ฟอร์มาลดีไฮด์ในอาหาร

บทคัดย่อ

ฟอร์มาลดีไฮด์ หรือฟอร์มาลีนเป็นสารก่อมะเร็ง โดย IARC จัดให้อยู่ใน Group 1 (เป็นสารก่อมะเร็งโพรงจมูก) สำหรับประเทศไทยฟอร์มาลดีไฮด์จัดเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 2 ตามพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ.2535 และเป็นสารห้ามใช้ในอาหารตามพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ.2522 ประโยชน์ของฟอร์มาลดีไฮด์ด้านอุตสาหกรรมเป็นวัตถุดิบในการผลิตพลาสติก สารเคลื่อบ สิ่งทอ และเคมีภัณฑ์อื่น ๆ ด้านการแพทย์เป็นสารฆ่าเชื้อ น้ำยาดองศพ ด้านการเกษตรเป็นส่วนผสมในสารรม และสารเคมีกำจัดศัตรูพืช แต่ก็มีผู้ประกอบการนำมาใส่ในอาหาร เพื่อเพิ่มน้ำหนักและคงความสดของอาหาร เช่น ผ้าขี้ริ้วในกระเพาะวัว ปลาหมึกกรอบ ปลาหมึกสด  เป็นต้น กระบวนการเกิดฟอร์มาลดีไฮด์มี 2 ลักษณะคือฟอร์มาลดีไฮด์จากภายนอกร่างกาย (exogenous formaldehyde) จากการผลิตในอุตสาหกรรมและสิ่งแวดล้อม และฟอร์มาลดีไฮด์จากภายในร่างกาย (endogenous formaldehyde) จากกระบวนการต่าง ๆ ภายในของสิ่งมีชีวิตทั้งในสัตว์และพืชโดยมีปริมาณแตกต่างกันตามชนิดของสิ่งมีชีวิต โดยเฉพาะสัตว์ทะเลจะมีสารไตรเมทิลเอมีน ออกไซด์เป็นสารป้องกันการสูญเสียน้ำออกจากตัวสัตว์เมื่อสัตว์ทะเลตายลงเอนไซม์ไตรเมทิลออกซิเดสจะเปลี่ยนสารดังกล่าวไปเป็นฟอร์มาลดีไฮด์  ซึ่งสารนี้จะเกิดเป็นฟอร์มาลดีไฮด์ในอาหารตามธรรมชาติ ดังนั้นจึงควรมีการศึกษาถึงปริมาณที่พบได้ในอาหารแต่ละชนิดเพื่อนำค่าดังกล่าวมาเป็นค่ากำหนดทางกฎหมายของประเทศ พร้อมข้อเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาการนำมาใช้ใส่ในอาหารต่อไป