การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา องค์ประกอบพฤกษเคมีเบื้องต้น และการสกัดที่เหมาะสมของสมุนไพรต้นกระดูกไก่ขาวและต้นกระดูกไก่ดำ
คำสำคัญ:
: กระดูกไก่ดำ–กระดูกไก่ขาว, การคัดกรองสารพฤกษเคมี, , สภาวะการสกัดบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะทางกายภาพและองค์ประกอบพฤกษเคมีเบื้องต้นของ Justicia gendarussa L. (ต้นกระดูกไก่ขาว) และ Justicia gendarussa Burm.f. (ต้นกระดูกไก่ดำ) ซึ่งเป็นสมุนไพรที่ใช้ตามภูมิปัญญาในการบรรเทาอาการปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ และการอักเสบ การตรวจสอบลักษณะสัณฐานวิทยาโดยรวมพบว่า ต้นกระดูกไก่ขาวมีลำต้นและใบสีเขียวมีกลิ่นฉุน ส่วนต้นกระดูกไก่ดำมีลำต้นสีม่วงดำและใบสีเขียว ทั้งสองชนิดมีเนื้อในลำต้นสีขาวและมีรสจืดเหมือนกัน การตรวจคัดกรองสารพฤกษเคมีเบื้องต้นด้วยวิธีทดสอบการเกิดสีและการตกตะกอน พบว่าสมุนไพรทั้งสองชนิดมีสารแอลคาลอยด์และแทนนินร่วมกัน แต่พบว่าฟลาโวนอยด์และซาโปนิน มีเฉพาะในต้นกระดูกไก่ขาวเท่านั้น สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายของสารสำคัญที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้การทดสอบประสิทธิภาพตัวทำละลายยังพบว่าเอทานอล 95% และเมทานอล 95% ให้ผลการสกัดสาระสำคัญใกล้เคียงกัน ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการจำแนกชนิดและการใช้สมุนไพรอย่างถูกต้อง เนื่องจากความแตกต่างของสารออกฤทธิ์อาจมีผลต่อประสิทธิผลและความปลอดภัยทางการรักษา ข้อมูลที่ได้สามารถใช้เป็นฐานข้อมูลพื้นฐานสำหรับการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรฐานการสกัด และงานวิจัยทางเภสัชกรรม ในอนาคต
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. รายงานสถานการณ์สมุนไพรและการใช้ประโยชน์ด้านสาธารณสุข [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.dtam.moph.go.th/wp-content/uploads/dtam-ann/report-year-dtam/annual-report-2024-DTAM/ann-report-dtam-2567.pdf
รัตนา อินทรานุปกรณ์. การตรวจสอบและการสกัดแยกสารสำคัญจากสมุนไพร. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2550.
รุ่งระวี เต็มศิริฤกษ์กุล. เภสัชเวท: การตรวจเอกลักษณ์สมุนไพร. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล; 2558
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. บัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2566 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566 [เข้าถึงเมื่อ 7 มิ.ย. 2568]. เข้าถึงได้จาก:
สุชานันท์ พันธุ์พานิช, ธนากร กฤษณะ. การใช้สมุนไพรทดแทนในตำรับยาแผนไทย: บทวิเคราะห์และแนวทางพัฒนามาตรฐานยา. วารสารการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2562;17(2):45–56.
อนุสรา ศรีสวัสดิ์, เกษรา ทองมาก, และคณะ.
การพัฒนาสเปรย์สมุนไพรจากต้นกระดูกไก่ดำและการประเมินประสิทธิผลในการลดอาการปวดกล้ามเนื้อ.
วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ. 2564;30(1):89–98.
อภิรดี ทองอินทร์, วรัญญา ศรีวิชัย, และคณะ. ฤทธิ์ต้านการอักเสบของสารสกัดกระดูกไก่ดำและศักยภาพการประยุกต์ใช้ทางเภสัชกรรม. วารสารเภสัชศาสตร์ไทย. 2566;48(3):201–14.
Azwanida NN. A review on the extraction methods use in medicinal plants, principle, strength and limitation. Med Aromat Plants. 2015;4(3):1–6.
Harborne JB. Phytochemical methods: a guide to modern techniques of plant analysis. 3rd ed. London: Chapman & Hall; 1998.
Jothimanivannan C, et al. Anti-inflammatory and analgesic activities of Justicia gendarussa Burm. f. J Pharmacol Toxicol. 2010;5(6):278-83.
Kumar S, Pandey AK. Chemistry and biological activities of flavonoids: An overview. ScientificWorldJournal. 2013;2013:1-16.
Kumar S, Yadav A, Yadav M, Yadav JP. Impact of climatic conditions on secondary metabolites of medicinal plants. J Med Plants Stud. 2013;1(3):54-7.
Mythili A, et al. Evaluation of antidepressant activity of Justicia gendarussa Burm. f. in rodent models. J Acute Med. 2017;7(3):105-11.
Nirmalraj S, et al. Antibacterial and phytochemical screening of Justicia gendarussa leaf extracts against human pathogens. Int J Innov Appl Stud. 2015;11(1):204-10.
Panche AN, Diwan AD, Chandra SR. Flavonoids: An overview. J Nutr Sci. 2016;5:e47.
Sazada S, Verma P, Rather AA, Jabeen F, Meghvansi MK. Preliminary phytochemicals analysis of some important medicinal and aromatic plants. Adv Biol Res. 2009;3(5-6):188-95.
Sofowora A. Medicinal plants and traditional medicine in Africa. 2nd ed. Ibadan: Spectrum Books; 1993.
Subramanian N, Jothimanivannan C, Kameshwaran S. Evaluation of antianxiety activity of Justicia gendarussa Burm. f. in mice. Int J Pharma Bio Sci. 2013;4(2):341-7.
Trease GE, Evans WC. Trease and Evans pharmacognosy. 16th ed. Edinburgh: Saunders Elsevier; 2009.
World Health Organization. Quality control methods for medicinal plant materials. Geneva: WHO Press; 1998.
World Health Organization. Quality control methods for medicinal plant materials. Updated ed. Geneva: WHO Press; 2011.
