การพัฒนารูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวาน ชนิดที่ 2 ที่มีภาวะแทรกซ้อนทางไตระยะที่ 3 ในเครือข่ายอำเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง
คำสำคัญ:
รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะไตเรื้อรังระยะที่ 3, ชะลอไตเสื่อมบทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ โรคเบาหวานเป็นโรคเรื้อรัง เกิดจากความผิดปกติในการผลิตหรือตอบสนองต่อฮอร์โมนอินซูลินของร่างกาย ทำให้ไม่สามารถนำน้ำตาลไปใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีระดับน้ำตาลในเลือดสูง และส่งผลต่อภาวะแทรกซ้อนทางไตเรื้อรัง ความรอบรู้ด้านสุขภาพจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลต่อการชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวานและลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ การวิจัยและพัฒนานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อมและประเมินผลลัพธ์การใช้รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อมผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะแทรกซ้อนทางไตระยะที่ 3 ในเครือข่ายอำเภอวังวิเศษ จังหวัดตรัง
วิธีการวิจัย ดำเนินการวิจัยรูปแบบการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ระหว่างวันที่ 18 เมษายน 2567 – 14 มีนาคม 2568 ณ คลินิกโรคเรื้อรังเบาหวาน และโรคไตเรื้อรัง โรงพยาบาลวังวิเศษ จังหวัดตรัง กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะแทรกซ้อนทางไตระยะที่ 3 จำนวน 30 คน ขั้นตอนการวิจัย ประกอบด้วย 4 ระยะ คือ 1) ศึกษาสถานการณ์ สภาพปัญหา 2) พัฒนารูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพ 3) นำรูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพไปทดลองใช้ และ 4) ประเมินผลลัพธ์ของการใช้รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพ เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสอบถามความเป็นไปได้ของรูปแบบ แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยเบาหวาน และแบบสอบถามความพึงพอใจของผู้ให้บริการในการใช้รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพ เครื่องมือวิจัยผ่านผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 5 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติการทดสอบ T-test และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า 1) การวิเคราะห์สถานการณ์ สภาพปัญหา พบรูปแบบการบริการสุขภาพที่เป็นอยู่เป็นแบบตั้งรับ ไม่ครบทีมสหวิชาชีพ กลุ่มตัวอย่างมีผลลัพธ์ด้านพฤติกรรมไม่เหมาะสมและมีค่าการกรองของไตและค่าระดับน้ำตาลในเลือดไม่สามารถควบคุมได้ตามเกณฑ์ 2) การพัฒนารูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อม ใช้ทฤษฎีความรอบรู้ด้านสุขภาพ และ 3) ประเมินผลลัพธ์การใช้รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อม พบว่า ค่าเฉลี่ยอัตราการกรองของไต (eGFR) (M = 51.03, S.D. = 12.40) เพิ่มขึ้นก่อนใช้รูปแบบการจัดการความรู้ด้านสุขภาพ (M = 44.95, S.D. = 7.91) และค่าเฉลี่ยระดับน้ำตาลในเลือด (HbA1c) (M = 7.15, S.D. = 0.93) ลดลงก่อนใช้รูปแบบการจัดการความรู้ด้านสุขภาพ (M = 7.83, S.D. = 1.39) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
(p < 0.05)
สรุปและข้อเสนอแนะ การวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่า รูปแบบการจัดการความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่พัฒนาขึ้นสามารถเพิ่มคุณภาพการพยาบาลและผลลัพธ์ทางคลินิกได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
Angsinan, I. (2014). Development and utilization of a health literacy assessment tool for Thai adults in practicing the 3Es 2Ss principles [Master’s thesis]. Srinakharinwirot University.
Chuasuwan, A., & Lumpaopong, A. (2020). Thailand Renal Replacement therapy: year 2020 (Research Report). The Nephrology Society of Thailand. https://www.nephrothai.org/wp-content/uploads/2022/06/Final-TRT-report-2020.pdf
Health Data Center (2023). Data of patients with diabetes and chronic kidney disease. Author.
Kamolthip, V. (2023). Epidemiology and review of preventive measures for chronic kidney disease. Non-Communicable Disease Division, Department of Disease Control.
Nutbeam, D. (2008). Defining, measuring and improving health literacy. University of Southampton.
Sidaon, S. (2023). The development of a model for promoting health literacy in sugar control of type II diabetic patients in Nongsapla Subdistrict, Nonghan District, Udonthani Province. The Academic and Nursing Journal of Boromarajonani College of Nursing, Chakriraj, 1(3), 54 – 73. https://he04.tci-thaijo.org/index.php/jckr/article/view/222/189
Srisong, K. (2023). Development of the self-management Program for Diabetes mellitus patients with third stage chronic kidney disease at Somdet District, Kalasin province. Journal of Health and Environmental Education, 8(2), 181 – 193. https://so06.tcithaijo.org/index.php/hej/article/view/265717/177847
Supaphan, S. (2019). Development of a Model to Delay Renal Impairment in Patients with Diabetes and Hypertension Using Case Management Process in Phusing Hospital, Sisaket Province. Journal of Health Science, 28(5), 857 – 866. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/8124
Suwannarat, J., & Panyasaisophon, T. (2022). Development model for a health literacy system for health behaviors and hemoglobin A1c level control in patients with type 2 diabetes mellitus. Journal of Nursing and Health Care, 40(2), 95 – 104. https://he01.tcithaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/255711/173682
Thanakitjaru, P., Boonnard, S., Pichaiwong, W. (2014). Chronic Kidney Disease. In Makorsarn, C. (Ed.). Thailand Medical Servies Profile 2011 – 2014 (p. 8-10). Department of Medical Service.
Thanasukarn, C., & Neelapaijit, N. (2015). Development of a health literacy measurement tool for diabetes and hypertension patients [Master’s thesis]. Mahidol University.
The Diabetes Association of Thailand under the Patronage of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn & The Endocrine Society of Thailand. (2023). Clinical practice guidelines for diabetes 2023. Srimeuang Printing.
World Health Organization. (2025, September 25). Noncommunicable diseases. https://www.who.int/ news-room/factsheets/detail/noncommunicable-diseases
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
