ลักษณะทางนิเวศวิทยาและผลผลิตของฮ่อม (Baphicacanthus cusia (Nees) Brem.) ในพื้นที่จังหวัดแพร่

บทคัดย่อ

การศึกษาลักษณะทางนิเวศและผลผลิตของฮ่อมในพื้นที่ จ.แพร่ ระหว่างเดือนมีนาคม – กันยายน พ.ศ. 2555 ในเบื้องต้นสัมภาษณ์ผู้รับซื้อฮ่อม จากนั้นได้ทำการสำรวจเบื้องต้นในพื้นที่ต่าง ๆ ที่พบฮ่อม วัดระดับความสูงจากระดับน้ำทะเล ด้วยเครื่องกำหนดตำแหน่งบนพื้นโลก (GIS) เดินเท้าสำรวจเบื้องต้นในพื้นที่ ๆ พบว่าฮ่อมมีอยู่ในพื้นที่ ๆ มีความสูงจากระดับน้ำทะเลระหว่าง 600 – 800 ม. จึงทำการคัดเลือกพื้นที่ศึกษาตามระดับความสูงจากระดับน้ำทะเล เพื่อเป็นตัวแทนพื้นที่ศึกษา 3 ระดับความสูง พื้นที่ที่หนึ่งความสูงเฉลี่ย 615 ม. จากระดับน้ำทะเล สุ่มเลือกพื้นที่บ้านนาดอง ต.ช่อแฮ เป็นตัวแทน พื้นที่ที่สองความสูงเฉลี่ย 625 ม. จากระดับน้ำทะเล สุ่มเลือกพื้นที่บ้านคูนา ต.สวนเขื่อน เป็นตัวแทน และพื้นที่ที่สามความสูงเฉลี่ย 700 ม. จากระดับน้ำทะเล สุ่มเลือกพื้นที่บ้านแม่ลัว ต.ป่าแดง และทำการสุ่มคัดเลือกสวนหลังบ้านเพื่อเป็นตัวแทนหมู่บ้านละ 3 หลังคาเรือน และสุ่มตัวอย่างในพื้นที่ป่าใกล้แหล่งน้ำธรรมชาติที่อยู่ใกล้กับหมู่บ้านเพื่อเป็นพื้นที่เปรียบเทียบ วางแปลงขนาด 10x10 ม. เพื่อสำรวจชนิดไม้ยืนต้น และภายในแปลงแบ่งเป็นแปลงย่อยขนาด 5x5 ม. จำนวน 4 แปลงย่อย และทำการสำรวจไม้หนุ่ม และภายในแปลงย่อยมุมล่างซ้ายทำการวางแปลงขนาด 2x2 ม. เพื่อสำรวจไม้พุ่ม ไม้ล้มลุก กล้าไม้และฮ่อม กึ่งกลางแปลงทุกพื้นที่สำรวจ ทำการวางแปลงรูปสามเหลี่ยม เพื่อทำการเก็บตัวอย่างดินจำนวน 3 จุด ห่างกัน 5 ม. ในดินชั้นบน (0 – 5 ซม.) และดินชั้นล่าง (20 – 25 ซม.) จากนั้นนำตัวอย่างดินมาผึ่งให้แห้งและร่อนด้วยตะแกรง 5 มม. ส่งวิเคราะห์คุณสมบัติของดินที่ห้องปฏิบัติการ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ผลการศึกษาพบพืชที่ขึ้นร่วมกับฮ่อมจำแนกได้เป็น 3 ชั้นเรือนยอด โดยชั้นเรือนยอดแรก พบไม้ยืนต้นซึ่งมีเรือนยอดเด่นสูง 15 – 20 ม. ได้แก่ หมาก มะพร้าว เป็นต้น เรือนยอดรองลงมา สูงตั้งแต่ 5 – 10 ม. ได้แก่ ต้างหลวง สัก และแอปเปิ้ลป่า และเรือนยอดที่พบต่ำกว่า 5 ม. ลงมา ได้แก่ ไม้พื้นล่าง ไม้พุ่ม ไม้ล้มลุกและกล้าไม้ เช่น กาแฟ โกสน ข่า ชะอม พริก ชะพลู มะเขือ หมากผู้หมากเมียและอ้อย เป็นต้น จำนวนชนิดของไม้หนุ่มและไม้พุ่ม ในบริเวณที่ฮ่อม มีจำนวนชนิดพันธุ์เท่ากับ 6 – 33 ชนิด ลักษณะของต้นฮ่อม ที่บริเวณบ้านแม่ลัว มีขนาดของคอรากชิดดิน ความสูงและความกว้างทรงพุ่มมากที่สุด เนื่องจากมีลักษณะนิเวศที่เหมาะสมในการปลูกฮ่อมมากกว่า เช่น ลักษณะภูมิประเทศ ภูมิอากาศและความอุดมสมบูรณ์ของดิน โดยเฉพาะพื้นที่สวนหลังบ้านแม่ลัว มีอนุภาคของดินเหนียวสูงซึ่งแสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ของดินที่สูงกว่า