การพัฒนาโปรแกรมการเฝ้าระวังต่ออุบัติการณ์การแพ้ยาทางผิวหนังชนิดที่รุนแรง ของเครือข่ายเภสัชกรโรงพยาบาลในจังหวัดนราธิวาส
คำสำคัญ:
การแพ้ยาทางผิวหนังชนิดรุนแรง, เครือข่ายเภสัชกรโรงพยาบาล, เภสัชพันธุศาสตร์บทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ อาการไม่พึงประสงค์จากการแพ้ยาทางผิวหนังชนิด
รุนแรง (Severe Cutaneous Adverse Reactions :SCARs)โดยเฉพาะกลุ่มอาการสตีเวนส์ – จอห์นสัน (Stevens – Johnson Syndrome : SJS) และทอกซิก อีพิเดอร์มัลเนโครไลซิส (Toxic Epidermal Necrolysis : TEN) ถือเป็นภาวะวิกฤตทางการแพทย์ที่ต้องเฝ้าระวังสูงสุด การวิจัยนี้เพื่อศึกษาสภาพการณ์ ปัญหา ความต้องการ พัฒนาและศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมการเฝ้าระวังต่ออุบัติการณ์การแพ้ยาทางผิวหนังชนิดที่รุนแรง ของเครือข่ายเภสัชกรโรงพยาบาลในจังหวัดนราธิวาส
วิธีการวิจัย เป็นการวิจัยและพัฒนา ดำเนินการ 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสภาพปัญหา และความต้องการ โดยวิเคราะห์เอกสารและเก็บข้อมูลจากเภสัชกร 13 คน ขั้นตอนที่ 2 พัฒนารูปแบบ ผ่านการตรวจสอบจากผู้เชี่ยวชาญ 3 คนได้ค่าความสอดคล้องระหว่าง .67 – 1.00 และขั้นตอนที่ 3 ศึกษาประสิทธิผลของโปรแกรมใช้การวิจัยกึ่งทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัดผลก่อนและหลัง จากผู้ป่วย 266 คน และเภสัชกร 13 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติ Wilcoxon signed ranks test และสถิติ one-sample t-test
ผลการวิจัย ปัญหาการดำเนินงานเฝ้าระวัง SJS / TEN ในจังหวัดนราธิวาสคือ ผู้ป่วยรายใหม่ไม่ได้รับความรู้ในการเฝ้าระวังจากการใช้ยาในกลุ่มเสี่ยงต่อการแพ้ยาทางผิวหนังชนิดที่รุนแรง กลุ่มอาการ (SJS/TEN) ขาดการติดตามครบ 3 เดือน ไม่มีการกำหนดกลุ่มยาเป้าหมาย,ไม่มีการตรวจยีนแพ้ยาและการออกบัตรเภสัชพันธุศาสตร์ในภาพรวม โดยโปรแกรมที่พัฒนาขึ้นคือ NARA SJS model ประกอบด้วย N: Network (เครือข่ายความร่วมมือ) A: Arrangement for Pharmacogenetics Card (จัดทำบัตรเภสัชพันธุศาสตร์) R: Risk Drug Monitoring (การติดตามยากลุ่มเสี่ยง) A: Action (การดำเนินการทางเภสัชกรรมคลินิก) S: Screening & Genetic Testing (การตรวจคัดกรองทางพันธุกรรม) J: Joint Pharmacovigilance (การเฝ้าระวัง ติดตามผลการใช้ยา) S: SJS/TEN Prevention (การป้องกันการเกิด SJS / TEN) หลังการใช้โปรแกรมฯ ผู้ป่วยมีความรู้เรื่องการแพ้ยาเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 ไม่พบผู้ป่วยแพ้ยาทางผิวหนังชนิดที่รุนแรง กลุ่มอาการ (SJS/TEN) ในกลุ่มที่ตรวจยีนแพ้ยา Allopurinol ที่ผลเป็น Negative พบการแพ้ยาชนิดที่ไม่รุนแรง จากยา Phenytoin 7 ราย และความ
พึงพอใจต่อโปรแกรมฯ ของผู้ป่วยและเภสัชกร ภาพรวมอยู่ในระดับมาก (M = 4.21, S.D. = 0.58; M = 3.91, S.D. = 0.76) ตามลำดับ
สรุปและข้อเสนอแนะ ควรจัดทำ QR Code และสื่อให้ความรู้เรื่องอาการนำของการแพ้ยาทางผิวหนังชนิดรุนแรง (SJS / TEN) แก่ผู้ป่วยและสหวิชาชีพ รวมทั้งการเชื่อมรายการยาที่ต้องเฝ้าระวัง 5 รายการเข้ากับระบบแจ้งเตือน และการใช้งานบัญชีไลน์ทางการ เพื่อปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการแพ้ยาอย่างทันท่วงที
เอกสารอ้างอิง
Bureau of Health Service System Development. (2007). Manual for Monitoring Adverse Drug Reactions. Department of Health Service Support, Ministry of Public Health.
