การพัฒนาแบบวัดการจัดการตนเองเกี่ยวกับโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ ในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ
คำสำคัญ:
แบบวัดการจัดการตนเอง, โรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ, การพัฒนาเครื่องมือวิจัย, การจัดการตนเองบทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ โรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบเป็นปัญหาที่สำคัญและเกิดขึ้นในบุคคลวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุบ่อยมากทั่วโลก การประเมินการจัดการตนเองเป็นสิ่งสำคัญในการนำไปสู่การวางแผนการจัดการตนเองได้บรรลุตามเป้าหมาย อย่างไรก็ตามยังไม่พบเครื่องมือวิจัยที่มีความจำเพาะในการประเมินการจัดการตนเองเกี่ยวกับโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ ดังนั้นการศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนาและประเมินคุณสมบัติเชิงจิตวิทยาของแบบวัดการจัดการตนเองเกี่ยวกับโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ
วิธีการวิจัย รูปแบบการวิจัยคือ การพัฒนาและประเมินคุณสมบัติเชิงจิตวิทยา ในการพัฒนาแบบวัดการจัดการตนเองเกี่ยวกับโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ โดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการจัดการตนเองของ Lorig and Holman (2003) ร่วมกับการทบทวนวรรณกรรม โดยขั้นตอนการพัฒนาเครื่องมือวิจัยและการประเมินคุณสมบัติเชิงจิตวิทยาของเครื่องมือวิจัยชนิดนี้ ประยุกต์ใช้แนวคิดของ DeVellis and Thorpe (2022) มีขั้นตอนคือ 1) การพัฒนาเครื่องมือวิจัย ประกอบด้วย (1.1) การระบุสิ่งที่จะวัด โดยการกำหนดนิยามศัพท์ ระบุองค์ประกอบเป็นรายด้าน (1.2) การสร้างข้อคำถาม ได้สร้างข้อคำถามของแบบวัดฉบับแรกจำนวน 50 ข้อ และ (1.3) การกำหนดรูปแบบการวัด และ 2) การประเมินคุณสมบัติเชิงจิตวิทยาของเครื่องมือวิจัย ประกอบด้วย (2.1) การตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 7 คน (2.2) วิธีการสัมภาษณ์เชิงความรู้ความเข้าใจในข้อคำถามเครื่องมือวิจัยฉบับแรกในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุจำนวน 6 ราย และตรวจสอบความเชื่อมั่นของแบบวัดฉบับแรก 30 ราย (2.3) การพิจารณาตรวจสอบคุณภาพข้อคำถาม (2.4) การกำหนดขนาดกลุ่ม สำหรับการตรวจสอบความตรงเชิงโครงสร้าง กลุ่มตัวอย่างคือ ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่เป็นโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบที่ได้รับการสุ่มตัวอย่างแบบง่ายชนิดไม่แทนที่จำนวน 300 ราย (2.5) การประเมินข้อคำถาม โดยการตรวจสอบความตรงเชิงโครงสร้าง และทดสอบความเชื่อมั่นของแบบวัดฉบับใหม่ และ (2.6) การพิจารณาความยาวของแบบวัด การวิเคราะห์ข้อมูลวิจัย ได้แก่ สถิติบรรยาย การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน และสัมประสิทธิ์ครอนบาคแอลฟา
ผลการวิจัย พบว่า แบบวัดการจัดการตนเองเกี่ยวกับโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบในผู้ใหญ่
