การศึกษาความต้านทานสารหลายกลุ่มและลักษณะทางชีวโมเลกุลของหญ้าดอกขาว (Leptochloa chinensis L. Nees) ที่ต้านทานสารฟีนอกซาพรอพ

บทคัดย่อ

ทำการสำรวจพื้นที่ของเกษตรกรที่ทำนา ข้าวแบบนาหว่านน้ำตม ในเขตสะพานสูง กรุงเทพฯ ปี พ.ศ. 2545 พบว่าเกิดปัญหาของ วัชพืชหญ้าดอกขาว (Chinese sprangletop, Leptochloa chinensis) ที่ต้านทานต่อสารฟี นอกซาพรอพ และจากการประเมินความ ต้านทานสารในระดับที่เป็นพืชทั้งต้นในสภาพ เรือนทดลอง พบว่าในหญ้าดอกขาวไบโอไทป์ที่ ต้านทานสารมีค่าดัชนีของความต้านทานสาร กำจัดวัชพืชสูงกว่าไบโอไทป์อ่อนแอถึง 10-25 เท่า เกษตรกรจึงได้รับคำแนะนำให้เปลี่ยนแปลง การใช้สารกำจัดวัชพืชควบคุมวัชพืชหญ้าดอก ขาวที่มีกลไกการทำลายแตกต่างไปจากสารฟี นอกซาพรอพ ต่อมาได้ทำการสำรวจในพื้นที่เดิม อีกครั้งหนึ่งในปี พ.ศ. 2547 เพื่อสอบถามให้รู้ แน่ชัดเกี่ยวกับสถานการณ์ของหญ้าดอกขาวที่ ต้านทานสารฟีนอกซาพรอพ พบว่าเกษตรกรพึง พอใจกับวิธีการแนะนำดังกล่าว ทำให้ประชากร ของหญ้าดอกขาวไบโอไทป์ที่ต้านทานสารมี จำนวนลดลงไป นอกจากนี้ไม่พบความต้านทาน สารกำจัดวัชพืชหลายกลุ่มของหญ้าดอกขาวไบโอ ไทป์ที่ต้านทานสารฟีนอกซาพรอพ ไปยังสารออก ซาไดแอสซอน โพรพานิลและควินคลอแรกซ์ ส่วนในการศึกษาทางด้านชีวโมเลกุลของหญ้า ดอกขาวที่ต้านทานสารฟีนอกซาพรอพ ได้ ทำการ โคลนยีนและหาลำดับเบส ในส่วน carboxyl transferase (CT domain) ของยีนอะซิทิลโคเอ คาร์บอกซิเลส (ACCase) ขนาด 657 คู่เบส จากหญ้าดอกขาวไบโอไทป์ที่ต้านทานสารและ ไบโอไทป์ที่อ่อนแอต่อสารฟีนอกซาพรอพ โดยได้ ขึ้นทะเบียนใน genbank และมีรหัส AY803783 และ AY662693 ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบ ลำดับเบส พบว่ามีการเกิดการกลายพันธุ์เฉพาะ จุดของนิวคลีโอไทด์ 4 ตำแหน่งในหญ้าดอกขาว ไบโอไทป์ที่ต้านทานสาร ส่งผลให้แปลรหัสเป็นกรดอะมิโนมีการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม 4 ตำแหน่ง (Phe¹⁷¹⁸ เปลี่ยนเป็น Ser, Glu¹⁷³⁹ เปลี่ยนเป็น Asp, Gly¹⁷⁴⁶ เปลี่ยนเป็น Ala และ Ala¹⁸¹⁵เปลี่ยนเป็น Thr) เมื่อพิจารณาจาก ปริมาณการสะสมของ ACCase mRNA พบว่า ในหญ้าดอกขาวไบโอไทป์ที่ต้านทานสารมีการ สะสมปริมาณของ ACCase mRNA ที่ใกล้เคียง กับในหญ้าดอกขาวไบโอไทป์ที่อ่อนแอ แสดงว่า กลไกพื้นฐานทางชีวโมเลกุลของหญ้าดอกขาวที่ ต้านทานสารฟีนอกซาพรอพ อาจเกิดขึ้นภายหลัง จากกระบวนการ transcription ของยีน ACCase แม้ว่าเมื่อได้รับสารฟีนอกซาพรอพที่ อัตราแนะนำ (6.75 ก.ของสารออกฤทธิ์ต่อไร่) ส่งผลทำให้ปริมาณการสะสมของ ACCase mRNA ของทั้งสองไบโอไทป์ลดลงไปเล็กน้อย