กลวิธีการดำเนินงานที่มีผลต่อการตัดสินใจรับวัคซีนของผู้ปกครองเด็กอายุ 0 - 3 ปี ที่ลังเลและปฏิเสธวัคซีน: การศึกษาเชิงปรากฏการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้
คำสำคัญ:
กลวิธี, การตัดสินใจรับวัคซีน, จังหวัดชายแดนภาคใต้, การศึกษาเชิงปรากฏการณ์บทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ จังหวัดชายแดนภาคใต้มีอัตราความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนพื้นฐานของเด็กอายุ 0 - 3 ปี ต่ำมาต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน หลายหน่วยงานจึงดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว แต่ยังไม่ประสบความสำเร็จ ดังนั้นจึงจำเป็นที่จะต้องทำความเข้าใจเกี่ยวกับความซับซ้อนของปัญหาที่เกิดขึ้น การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อบรรยายประสบการณ์ดำเนินงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคด้วยวัคซีนที่ส่งผลต่อการตัดสินใจรับวัคซีนของผู้ครองเด็กอายุ 0 - 3 ปีในจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ลังเลและปฏิเสธวัคซีน
วิธีการวิจัย การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงปรากฏการณ์ เก็บข้อมูลโดยการสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูล 3 กลุ่มได้แก่ 1) ผู้ปกครอง 2) บุคลากรสาธารณสุข และ 3) ผู้นำชุมชน ผู้นำศาสนา และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) จำนวน 158 คน ใน 6 ชุมชนของจังหวัดยะลา ปัตตานี และนราธิวาส คัดเลือกชุมชนอย่างเฉพาะเจาะจงโดยคำแนะนำของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลโดยการคัดเลือกอย่างเฉพาะเจาะจงตามเกณฑ์การคัดเลือก การสนทนาใช้เวลาครั้งละ 90 - 120 นาที ระหว่างการสนทนาผู้วิจัยบันทึกเทปและสรุปประเด็นสำคัญโดยใช้แผนที่ความคิด และนำเสนอแก่ผู้ให้ข้อมูลเพื่อยืนยันความถูกต้องของข้อสรุปก่อนสิ้นสุดการสนทนา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพแบบปรากฏการณ์ตามแนวคิดของโคไลซี ตรวจสอบความถูกต้องของข้อสรุปโดยผู้ให้ข้อมูลและผู้เชี่ยวชาญจำนวน 59 คน
ผลการวิจัย กลวิธีดำเนินงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคที่ทำให้ผู้ปกครองเด็กอายุ 0 - 3 ปี ที่ลังเลและปฏิเสธวัคซีนตัดสินใจรับวัคซีน ได้แก่ 1) การวางเงื่อนไข 2) การเสริมแรงทางบวก 3) การให้บริการอย่างเอื้ออาทร 4) การบริการที่เน้นผู้ใช้บริการเป็นศูนย์กลาง ทั้งนี้การวางเงื่อนไขและการสร้างแรงจูงใจสามารถทำให้ผู้ปกครองที่ลังเลและปฏิเสธตัดสินใจรับวัคซีน และเพิ่มความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนได้รวดเร็วแต่ไม่ยั่งยืนในระยะยาว ส่วนการให้บริการอย่างเอื้ออาทรและการบริการที่เน้นผู้ใช้บริการเป็นศูนย์กลางเป็นกลวิธีที่อย่างยั่งยืนกว่าแต่การเปลี่ยนแปลงการตัดสินใจอาจต้องใช้ระยะเวลานาน
สรุปและข้อเสนอแนะ การวางเงื่อนไข การเสริมแรงทางบวก การให้บริการอย่างเอื้ออาทร และการบริการที่เน้นผู้ใช้บริการเป็นศูนย์กลางช่วยเพิ่มความครอบคลุมของการได้รับวัคซีนของเด็กในจังหวัดชายแดนภาคใต้ อย่างไรก็ตามจำเป็นต้องดำเนินการหลายวิธีร่วมกัน
เอกสารอ้างอิง
Ackah, B.B., Woo, M., Stallwood, L., Fazal, Z.A., Okpani, A., Ukah, U.V., & Adu, P.A. (2022) COVID-19 vaccine hesitancy in Africa: A scoping review. Global Health Research and Policy, 7(1). https://doi.org/10.1186/s41256-022-00255-1
Bureau of Epidemiology Ministry of Public Health. (2025, June 16). Situation of measles in Thailand. https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2//files/DOE_measles_02.06. 2568.pdf
Corrina, M., Eric, O., Vitalis, O., May, S., Peter, G.S., Risa, M.H., Beth, G., Ginger, G., & Doris, N. (2024). Trust in health workers and patient-centeredness of care were strongest factors associated with vaccination for Kenyan children born between 2017–2022. Vaccine X, 19(100523). https://doi.org/10.1016/j.jvacx.2024.100523
De Koning, R., Utrilla, M.G., Spanaus, E., Moore, M., & Lomazzi, M. (2024). Strategies used to improve vaccine uptake among healthcare providers: A systematic review. Vaccine X, 19(100519). https://doi.org/10.1016/j.jvacx.2024.100519
Department of Disease Control. (2024). Annual report of national Immunization program 2024. Ministry of Public Health.
