าวในประเทศไทย. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตรและการจัดการ. 2(2): 48-58.
วันวิสาข์ เพ็ชรอำไพ จุฑาเทพ วัชระไชยคุปต์ สุจินต์ ภัทรภูวดล และวิชัย โฆสิตรัตน. 2560. การจำแนกเชื้อแบคทีเรียสาเหตุโรครวงไหม้ และเมล็ดด่างของข้าวโดยการวิเคราะห์ลำดับเบสของกลุ่มยีน. วารสารวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมการเกษตร. 48(2): 297-311.
วนิดา ธรรมธุระสาร ศิริพร ดอนเหนือ ศิริพร กออินทร์ศักดิ์ และจินตนา อันอาตม์งาม. 2562. การประเมินความต้านทานต่อโรคกาบใบเน่าและโรคเมล็ดด่างข้าวที่เกิดจากเชื้อรา Sarocladium oryzae. วารสารเกษตร. 35(1): 113-123.
อริษา จิตรติกรกุล พยอม โคเบลลี่ ไอลดา ชุมแสง ศุภลักษณา สนคงนอก คนึงนิจ ศรีวิลัย อังคณา กันทาจันทร์ กิตติพงษ์ ศรีม่วง พสชนัน ชัยวิริยะพงศ์ สมศักดิ์ ลีลากุด พิกุล ลีลากุด สุนิตา ปาวะรีย์ และธีรดา หวังสมบูรณ์ดี. 2567. การสํารวจและตรวจเชื้อ Burkholderia glumae และ Burkholderia gladioli สาเหตุโรครวงไหม้ของข้าวในประเทศไทยด้วยวิธีทางชีวโมเลกุล. วารสารวิชาการข้าว. 15(1): 92-110.
Chen, Q., Y. Hu, W. Shen and A. Zhang. 2025. Evaluation of rice blast resistance and R gene analysis in japonica rice varieties tested in the Anhui region. Agronomy. 15(5): 1008.
Ham, J.H., R.A. Melanson and M.C. Rush. 2011. Burkholderia glumae: Next major pathogen of rice? Molecular Plant Pathology. 12(4): 329–339.
Jungkhun, N., A.R.G. Farias, J. Watcharachaiyakup, N. Kositcharoenkul, J.H. Ham and S. Patarapuwadol. 2022. Phylogenetic characterization and genome sequence analysis of Burkholderia glumae strains isolated in Thailand as the causal agent of rice bacterial panicle blight. Pathogens. 11(6): 676.
Maeda, Y., H. Shinohara, A. Kiba, K. Ohnishi, N. Furuya, Y. Kawamura, T. Ezaki, P. Vandamme, S. Tsushima and Y. Hikichi. 2006. Phylogenetic study and multiplex PCR-based detection of Burkholderia plantarii, Burkholderia glumae and Burkholderia gladioli using gyrB and rpoD sequences. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology. 56(5): 1031-1038.
McMaugh, T. 2005. Guidelines for Surveillance for Plant Pests in Asia and the Pacific. Australian Centre for International Agricultural Research (ACIAR) Monograph No. 119. 192 p.
Mizobuchi, R., S. Fukuoka, C. Tsuiki, S. Tsushima and H. Sato. 2018. Evaluation of major Japanese rice cultivars for resistance to bacterial grain rot caused by Burkholderia glumae and identification of standard cultivars for resistance. Breeding Science. 68(4): 413–419.
Schaad, N.W., J.B. Jone and W. Chun. 2001. Laboratory Guide for Identification of Plant Pathogenic Bacteria. American Phytopathological Society, Saint Paul, Minnesota. USA. 373 p.
Yuan, X. 2004. Identification of Bacterial Pathogens Causing Panicle Blight of Rice in Louisiana. Master's thesis. Louisiana State University, USA. 97 p.
Zhu, B., M. Lou, Y. Huai, G. Xie, J. Luo and L. Xu. 2008. Isolation and identification of Burkholderia glumae from symptomless rice seeds. Rice Science. 15(2): 145-149.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารวิชาการเกษตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
วารสารวิชาการเกษตร