และผู้สูงอายุ มีจำนวน 36 ข้อ เป็นแบบลิเคิร์ตที่มีตัวเลือกตอบ 6 ระดับ มีค่าดัชนีความตรงเชิงเนื้อหารายข้ออยู่ในช่วง .860 – 1.000 ค่าความตรงเชิงเนื้อหาโดยรวมทั้งฉบับ .971 มีความตรงเชิงโครงสร้างโดยผลการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจพบว่า มี 7 องค์ประกอบคือ (1) การจัดการด้านบทบาท (2) การจัดการด้านอารมณ์ (3) การจัดการด้านการแพทย์ (4) การจัดการอาการ (5) การสื่อสาร (6) การจัดท่าทางและการออกกำลังกาย และ (7) สารอาหาร และมีค่าน้ำหนักองค์ประกอบอยู่ในช่วง .446 - .841 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) องค์ประกอบทั้งหมดสามารถร่วมกันอธิบายความแปรปรวนสะสมได้ร้อยละ 66.085 สำหรับผลการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยันพบว่า โมเดลยังคงมี 7 องค์ประกอบและโมเดลมีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ดี โดยมีค่าสถิติไคสแควร์ 1514 องศาอิสระ 573
(p = .001) ไคสแควร์สัมพัทธ์ 2.642 ดัชนีวัดระดับความสอดคล้องเชิงเปรียบเทียบ .950 ดัชนีระดับความสอดคล้องเชิงเปรียบเทียบของทักเกอร์และลูอิส .955 ค่าเฉลี่ยความคลาดเคลื่อนมาตรฐาน .0665 ค่าดัชนีรากที่สองของค่าเฉลี่ยกำลังสองของการประมาณค่าคลาดเคลื่อน .0740 ช่วงของค่าดัชนีรากที่สองของค่าเฉลี่ยกำลังสองของการประมาณค่าคลาดเคลื่อนที่ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 90 = .0695 – .0785 มีข้อคำถามรวมทั้งสิ้น 36 ข้อ ซึ่งมีค่าน้ำหนักองค์ประกอบมาตรฐานอยู่ในช่วง .544 - .895 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และผลการตรวจสอบความเชื่อมั่น พบว่า ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคทั้งฉบับ .940
สรุปและข้อเสนอแนะ แบบวัดนี้มีคุณภาพและมีคุณสมบัติทางจิตวิทยาที่ดีประกอบด้วย ความตรงเชิงเนื้อหา ความตรงเชิงโครงสร้าง และมีความเชื่อมั่นของเครื่องมือทั้งฉบับในระดับดีเยี่ยม ดังนั้นพยาบาลและบุคลากรทางสุขภาพสามารถนำแบบวัดนี้ไปใช้ประเมินการจัดการตนเองในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุที่เป็นโรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบได้
เอกสารอ้างอิง
Ahn, L., & Moore, D.W. (2026, September 1). Lumbar spinal stenosis. Orthobullets.com. https://www.orthobullets.com/spine/2037/lumbar-spinal-stenosis
Banerjee, A., Hendrick, P. & Blake, H. (2022). Predictors of self-management in patients with chronic low back pain: a longitudinal study. BMC Musculoskeletal Disorders, 23, 1071. https://doi.org/ 10.1186/s12891-022-05933-2 Buddhachinaraj Hospital. (2025). Annual report of the orthopaedics in-patient department. Author.
Chulabat, P., & Rungnoei, N. (2024). Factors predicting self-management behavior for delaying kidney deterioration among patients with stage 3-4 chronic kidney disease at Prachomklao Hospital Phetchaburi Province. The Journal of Boromarjonani College of Nursing, Suphanburi, 7(1), 95 – 112. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/SNC/article/view/269602
Cleveland Clinic. (2023, June 30). Spinal stenosis. Cleveland Clinic.org. https://my.clevelandclinic. org/health/diseases/17499-spinal-stenosis
DeVellis, R.F., Thorpe, C.T. (2022). Scale development: theory and applications (5th ed.). Sage Publications Inc (GB).