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
Division of Genomics and Innovation Support. (2021a). Clinical Pharmacology Practice Guideline for HLA-B15:02 Genotyping to Prevent Carbamazepine Hypersensitivity (Revised edition). Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health.
Division of Genomics and Innovation Support. (2021b). Clinical Pharmacology Practice Guideline for HLA-B58:01 Genotyping to Prevent Allopurinol Hypersensitivity. Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health.
Department of Medical Sciences. (2021). Economic Evaluation of HLA-B1502 Gene Testing Prior to Carbamazepine Administration in Thai Patients. Ministry of Public Health.
Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A.G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39, 175 – 191. https://doi.org/10.3758/BF03193146
Health Product Vigilance Center. (2021, February 21). Safety News: Precaution SJS/TEN in leaflet Food and Drug Administration. British association of dermatologists healthy skin for all. https://www.bad.org.uk/pils/sjs-ten
Health Product Vigilance Center. (2022a). Manual for Drug Safety Surveillance Operations for Hospitals. Nonthaburi: Food and Drug Administration. Author.
Health Product Vigilance Center. (2022b). Spontaneous reports of adverse drug reactions 2022 Nonthaburi: graphic and design. Author. https://hpvcthai.fda.moph.go.th/reporting-adverse
Health Product Vigilance Center. (2023). Database of Adverse Event Reports from the Use of Health Products (Thai Vigibase), 1984 – 2023. Ministry of Public Health.
IBM (2025). IBM SPSS Statistics for Windows. Author.
Konyoung, P., Nakkam, N., Khawsuk, H., Khaeso, K., & Tassaneeyakul, W. (2020). Severe Cutaneous Adverse Drug Reactions: A Study of 216 Patients from Udon Thani Hospital. Journal of Basic and Applied Pharmacology, 42(1), 5 – 19. https://li01.tcithaijo.org/index.php/JBAP/article/view/239849
Mockenhaupt, M. (2014). Stevens-Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis: clinical patterns, diagnostic considerations, etiology, and therapeutic management. Seminars in cutaneous medicine and surgery, 33(1), 10 – 16. https://doi.org/10.12788/j.sder.0058
Panich, N. (2023). Clinical Characteristics of Stevens-Johnson Syndrome and Toxic Epidermal Necrolysis in Maharaj Nakhon Si Thammarat Hospital. Maharaj Nakhon SI Thammarat Medical Journal, 8(2), 120 – 133. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/MNSTMedJ/article/view/276286
Phromsuntorn, S. (2026). Development of a HLA-B58:01 Genetic Testing System to Prevent Serious Adverse Drug Reactions in Newly Diagnosed Gout Patients Indicated for Allopurinol at Rattaphum Hospital. Songkhla Provincial Health Office.
Piempreecha, T., Boonma, K., Siriporn, W., & Piempreecha, S. (2025). Change of Eligibility Criteria for Screening of the HLA-B*58:01 Allele in New Patients with Indications for Allopurinol to Prevent Severe Cutaneous Adverse Reactions in Thasongyang Hospital. Thai Journal of Pharmacy Practice, 17(1), 199 – 208. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/TJPP/article view/271491
Pornkrasae, R., & Suwattanarat, T. (2025). Effectiveness of Intensive Adverse Drug Reaction Monitoring System for Patients Receiving High-Risk Medications for Severe Drug Allergies at Klaeng Hospital. Journal of Education and Research in Public Health, 3(3), 174 – 190. https://so12.tci-thaijo.org/index.php/JERPH_Yala/article/view/3946
Wongratana, C. (2010). Statistical Techniques for Research (12th ed.). Thai Niramit Kit Interprogressive.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