Department of Disease Control. (2025 January 4). Standard of practice for immunization program 2025. https://dmsic.moph.go.th/index/detail/9604
Dubé, E., Gagnon, D., & MacDonald, N. E. (2013). Strategies intended to address vaccine hesitancy: Review of published reviews. Vaccine, 33(34), 4191 - 4203. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2015.04.041
Essa-Hadad, J., Jansen, D.E., Vervoort, J.P., & Edelstein, M. (2024). Enablers to high vaccination uptake among a disadvantaged minority population: a qualitative study of the Arab population of Israel. Israel Journal of Health Policy Research, 13, 71. https://doi.org/10.1186/s13584-024-00660-6
Houdroge, F., Yunus, H., Delport, D., Strarns, E., Palmer, A., Naim, A., Kashif, A., Pyne, H.H., Scott, N., Oelrichs, R., & Wilson, D. (2022). Cost optimisation analysis of the expanded programmefor immunisation: balancing equity and coverage in Pakistan. BMJ Global Health, 7(10), 1 - 11. https://gh.bmj.com/content/7/10/e009000
Jain, M., Duvendack, M., Shisler, S., Parsekar, S.S., & Leon, M.D. (2024). Effective interventions for improving routine childhood immunisation in low and middle-income countries: a systematic review of systematic reviews. BMJ, 14(2), e074370. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2023-074370
Jeharsae, R., Nimu, N., Somkird, J., Sawan, S., Talek, M.F., Keethongmak, K., Wangkulam, A., & Srijan, W. (2025). An effectiveness of the LESS Model on improving vaccine coverage among children aged 0-3 years in southern border provinces. Prince of Songkla University.
Kroneman, M., Fermin, A., Rechel, B., Allin, S., Anell, A., Behmane, D., Bengough, T., Blümel, M., Bryndová, L., Davidovics, K., Belvis, A.G., Charalambous. C., Economou, C., Fadel, S., Fronteira, I., Gaál, P., Grignon, M., Kowalska-Bobko, I., Lovrenčić. I.L., ... Jong, J.D. (2025). Initiatives to increase childhood vaccination coverage: an international comparison. Health Policy, 158(105351). http://doi.org/10.1016/j.healthpol.2025.105351
Larson, H.J., Jarrett, C., Eckersberger, E., Smith, D.M., & Paterson, P. (2014). Understanding vaccine hesitancy around vaccines and vaccination from global perspecti ve: A systematic review. Vaccine, 32(19). 2150 - 2159. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2014.01.081
Moonpanane, K., Thepsaw, J., Pitchalard, K., & Purkey, E. (2023). Parental perceptions, attitudes, and beliefs regarding vaccination of children aged 0-5 years: A qualitative study of hill-tribe communities, Thailand. Human Vaccines & Immunotherapeutics, 19(2). http://doi.org/10.1080/21645515.2023.2233398
Nimu, N., Jeharsae, R., Somkird, J., Sawan, S., Talek, M. F., Wangkulam, A., & Keethongmak, K. (2024). A Model of non-uptake for national immunization program among children aged 0-3 years in southern border provinces: A Qualitative Study. Princess of Naradhiwas University Journal, 16(2), 1-18. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/262576
Parsekar, S.S., Vadrevu, L., Jain, M., Menon, S., & Taneja, G. (2024). Interventions addressing routine childhood immunization and its behavioral and social drivers. Front Public Health, 19(12), 1364798. http://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1364798
Phiriyasart, F., Kariya1, A., Ninlakan, N., Mueankhaw, S., Nihok, S., & Binyusoh, A. (2023). Barriers to vaccine uptake and proactive strategies: A mixed-method study of MMR2 coverage in Narathiwat province. OSIR, 18(2), 78 - 87. http://doi.org/10.59096/osir.v18i2.273875
Praveena, K.R. (2022). Application of Colaizzi’s method of data analysis in phenomenological
research. Medico Legal Update, 21(2), 914 - 917. https://doi.org/10.37506/mlu.v21i2.2800
Saunders, M.J., Pereboom, M., Alvarez, J.L., Sherlock, M., Gadroen, K. (2025). Incentives in immunisation campaigns in low- and middle-income countries: a scoping review mapping evidence on effectiveness and unintended consequences. BMJ Glob Health, 10(6), e019662. http://doi.org/10.1136/bmjgh-2025-019662
World Health Organization (2024, December 31)(a). Meeting of the Strategic Advisory Group of Experts on Immunization, September 2024: conclusions and recommendations. https://www.who.int/publications/i/item/who-wer9949-719-740.
World Health Organization (2024, July 15) (b). Immunization Dashbord Thailand. https://immunizationdata.who.int/
Wong, J., Gill, C., Abdo, A., & Eisa, A. (2025). The influence of financial incentives on vaccination hesitancy: A narrative review of recent research. Vaccines (Basel), 13(3), 256 - 275. http://doi.org/10.3390/vaccines13030256
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
