ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพในการดูแลผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์ ของเจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิง

ศราวุธ น้อยนาง; กชพร สิงหะหล้า; จารุวรรณ ก้าวหน้าไกล

ผู้แต่ง

ศราวุธ น้อยนาง นิสิตหลักสูตรพยาบาลศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการผดุงครรภ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
กชพร สิงหะหล้า คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
จารุวรรณ ก้าวหน้าไกล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การรับรู้บทบาทหน้าที่, แรงสนับสนุนทางสังคม, เจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิง, ผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ ผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์เป็นกลุ่มเปราะบางที่ต้องการการดูแลสุขภาพอย่างต่อเนื่อง เจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิงมีบทบาทสำคัญในการเฝ้าระวังอาการ ให้ข้อมูลสุขภาพเบื้องต้น และประสานการส่งต่อ จึงจำเป็นต้องมีความรอบรู้ด้านสุขภาพที่เหมาะสมกับบทบาท การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการรับรู้บทบาทหน้าที่ การได้รับแรงสนับสนุนทางสังคม และความรอบรู้ด้านสุขภาพในการดูแลผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์ของเจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิง และ
2) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้บทบาทหน้าที่และแรงสนับสนุนทางสังคมกับความรอบรู้ด้านสุขภาพในการดูแลผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์ของเจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิง

วิธีการวิจัย การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบหาความสัมพันธ์ กลุ่มตัวอย่างเป็น
เจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิงที่ปฏิบัติงานในทัณฑสถานหญิงกลางนครราชสีมา จำนวน 85 ราย คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือเป็นแบบสอบถาม มีค่า S-CVI/UA อยู่ระหว่าง .88 – 1.00 และค่าความเที่ยงอยู่ระหว่าง .70 – 96 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์สเปียร์แมน

ผลการวิจัย คะแนนเฉลี่ยการรับรู้บทบาทหน้าที่เท่ากับ 50.82 (S.D. = 12.16) แรงสนับสนุน ทางสังคมเท่ากับ 20.40 (S.D. = 2.88) และคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวมเท่ากับ 95.11 (S.D. = 18.25) ซึ่งอยู่ในระดับพอใช้ ความรู้ความเข้าใจและการรู้เท่าทันสื่ออยู่ในระดับไม่ดี การรับรู้บทบาทหน้าที่มีความสัมพันธ์ทางบวกกับความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวม (rₛ = .254, p < .05) การเข้าถึงข้อมูลสุขภาพและบริการสุขภาพ (rₛ = .456, p < .05) การสื่อสาร (rₛ = .430, p < .05) และการจัดการตนเอง (rₛ = .330, p < .05) แต่มีความสัมพันธ์ทางลบกับความรู้ความเข้าใจ (rₛ = -.318, p < .05) แรงสนับสนุนทางสังคมมีความสัมพันธ์ทางบวกกับความรอบรู้ด้านสุขภาพโดยรวม (rₛ = .388, p < .05) การเข้าถึงข้อมูลสุขภาพและบริการสุขภาพ (r = .546, p < .05) การสื่อสาร (r = .427, p < .05) การจัดการตนเอง (r = .413, p < .05) และการตัดสินใจ (r = .341, p < .05)

สรุปและข้อเสนอแนะ เจ้าพนักงานราชทัณฑ์หญิงมีความรอบรู้ด้านสุขภาพในการดูแลผู้ต้องขังหญิงที่ตั้งครรภ์โดยรวมอยู่ในระดับพอใช้ มีข้อจำกัดด้านความรู้ความเข้าใจและการรู้เท่าทันสื่อ การรับรู้บทบาทหน้าที่และแรงสนับสนุนทางสังคมมีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ด้านสุขภาพในหลายมิติ ควรส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพด้านความรู้ความเข้าใจ ทักษะการประเมินข้อมูล ผลการศึกษาสามารถใช้กำหนดเนื้อหาเพื่อพัฒนาบุคลากร จัดทำสื่อในการให้ข้อมูลหรือแนวปฏิบัติที่เชื่อถือได้ และระบบสนับสนุนจากบุคลากรสุขภาพให้เหมาะสมกับบริบทของทัณฑสถาน

เอกสารอ้างอิง

Abbott, L., Scott, T., & Thomas, H. (2026). Institutional thoughtlessness and the incarcerated pregnancy. Criminology & Criminal Justice, 26(1), 3 – 21. https://doi.org/10.1177/17488958241228995

Alirezaei, S., & Latifnejad Roudsari, R. (2022). The needs of incarcerated pregnant women: A systematic review of literature. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 10(1), 2 – 17. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2021.89508.1613

