การวิเคราะห์ปริมาณสารพฤกษเคมี ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และฤทธิ์ต้านแบคทีเรียของสารสกัดจากใบดีปลี (Piper retrofractum Vahl)
คำสำคัญ:
ใบดีปลี, สารต้านอนุมูลอิสระ, Streptococcus salivarius, สุขภาพช่องปากบทคัดย่อ
ปัจจุบันปัญหาโรคในช่องปาก เช่น โรคฟันผุและโรคปริทันต์อักเสบ ยังคงเป็นอุบัติการณ์สำคัญที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชากรในทุกช่วงวัย แม้จะมีสารต้านจุลชีพสังเคราะห์ที่ใช้ในทางทันตกรรมอย่างแพร่หลาย แต่ผลข้างเคียงและการทำลายสมดุลของจุลินทรีย์ประจำถิ่น (Normal Flora) นำไปสู่ความสนใจในการศึกษาพืชสมุนไพรเพื่อเป็นทางเลือกใหม่ งานวิจัยนี้จึงมุ่งเน้นศึกษาดีปลี (Piper retrofractum Vahl) ซึ่งเป็นพืชสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยา โดยเฉพาะในส่วนใบ ที่ยังมีการศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพอย่างจำกัด โดยวิเคราะห์ปริมาณสารพฤกษเคมี ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และความสามารถในการยับยั้งแบคทีเรียประจำถิ่นอย่าง Streptococcus salivarius ผลการศึกษาพบว่า สารสกัดใบดีปลีมีปริมาณฟีนอลิกรวม คือ17.667±5.462 mgGAE/gDW และปริมาณฟลาโวนอยด์รวม คือ 51.401±2.128 mgQE/gDW และมีฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระในระดับปานกลาง โดยมีค่าร้อยละการต้านอนุมูลอิสระ DPPH และ ABTS คือ 26.248±0.659 และ 34.615±2.359 ตามลำดับ สำหรับการทดสอบฤทธิ์ต้านแบคทีเรียประจำถิ่นในช่องปาก Streptococcus salivarius ด้วยวิธี Disc Diffusion พบว่าสารสกัดมีฤทธิ์ในการยับยั้งจำกัด โดยมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางบริเวณยับยั้งเฉลี่ย 0.5 มิลลิเมตร ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าสารสกัดจากใบดีปลีมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปาก เนื่องจากมีสารสำคัญกลุ่มฟลาโวนอยด์สูงและมีฤทธิ์ต้านจุลชีพที่ไม่ทำลายสมดุลของเชื้อประจำถิ่นในช่องปากมากเกินไป ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการรักษาสมดุลของระบบนิเวศในช่องปาก
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กองทันตสาธารณสุข กรมอนามัย, รายงานผลการประชุมวิชาการทันตสาธารณสุขแห่งชาติ ครั้งที่ 9, นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
สำนักทันตสาธารณสุข. รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากระดับประเทศ ครั้งที่ 8. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2560.
Petersen PE, Ogawa H. The global burden of periodontal disease: towards integration with chronic disease prevention and control. Periodontol 2000. 2012;60(1):15-39.
ชูพงศ์ สถิรไพศาล. การศึกษาฤทธิ์ต้านจุลชีพของสารสกัดสมุนไพรต่อแบคทีเรียก่อโรคในช่องปาก, วารสารทันตแพทยศาสตร์. 2560;67(2):124-135.
Marsh PD. Dental plaque as a biofilm and a microbial community - implications for health and disease. BMC Oral Health. 2006.
Mangaiyarkarasi R, et al. Efficacy of Aloe vera mouthwash on dental plaque and gingivitis. J Clin Exp Dent. 2015;7(3):e380-4.
Gupta R, Flora SJ. Effect of Centella asiatica on free radical mediated oxidative stress. Chem Biol Interact. 2005.
สมศักดิ์ นวลแก้ว. สมุนไพรที่ใช้ในงานทันตกรรม. วารสารเภสัชศาสตร์อีสาน. 2555;8(1):1-12.
