การพัฒนารูปแบบการจัดการทางการพยาบาลเพื่อป้องกันและควบคุมการแพร่กระจาย เชื้อวัณโรคปอด โรงพยาบาลมหาสารคาม
คำสำคัญ:
รูปแบบการจัดการทางการพยาบาล, วัณโรคปอด, การป้องกันบทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ การแพร่กระจายของเชื้อวัณโรคปอดในโรงพยาบาลยังคงเป็นปัญหาสำคัญ แม้จะมีแนวทางปฏิบัติจากกระทรวงสาธารณสุข แต่พบว่าการนำไปปฏิบัติภายใต้บริบทของหน่วยงานยังไม่ชัดเจน มีความหลากหลายตามทักษะและประสบการณ์ของพยาบาล และยังไม่เป็นไปในแนวทางเดียวกัน รวมถึงยังพบปัญหาการติดเชื้อวัณโรคปอดของบุคลากรอย่างต่อเนื่อง การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลการใช้รูปแบบการจัดการทางการพยาบาลเพื่อป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายเชื้อวัณโรคปอด โรงพยาบาลมหาสารคาม
วิธีการวิจัย การวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประกอบด้วย 3 ระยะ คือ ระยะศึกษาสถานการณ์ ระยะพัฒนา และระยะประเมินผล ผู้ร่วมวิจัยแบ่งเป็น 2 กลุ่มคือ พยาบาลวิชาชีพจำนวน 80 คน และผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่จำนวน 142 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แนวคำถามการสนทนารายกลุ่ม (IOC = 0.89) แบบบันทึกข้อมูลในเวชระเบียนและการคัดกรองผู้ป่วยวัณโรคปอด (IOC = 0.87) แบบประเมินการจัดการทางการพยาบาล (CVI = 0.87, KR-20 = 0.86) และแบบประเมินความพึงพอใจต่อรูปแบบการจัดการ (CVI = 0.85, Cronbach's alpha = 0.92) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา
ผลการวิจัย ระยะที่ 1 พบว่าพยาบาลวิชาชีพปฏิบัติตามแนวปฏิบัติได้อย่างเหมาะสมและครอบคลุมเพียงร้อยละ 38.75 และมีการคัดกรองผู้ป่วยวัณโรคปอดด้วยคำถามเพียงร้อยละ 44.75 ระยะ
ที่ 2 ภายหลังการพัฒนาภายใต้วงจรวิจัยเชิงปฏิบัติการ 3 วงรอบ เกิดรูปแบบการจัดการทางการพยาบาลเพื่อป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายเชื้อวัณโรคปอดคือ ALERT-TB model ได้แก่ การค้นหาผู้ป่วยวัณโรคปอดด้วยการคัดกรองด่านหน้า (A) การแยกผู้ป่วย/ผู้สงสัยวัณโรค ให้เข้าห้องแยก / ห้องแรงดันลบของแต่ละแผนก ย้ายเข้าตึกเฉพาะโรค (L) การจัดสถานที่เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ (E) การใช้มาตรการป้องกันส่วนบุคคล (R) การเฝ้าระวังในบุคลากรทางการแพทย์และการพยาบาล (T) การวางแผนจำหน่ายให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและญาติ (T) และการกำกับและนิเทศการปฏิบัติ (B)
ระยะที่ 3 ภายหลังการนำสู่การปฏิบัติ พบว่าพยาบาลวิชาชีพสามารถปฏิบัติตามแนวปฏิบัติได้อย่างเหมาะสมและครอบคลุมในระดับดีมากคิดเป็นร้อยละ 86.25 และมีความพึงพอใจต่อรูปแบบในระดับมากที่สุด
สรุปและข้อเสนอแนะ ALERT-TB model ที่พัฒนาขึ้นสามารถนำไปใช้เป็นมาตรฐานในการปฏิบัติงานของพยาบาลวิชาชีพในการป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายเชื้อวัณโรคปอดในโรงพยาบาลได้อย่างมีประสิทธิภาพ และควรนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มาสนับสนุนการคัดกรองอย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
Aekjit, A. (2023). Development of Comprehensive Prevention of Lung Tuberculosis Transmission Model at Makarak Hospital. Kanchanaburi Provincial Public Health Academic Journal, 11(2), 263 - 276. https://makarak.moph.go.th/mkis/impressed_makarak/file_aca/1.pdf
Cheng, J., Sun, Y., Zhang, C., Yu, Y.-L., Tang, L.-H., Peng, H., Peng, Y., Yao, Y.-X., Hou, S.-Y., Li, J.-W., Zhao, J.-M., Xia, L., Xu, L., Xia, Y., Zhao, F., Wang, L., & Zhang, H. (2020). Incidence and risk factors of tuberculosis among the elderly population in China: A prospective cohort study. Infectious Diseases of Poverty, 9(1), 1 – 13. https://doi.org/10.1186/S40249-019-061
Division of Tuberculosis. (2023). Guidelines for Tuberculosis Control in Thailand, 2021. Aksorn Graphic and Design.
