การพัฒนาและประเมินผลการใช้รูปแบบการบริหารยาแบบมีส่วนร่วมของพยาบาลวิชาชีพเพื่อป้องกันการเกิดความคลาดเคลื่อนทางยา ในหออภิบาลผู้ป่วยเด็ก โรงพยาบาลสงขลานครินทร์

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ ความคลาดเคลื่อนทางยาเป็นปัญหาทางการแพทย์ที่สำคัญ โดยเฉพาะในผู้ป่วยเด็กซึ่งมีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ใหญ่หลายเท่า จากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับการสั่งยา การคำนวณยา และการบริหารยาที่ผิดพลาด แม้หน่วยงานจะมีมาตรการด้านความปลอดภัยในการใช้ยาอยู่แล้ว แต่ยังคงพบความคลาดเคลื่อนทางยาอย่างต่อเนื่อง พยาบาลจึงมีบทบาทสำคัญในการป้องกันความผิดพลาดดังกล่าว ผ่านการมีส่วนร่วมในการพัฒนาแนวทางปฏิบัติ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารยาแบบมีส่วนร่วมของพยาบาลวิชาชีพในหออภิบาลผู้ป่วยเด็ก โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ และศึกษาผลของการใช้รูปแบบต่อการปฏิบัติ ความรู้ ความพึงพอใจ และอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนทางยา รวมถึงเปรียบเทียบระดับความรู้และความพึงพอใจก่อนและหลังการใช้รูปแบบ

วิธีการวิจัย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ดำเนินการ 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การระบุปัญหา 2) การสืบค้นหลักฐานและการสร้างแนวปฏิบัติ 3) การนำแนวปฏิบัติไปใช้จริง และ 4) การประเมินผลการปฏิบัติ กลุ่มตัวอย่าง คือ พยาบาลวิชาชีพ จำนวน 33 ราย ที่ปฏิบัติงานในหออภิบาลผู้ป่วยเด็ก โรงพยาบาลสงขลานครินทร์ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ประกอบด้วย แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสังเกตการปฏิบัติ แบบทดสอบความรู้ แบบประเมินความพึงพอใจ และแบบบันทึกอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนทางยา วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติบรรยาย แสดงค่าความถิ่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เปรียบเทียบค่าเฉลี่ยคะแนนความรู้และความพีงพอใจด้วยสถิติ Paired t-test กำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ .01

ผลการวิจัย พบว่า หลังการใช้รูปแบบการบริหารยาแบบมีส่วนร่วม พยาบาลมีคะแนนความรู้และความพึงพอใจเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ทั้งในภาพรวมและรายด้าน ได้แก่ ด้านความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับยา ด้านการประเมินก่อนให้ยา และด้านการบริหารยาแบบมีส่วนร่วม ขณะเดียวกัน ร้อยละของพยาบาลที่ปฏิบัติตามมาตรฐานการบริหารยาของหน่วยงานเพิ่มขึ้นในเกือบทุกรายการ และจำนวนอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนในการบริหารยาที่รายงานลดลงอย่างเห็นได้ชัด

สรุปและข้อเสนอแนะ การมีส่วนร่วมของพยาบาลในการคิด ตัดสินใจ และปฏิบัติงานร่วมกันในรูปแบบการบริหารยาที่พัฒนาขึ้น ช่วยเพิ่มความรู้และการปฏิบัติตามมาตรฐานการบริหารยาของพยาบาล พยาบาลมีความพึงพอใจต่อรูปแบบดังกล่าวในระดับสูง โดยเฉพาะด้านความสามารถนำไปใช้ได้จริงในการปฏิบัติงาน และพบว่าอุบัติการณ์ความคลาดเคลื่อนทางยาลดลงภายหลังการใช้รูปแบบ ผลการศึกษาสนับสนุนว่าความร่วมมือแบบสหวิชาชีพ การรับผิดชอบร่วมกัน และการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง อาจช่วยส่งเสริมความปลอดภัยด้านยาในหออภิบาลผู้ป่วยเด็กได้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเป็นการศึกษาในหน่วยงานเดียวโดยไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ การนำรูปแบบนี้ไปประยุกต์ใช้ในหน่วยงานอื่นควรพิจารณาบริบทของแต่ละหน่วยงานประกอบด้วย