การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ในการป้องกัน ควบคุมวัณโรคในชุมชน
คำสำคัญ:
ควบคุมวัณโรคในชุมชน, รูปแบบการบริหารจัดการ, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ในการป้องกัน ควบคุมวัณโรคในชุมชน ผ่านกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research)
วิธีการวิจัย กลุ่มเป้าหมายหลักในการศึกษา คือ 1) ผู้บริหารนโยบายด้านสุขภาพระดับจังหวัดและโรงพยาบาล 2) ผู้ปฏิบัติงานในระบบบริการสุขภาพที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ แพทย์ พยาบาล เภสัชกร เจ้าหน้าที่สาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) 3) ผู้ป่วยวัณโรคและผู้ดูแล ทั้งหมดรวม 96 คน เครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสอบถามการมีส่วนร่วม แบบทดสอบความรู้ แบบสังเกตพฤติกรรม และแบบประเมินความพึงพอใจ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ หาค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และสรุปประเด็นสำคัญ
ผลการวิจัย พบว่า
ระยะที่ 1 การวิเคราะห์ปัญหา พบปัญหาของการบริหารจัดการวัณโรคในพื้นที่ คือการขาดความต่อเนื่องของระบบบริการ การส่งต่อข้อมูลล่าช้า การขาดการติดตามผู้ป่วยที่บ้านอย่างมีประสิทธิภาพและอัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคในชุมชนที่สูง การได้รับยาวัณโรคยังดำเนินการไม่ครอบคลุมกลุ่มผู้ป่วยทั้งหมด การขาดบุคลากรที่มีความรู้เฉพาะทาง การไม่ปฏิบัติตามแนวทางหลักในการควบคุมวัณโรค(DOTS) อย่างต่อเนื่อง ในส่วนปัญหาของผู้ป่วย พบว่า การรับประทานยาไม่สม่ำเสมอ และขาดความรู้เกี่ยวกับการรักษาและป้องกันโรค และขาดการสนับสนุนจากครอบครัวและสังคม
ระยะที่ 2 มีการออกแบบและพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการเชิงกลยุทธ์ โดยการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนผ่านการประชุมเชิงปฏิบัติการ การวิเคราะห์สถานการณ์ด้วย SWOT Analysis และการจัดทำแผนยุทธศาสตร์การจัดการวัณโรคในชุมชน ผลของการพัฒนาในวงรอบที่ 1 ได้แก่ การสร้างแผนปฏิบัติการ การพัฒนาหลักสูตรอบรม การจัดอบรมทีมบุคลากรและเครือข่าย การสื่อสารประชาสัมพันธ์ในชุมชน การพัฒนาระบบข้อมูล และการจัดตั้งระบบดูแลผู้ป่วยในบ้าน (Home Ward) โดยมีการแบ่งทีมดูแล และใช้แพลตฟอร์ม LINE OA เพื่อการติดตามและสื่อสารในระบบชุมชน การพัฒนาวงรอบที่ 2 ได้มีการสะท้อนผลจากการปฏิบัติในวงรอบแรก แล้วนำข้อมูลมาปรับปรุงแผนให้สอดคล้องกับปัญหาและข้อจำกัดที่พบ
ระยะที่ 3 ผลการประเมินประสิทธิผลของรูปแบบ พบว่า การมีส่วนร่วมของกลุ่มเป้าหมายอยู่ในระดับมากถึงมากที่สุด (x̅ = 4.52, S.D. = 0.14) โดยเฉพาะด้านการรับผลประโยชน์และการติดตามประเมินผล การทดสอบความรู้ของ อสม. และผู้นำชุมชนหลังเข้ารับการอบรม พบว่ามีคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ขณะที่ผู้ป่วยและญาติผู้ดูแลมีความพึงพอใจต่อรูปแบบในระดับมาก (x̅ = 4.47, SD = 0.25) โดยเฉพาะด้านทัศนคติของทีมดูแลและการประสานงานอย่างมีประสิทธิภาพ
สรุปและข้อเสนอแนะ รูปแบบนี้สามารถนำไปบริหารจัดการวัณโรคในชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้เกิดการจัดระบบการดูแลผู้ป่วยที่เชื่อมโยงทุกภาคส่วน ลดปัญหาการขาดยา ลดการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรค และเพิ่มอัตราการรักษาหาย นอกจากนี้ยังสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างชุมชนกับหน่วยบริการสุขภาพ ส่งผลให้เกิดความยั่งยืนในการดำเนินงานควบคุมวัณโรค
เอกสารอ้างอิง
Apichon, C. (2021). Development of tuberculosis management model at Lad Lum Kaew Hospital, Pathum Thani Province. Journal of Public Health, 30(4), 679 - 689. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/download/10611/9346/16302
Chokworakul, U. (2023). Development of tuberculosis patient care model in Phayakkhaphum Phisai District, Maha Sarakham Province. Maha Sarakham Hospital Journal, 20(1), 42 - 55. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/MKHJ/article/download/260931/179017/1022059
Department of Tuberculosis Control (2023). National action plan for tuberculosis control phase 2 (2023-2027). Aksorn Graphic & Design.
Kampong, K., & Pornsuk, H. (2023). Development of health literacy model for tuberculosis prevention among household contacts through community participation in Health Region 13, Bangkok. Journal of Nursing, Ministry of Public Health, 33(2), 11 - 25. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tnaph/article/view/265069
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The Action Research Reader. (3rd ed.). Deakin.
Khrongyut, P., Lopongphanit, P., Surawan, J., Chaiyathongsri, J., & Norrapati., K. (2022). Development of a management model for new pulmonary tuberculosis patients in Khon Kaen Province. Journal of Community Public Health, 8(1), 15. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ajcph/article/view/252219
Moonrat, T. (2023). Factors Related to the Participation of People’s Groups in the Operations of the Local Health Security Fund in the Lom Raet Town Municipality. Thoen District, Lampang Province [Master’s thesis]. Sukhothai Thammathirat Open University. http://ir.stou.ac.th/bitstream/123456789/13789/1/264500379.pdf
Nuchan, S. (2022) Development of a Prevention and Control Model for Tuberculosis Infection in Household Contact by Community Participation, Jarakae Health Promoting Hospital, Nong Ruea District, Khon Kaen Province. Journal of Health Science of Thailand, 31(4), 665 – 673. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/12558
Oranapa, W., & Suchan, W. (2023). Guidelines for developing tuberculosis patient follow-up model in Nonthaburi Province. Journal of Science and Technology to Community, 1(1), 19 - 34. https://li02.tcithaijo.org/index.php/STC/article/download/509/312/4038
Pichit, S., & Somlak, H. (2022). Development of tuberculosis infection prevention and control model among household contacts through community participation at Jarakhe Sub-district Health Promoting Hospital, Nong Rua District, Khon Kaen Province. Journal of Public Health, 31(4), 665 - 673. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jkkpho/article/download/ 260408/178211
Srisaad, B. (2017). Basic research (10th ed., revised ed.). Suveeriyasarn.
World Health Organization. (2022, October 27). Global tuberculosis report 2022. https://www.who.int/publications/i/item/9789240061729
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