Asamani, L., Acquah-Coleman, R., Senayah, W. K., & Oppong, S. (2025). Interactive roles of resource availability, role clarity and employee motivation in enhancing organisational effectiveness through employee performance and job satisfaction. Discover Psychology, 5, 12. https://doi.org/10.1007/s44202-025-00333-8

Bancroft, X., Parayre, A.F., McGee, A., Morgan, L., & Peterson, W. (2025). “Is that a policy thing or is that a guard thing?”: A qualitative study of providers’ experiences supporting pregnant individuals incarcerated in Ontario, Canada. BMC Pregnancy and Childbirth, 25, 575. https://doi.org/10.1186/s12884-025-07696-9

Cohen, J. (1992). A power primer. Psychological Bulletin, 112(1), 155 – 159. https://doi.org/10.1037/ 0033-2909.112.1.155

Corrections Act, B.E. 2560 (2017, February 18). Royal Thai Government Gazette, 134(21A), 1 – 24. https://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2560/A/021/1.PDF

Damri, P. (2024). Factors affecting health literacy of village health volunteers at Klong Si Health Promoting Hospital, Village No. 13, Klong Si Sub-district, Klong Luang District, Pathum Thani Province. Journal of Environmental and Community Health, 9(5), 845 – 852. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech/article/view/3471

Department of Corrections. (2018). Regulation of the Department of Corrections on the care of pregnant or breastfeeding female prisoners, B.E. 2561 (2018). Author.

Fair, H., & Walmsley, R. (2024). World prison population list (14th ed.). Institute for Crime & Justice Policy Research.

Fair, H., & Walmsley, R. (2025). World female imprisonment list (6th ed.). Institute for Crime & Justice Policy Research.

Forsyth, J., Shaw, J., & Shepherd, A. (2025). Reflecting the voices of prison officers with respect to their support, supervision, and wellbeing training needs: A reflexive thematic analysis. Frontiers in Public Health, 13, 1656223. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1656223

Friedman, S. H., Kaempf, A., & Kauffman, S. (2020). The realities of pregnancy and mothering while incarcerated. The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 48(3), 365 – 375. https://jaapl.org/content/48/3/365

Gharagozloo, M., Moridi, M., Alimardi, M., & Behboodi Moghadam, Z. (2025). Reproductive health needs of incarcerated women in developed countries: A mixed-method systematic review. European Journal of Medical Research, 30, 200. https://doi.org/10.1186/s40001-025-02458-x

Gill, S., Zeki, R., Kaye, S., Zingirlis, P., Archer, V., Lewandowski, A., Creighton, G., Shaw, C., & Bowman, J. (2023). Health literacy strengths and challenges of people in New South Wales prisons: A cross-sectional survey using the Health Literacy Questionnaire (HLQ). BMC Public Health, 23, 1520. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16464-3

Health Education Division, Department of Health Service Support. (2017). Health education and health behavior guidelines for fiscal year 2018: Promoting the development of health literacy and health behaviors. Ministry of Public Health.

Hooper, M., Virdun, C., & Phillips, J. L. (2025). Capacity-building strategies that support correctional and justice health professionals to provide best-evidenced based healthcare for people in prison: A systematic review. International Journal for Equity in Health, 24, 115. https://doi.org/10.1186/s12939-025-02462-x

Kirubarajan, A., Tsang, J., Dong, S., Hui, J., Sreeram, P., Mohmand, Z., Leung, S., Ceccacci, A., & Sobel, M. (2022). Pregnancy and childbirth during incarceration: A qualitative systematic review of lived experiences. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 129(9), 1460 – 1472. https://doi.org/10.1111/1471-0528.17137

Liauw, J., Jurgutis, J., Nouvet, E., Dineley, B., Kearney, H., Reaka, N., Fitzpatrick-Lewis, D., Peirson, L., & Kouyoumdjian, F. G. (2021). Reproductive healthcare in prison: A qualitative study of women’s experiences and perspectives in Ontario, Canada. PLOS ONE, 16(5), e0251853. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0251853

Lochmannová, A. (2025). Health literacy behind bars: A hidden burden of incarceration. Sociológia - Slovak Sociological Review, 57(2), 124–153. https://doi.org/10.31577/sociologia.2025.57.2.5

Nielsen, A.M., Maindal, H. T., & Valentin, G. (2024). The role of health literacy in the association between social support and self-rated health: A Danish population-based study in 10,787 individuals with a long-term condition. BMC Public Health, 24, 2739. https://doi.org/ 10.1186/s12889-024-20223-3

Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259 – 267. https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072 – 2078. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2008.09.050

Pholphantin, P., & Jiamjarasrangsi, W. (2025). Occupational Health Literacy among Aircraft Maintenance Mechanics in Private Aircraft Maintenance Repair and Overhaul Facilities in Thailand. Royal Thai Navy Medical Journal, 52(2). 355 – 371. https://he01.tci-thaijo.org/ index.php/nmdjournal/article/view/281928

Phudphad, P. (2024). Factors influencing the health literacy of public health volunteers: Village health volunteers working in Ratchaburi Municipality, Ratchaburi Province. Journal of Public Health and Innovation, 4(1), 74 – 87. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/J-PHIN/article/view/267016

Polit, D.F., & Beck, C.T. (2022). Essentials of nursing research: Appraising evidence for nursing practice (10th ed.). Wolters Kluwer.