Taweechaisupapong S, et al. In vitro inhibitory effect of Streblus asper leaf extract on adhesion of Candida albicans to human buccal epithelial cells. J Ethnopharmacol. 2005.
จุไรรัตน์ เกิดคอทอง. ฤทธิ์ทางชีวภาพของชุมเห็ดเทศต่อเชื้อจุลินทรีย์ในช่องปาก. รายงานการวิจัย; 2562.
พัชราภรณ์ เทพกาญจนา. กระชายกับการยับยั้งเชื้อ Streptococcus mutans. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. 2564.
Hasan S, et al. Anticariogenic potentials of Acacia nilotica, Ocimum sanctum and Emblica officinalis. Afr J Microbiol Res. 2011.
ประคอง ปรุงศิลป์. การศึกษาฤทธิ์ต้านการอักเสบของสารสกัดผักคราดหัวแหวน. วารสารวิจัยสมุนไพร. 2563.
Wannissorn B, et al. Antibacterial properties of essential oils from Thai medicinal plants. Fitoterapia. 2005.
ณัฐกานต์ วงศ์ธนศิริ และคณะ. การวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดจากใบพืชวงศ์พริกไทย. วารสารสมุนไพรและผลิตภัณฑ์ธรรมชาติ. 2565;5(2):45-58.
Salaheen S, et al. Antibacterial and anti-biofilm activities of Piper sarmentosum extracts against oral pathogens. Journal of Herbal Medicine. 2018;11:23-29.
Mohamad NS, et al. Anti-inflammatory potential of Piper sarmentosum in human gingival fibroblasts. Journal of Ethnopharmacology. 2020;250:112462.
ศิริพร กลิ่นมาลี. ประสิทธิภาพของสารสกัดสมุนไพรตระกูล Piper ในการยับยั้งแบคทีเรียก่อโรคฟันผุ. วารสารทันตแพทยศาสตร์และเทคโนโลยีสุขภาพ. 2566;4(1):12-25.
สมชาย สันติวัฒนกุล. เทคนิคการสกัดและวิเคราะห์สารพฤกษเคมีจากพืชสมุนไพร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัย; 2565.
สุรศักดิ์ ละลี. การเปรียบเทียบวิธีวิเคราะห์หาปริมาณสารประกอบฟีนอลิกรวมและฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระในพืชสมุนไพร. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. 2561;26(5):854-866.
CHANG, Chia-Chi, et al. Estimation of total flavonoid content in propolis by two complementary colorimetric methods. Journal of food and drug analysis, 2002;10(3):178–182.
Brand-Williams, et al. Use of a free radical method to evaluate antioxidant activity. LWT-Food science and Technology 1995;28.1:25-30.
Re Roberta, et al. Antioxidant activity applying an improved ABTS radical cation decolorization assay. Free radical biology and medicine, 1999;26.9-10:1231-1237.
Ibrahim MA, Sazalli NA, Zakaria NH, Adibah F. Antibacterial activity of Piper sarmentosum (Roxb.) aqueous extract against pathogenic bacteria. Revelation and Science. 2024;1(2):45-52.
Salehi B, et al. The Genus Piper: A Comprehensive Review on Ethnomedicine, Phytochemistry, and Biological Activities. Molecules. 2019;24(7):1364.
Aryal S, et al. Total Phenolic Content, Flavonoid Content and Antioxidant Potential of Wild Vegetables from Western Nepal. Plants (Basel). 2019;8(4):96.
Mgbeahuruike EE, et al. Phytochemical Screening and Antioxidant Activity of Extracts from Selected Piper Species. Plants. 2021;10(10):2141.
Zhang Y, et al. The Role of Oral Microbiota and Antioxidants in Periodontal Health: A Current Review. International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(2):1102.
Mgbeahuruike EE, et al. Antibacterial activities of essential oils and extracts from selected Piper species. Antibiotics. 2022;11(1):12.
Radaic A, Kapila YL. The oral microbiome and salivary biomarkers: a strategy for personalized dental management. Periodontology 2000. 2021;85(1):15-34.
