สมรรถนะของพยาบาลกับการปฏิบัติงานอนามัยแม่และเด็กตามวิถีอิสลาม : กรณีศึกษา ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้

มาลินี ยามา; พัทยา แก้วสาร

ผู้แต่ง

มาลินี ยามา สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปัตตานี
พัทยา แก้วสาร มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

คำสำคัญ:

สมรรถนะพยาบาล, การพยาบาลมารดา, วิถีอิสลาม, สามจังหวัดชายแดนใต้

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ การปฏิบัติงานด้านอนามัยแม่และเด็กในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้มีความซับซ้อนเนื่องจากบริบททางพหุวัฒนธรรมและพื้นฐานความเชื่อทางศาสนา การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสมรรถนะของพยาบาลวิชาชีพที่สอดคล้องกับการปฏิบัติงานอนามัยแม่และเด็กตามวิถีอิสลาม เพื่อให้การบริการสุขภาพมีความสอดรับกับวิถีชีวิตและตอบสนองความต้องการของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
วิธีการวิจัย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงพรรณนา ผู้ให้ข้อมูลหลัก (Key Informants) คัดเลือกแบบเจาะจงจำนวน 14 คน ประกอบด้วย
1) พยาบาลวิชาชีพและผู้บริหารงานสาธารณสุขที่มีประสบการณ์ด้านอนามัยแม่และเด็กในพื้นที่มากกว่า 10 ปี จำนวน 8 คน 2) ผู้นำศาสนาประจำจังหวัด จำนวน 1 คน 3) ผดุงครรภ์โบราณ (โต๊ะบีแด) ที่มีประสบการณ์มากกว่า 10 ปี จำนวน 2 คน และ 4) กลุ่มผู้ใช้บริการ จำนวน 3 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ แนวคำถามการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งมีโครงสร้าง (Semi-structured Interview) โดยมีผู้วิจัยเป็นเครื่องมือหลักในการเก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลแบบสามเส้า (Triangulation)
ผลการวิจัย การศึกษาสมรรถนะของพยาบาลในการปฏิบัติงานด้านอนามัยแม่และเด็กในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ตามวิถีอิสลาม ผ่านการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา พบว่า สมรรถนะที่สำคัญที่สุดคือ การบูรณาการทักษะการพยาบาลวิชาชีพ เข้ากับการบริการที่ตอบสนองต่อบริบททางวัฒนธรรมและศาสนาอิสลาม (Transcultural Care) อาทิ การสื่อสารด้วยภาษาถิ่น การใช้เครือข่ายผู้นำศาสนาและชุมชนในการสร้างความเข้าใจ การเคารพความเชื่อและสิทธิของผู้รับบริการ รวมถึงการให้ครอบครัวมีส่วนร่วมในการตัดสินใจดูแลสุขภาพ อย่างไรก็ตาม พยาบาลยังเผชิญกับความท้าทายสำคัญหลายประการ ได้แก่ ปัญหาความล่าช้าในระบบการส่งต่อรักษา การปฏิเสธวัคซีนจากความไม่เข้าใจ และภาวะความเครียดสะสมจากภาระงานรวมถึงตัวชี้วัดที่เข้มข้น ส่งผลให้การพัฒนาสมรรถนะของพยาบาลในพื้นที่นี้จำเป็นต้องอาศัยการปรับสมดุลระหว่างความเป็นเลิศทางคลินิกกับการเป็นผู้นำเชิงวัฒนธรรม เพื่อสร้างระบบบริการที่เข้าถึงง่าย ปลอดภัย และสอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชนมุสลิมอย่างยั่งยืน
สรุปและข้อเสนอแนะ การพัฒนาสมรรถนะพยาบาลในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ จำเป็นต้องมีการบูรณาการมาตรฐานวิชาชีพเข้ากับบริบททางความเชื่อ ศาสนา และสถานการณ์ในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ สถาบันการศึกษาและหน่วยงานสาธารณสุขควรบรรจุหลักสูตรการดูแลสุขภาพตามวิถีอิสลามและทักษะการสื่อสารในภาวะวิกฤตเป็นสมรรถนะเฉพาะทาง เพื่อสร้างระบบบริการพยาบาลที่มีความไวทางวัฒนธรรมและเกิดประสิทธิภาพสูงสุดแก่ประชาชน

เอกสารอ้างอิง

Erlingsson, C., & Brysiewicz, P. (2017). A hands-on guide to doing content analysis. African Journal of Emergency Medicine, 7(3), 93 – 99. https://doi.org/10.1016/j.afjem.2017.08.001

Liengphansakul, P., Rattanajongpichakul, S., & Panyaporn, L. (2015). Beliefs and practices of pregnant women about nutrition and folk medicine among Muslims in Pattani Province. Journal of Nursing Science Chulalongkorn University, 27(3), 43 - 52. https://doi.org/10.14456/jns.2015.36

Kaonaklai, S., Vatanasin, D., Suttinark, B., & Limprayoon, K. (2017). The competency of transcultural nursing care among professional nurses in a border hospital of Thailand. Journal of Nursing and Health Care, 35(2), 7 - 18. https://doi.org/10.14456/jnhc. 2017.9

Pattanapisalsak, S. (2023). Maternal Mortality in Southern Border Provinces: A Continuous Challenge. Journal of Health Science, 32(3), 441 - 450. https://doi.org/10.32599/jhs.2023. 32.3.9

Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.

Phiphitsombat, P., Charoenjai, T., & Sukcharoen, A. (2018). The role of traditional birth attendants (Toh Bidae) in Muslim communities in the Southern Border Provinces of Thailand. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Bangkok, 34(3), 115 - 125. https://doi.org/10.14456/bnc.2018.5

Regional Health Promotion Center 12. (2021). Annual Report: Maternal and child Health Situation in the Southern Border Provinces. Yala: Regional Health Promotion Center 12.

Santithani, M. (2013). The Muslim Way of Life and Its Influence on Health Seeking Behavior in the Southern Border Provinces [Master’s thesis]. Prince of Songkla University.