Prastiwi, R.S., Mulyanto, M., Pamungkasari, E.P., & Habsari, S.K. (2024). Pregnant self-care during incarceration: The perspective of correctional health workers. In Hidayat, A., Handoko, T., Khoiriyah, S., Arif, A., & Saptaningtyas, H. (Eds.), Proceedings of the International Conference on Multidisciplinary Studies (ICoMSi 2023): Advances in Social Science, Education and Humanities Research (pp. 576 – 584), Atlantis Press. http://doi.org/10.2991/978-2-38476-228-6_48

Puektes, S., & Sawasdipanich, N. (2015). Pregnant inmates’ perceptions of health care service management in the prisons. The Journal of Faculty of Nursing Burapha University, 23(3), 56 – 67. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Nubuu/article/view/49444

Rakpaitoon, S., Thanapop, S., & Thanapop, C. (2022). Correctional officers’ health literacy and practices for pulmonary tuberculosis prevention in prison. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(18), 11297. https://doi.org/10.3390/ ijerph191811297

Ranee, S., Langputeh, P., & Lertariyapongkul, N. (2020). Health literacy and health behavior of female prisoners in three southern border provinces. Princess of Naradhiwas University Journal, 12(3), 44 – 60. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/227746

Rattanachankorn, K., Sritoomma, N., Ketprathum, P., & Rattanachankorn, K. (2024). Factors related to health literacy in hypertension prevention among village health volunteers in Don Tum District, Nakhon Pathom Province. Journal of Research in Nursing-Midwifery and Health Sciences, 44(3), 39 – 51. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/nur-psu/article/view/270615

Roma, W., Kloyiam, S., Sookawong, W., Kaew-Amdee, T., Tunnung, A., Khampang, R., & Butchon, R. (2019). Thai health literacy survey (THL-S) of Thais aged 15 years and above, 2019. Health Systems Research Institute.

Saengwichian, S. (2025). Caring for pregnant female inmates awaiting trial in Thailand: Threads of life behind high walls. Journal of Social Work Professions Council of Thailand, 1(3), 65 – 77. https://so19.tci-thaijo.org/index.php/SWPCTH/article/view/2602

Sapkota, D., Dennison, S., Allen, J., Gamble, J., Williams, C., Malope-Rwodzi, N., Baar, L., Ransley, J., & McGee, T.R. (2022). Navigating pregnancy and early motherhood in prison: A thematic analysis of mothers’ experiences. Health & Justice, 10, 32. https://doi.org/10.1186/s40352-022-00196-4

Snibsøer, A. K., Ciliska, D., Yost, J., Graverholt, B., Nortvedt, M. W., Riise, T., & Espehaug, B. (2018). Self-reported and objectively assessed knowledge of evidence-based practice terminology among healthcare students: A cross-sectional study. PLOS ONE, 13(7), e0200313. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0200313

Srikwan, R., Khlaewkhlad,G., & Poowaruttanawiwit, P. (2026). Assessing knowledge of village health volunteers on pharmaceutical consumer protection and unsafe health products in Thailand. Pharmacy Practice, 24(1), 3536. https://doi.org/10.18549/PharmPract.2026.1.3536

Suvithayasiri, C. & Lukkanalikitkul, E. (2025). Factors Influencing Occupational Health and Safety Literacy among Healthcare Workers in a Hospital, Chonburi Province. Thai Journal of Public Health, 55(3), 1365 – 1382. https://he02.tcithaijo.org/index.php/jph/article/view/275454

Thato, R. (2022). Nursing Research: Concepts for Application. Degree Vision.

Thongpaiboon, P., Sawasdipanich, N., Rojanaprasert, P., & Wannasuntad, S. (2015). Health care services for postpartum incarcerated women in prison. The Journal of Boromarajonani College of Nursing, Nakhonratchasima, 21(1), 5 – 17. https://he02.tcithaijo.org/index.php/ Jolbcnm/article/view/39757

United Nations General Assembly. (2011). United Nations Rules for the Treatment of Women Prisoners and Non-custodial Measures for Women Offenders (the Bangkok Rules). Author.