Fisher, J. (2024, July 22). Spinal stenosis: Treatment options for managing symptoms. Harvard Health Publishing. https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/spinal-stenosis-treatment-options-for -managing-symptoms
Furman, M.B., & Kishnor, S. (2024, May 17). Spinal stenosis. Medscape. https://emedicine. medscape.com/article/1913265-overview#a6
Gupta, S., Grover1, S., Menon, V., Indu, P.V., Vidhukumar, K., & Chacko, D. (2025). Item generation and establishing face and content validity of a rating scale: A primer. Indian Journal of Psychiatry, 67(8), 816 – 822. http://doi.org/10.4103/indianjpsychiatry_750_25
Hair, J. F., Babin, B.J, Anderson, R. E., & Black, W.C. (2022). Multivariate Data Analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Junbutdee, P. & Sritabut, P. (2024). Effects of Self-Management Program Application for Behavior Blood Sugar Control of Type 2 Diabetic Patients in Phon Phisai Hospital. Journal of Environmental and Community Health, 9(5), 628 – 636. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/ech/article/view/3458
Katz, J.N., Zimmerman, Z.E., Mass, H., Makhni, M.C. (2022). Diagnosis and management of lumbar spinal stenosis: A review. The Journal of the American Medical Association, 327(17), 1688 - 1699. http://doi.org/10.1001/jama.2022.5921
Kasai, Y., Paholpak, P., Wisanuyotin, T., Sukitthanakornkul, N., Hanarwut, P., Chaiyamoon, A., Iamsaard, S., & Mizuno, T. (2023). Incidence and Skeletal Features of Developmental Cervical and Lumbar Spinal Stenosis. Asian Spine Journal, 17(2), 240 – 246. https://doi.org/10.31616/asj.2022.0015
Koonkaew, A. (2023). Selection of Basic and Advanced Statistics for Research, Testing Assumptions, Data Analysis, and Presentation of Results. Chulalongkorn University Press.
Lorig, K. R., & Holman, H. R. (2003). Self-management education: History, definition, outcomes, and mechanism. Annals of Behavioral Medicine, 26(1), 1 – 7. http://dx.doi.org/10.1207/S15 324796ABM2601_01
Lundell, S., Hajdarevic, S., Coe, A.B., & Isaksson, U. (2025). Psychometric testing of 20-items Self-management Assessment Scale in people with chronic obstructive pulmonary disease. Scientific Report, 15, 43656. https://doi.org/10.1038/s41598-025-31228-2
Michigan Medicine. (2026). What is spinal stenosis?. University of Michigan Health. https://www.uofmhealth.org/our-care/specialties-services/spinal-stenosis
Ramkaew, K., Phumdoung, S., & Boonyoung, N. (2026). Development and Psychometric Evaluation of the Thai Clinical Nurses’ Change Agent Competency Scale. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 30(2), 364 – 380. https://doi.org/10.60099/prijnr.2026.276894
Scotland’s national health information service (NHS). (2026, September 29). Spinal stenosis. NHS inform. https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/muscle-bone-and-joints/neckand-back-problems-and-conditions/spinal-stenosis/
Statistics Solutions. (2025). Confirmatory Factor Analysis. Intellectus Consulting. https://www.statisticssolutions.com/ academic-solutions/resources/directory-of-statistical-analyses/confirmatory-factor-analysis/
Thato, R. (2023). Nursing research: Concepts to application (7th ed.). Chulalongkorn University Press.
Srishewachart, P., Raksakietisak, M., Subanphanichkul, C., Poolsappasit, S., Ruangchainikom, M., Yangan, K., & Johmrit, S. (2022). Pain Scores and Analgesic Therapy for Complex Spine Surgery in Tertiary Care Center. Journal of the Medical Association of Thailand, 105(7),
Wiseman, D. (2024, April 5). Cauda equina syndrome. American Association of Neurological Surgeons. https://www.aans.org/patients/conditions-treatments/cauda-equina-syndrome/
Wu, L., Liu, M., Huang, C., Yin, J., Zhou, H., & Hu, H. (2023). The development of a self-management evaluation scale for elderly adults with hypertension based on capability, opportunity, and motivation-behaviour (COM-B) model. BMC Geriatrics, 23, 245, https://doi.org/ 10. 1186/s12877-023-03879-1
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