Heo, D. H., Seo, J. W., Kim, J. H., Chun, J. Y., Jun, K. I., Kang, C. K., Moon, S. M., Song, K. H., Choe, P. G., Park, W. B., Bang, J. H., Kim, E. S., Park, S. W., Kim, N. J., Oh, M. D., & Kim, H. B. (2019). Delays in isolating patients admitted to hospital with pulmonary tuberculosis in Korea. Journal of Korean Medical Science, 34(43), e270. https://doi.org/10.3346/jkms.2019.34.e270
Homehong, P., Pasansab, S., & Saowapaakpaiboon, N. (2021). Development of Pulmonary Tuberculosis Screening Model, Out Patient Department, Phonphisai Hospital. Udonthani Hospital Medical Journal, 29(1), 96 - 110. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/udhhosmj/ article/view/250824
Jiang, F., Li, X., Qiao, Q., Zhang, M., Tian, Y., Zhou, S., Li, Y., Ni, R., An, Y., Liu, Y., Zhang, L., & Gong, W. (2026). Global, regional, and national burden of tuberculosis, 1990–2050: A systematic comparative analysis based on retrospective cross-sectional of GBD 2021 and WHO surveillance systems. International Journal of Surgery, 112(1), 250 - 269. https://doi.org/10.1097/JS9.0000000000003412
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner. Deakin University Press.
Maha Sarakham Hospital. (2024). Indicators report and quality of care for pulmonary tuberculosis patients, annual report 2020-2023. Author.
Nishiguchi, S., Tomiyama, S., Kitagawa, I., & Tokuda, Y. (2018). Delayed isolation ofsmear-positive pulmonary tuberculosis patients in a Japanese acute care hospital. BMC Pulmonary Medicine, 18(1), 94. https://doi.org/10.1186/s12890-018-0653-1
Phatairat, P., Mungaomklang, A., thaemcharoen, T., Ampring, K., & Chewchuapun, K. (2024). TB: Development of prevention and control pulmonary tuberculosis process in prisons. Lanna Public Health Journal, 20(1), 76 – 86. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/LPHJ/article/view/265701
Sarkar, M. (2025). Tuberculosis infection prevention and control. Indian Journal of Tuberculosis, 72(3), 394 - 400. https//doi.org/10.1016/j.ijtb.2024.08.011
Siriwat, S., Siripornpibul, T., Pimnumyen, N., Saengthong, P., Kongmueang, R., Nimnuch, N., Patharakankit, P. (2021). The development of screening system tuberculosis disease by using innovative artificial intelligence in Chattrakarn Hospital. Royal Thai Navy Medical Journal, 48(2), 249 - 261. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/nmdjournal/article/download/251127/169901/
Wattanatorn, S., & Phukwapee, D. (2020). The effectiveness of pulmonary tuberculosis screening system in reducing diagnosis delay In Khok Samrong Hospital, Lopburi Province. Journal of Medical andPublic Health Region 4, 10(1), 12 - 22. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/248473
World Health Organization. (2020, May 22). Global tuberculosis report 2020. Word Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240013131
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
