การประเมินความเป็นลูกผสมของมะม่วงลูกผสม ด้วยเครื่องหมายโมเลกุลเอสเอสอาร์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
มะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเป็นพันธุ์ที่มีรสชาติดีและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงให้กับประเทศ แต่การปรับปรุงพันธุ์เพื่อให้ได้ลูกผสมแท้ทำได้ยาก เนื่องจากมะม่วงมีลักษณะหลายเอ็มบริโอ (polyembryony) ทำให้ต้นที่พัฒนาจากเนื้อเยื่อ nucellus ของแม่มีลักษณะปรากฏคล้ายต้นลูกผสมแท้ การใช้เครื่องหมายโมเลกุลจึงช่วยเพิ่มความแม่นยำและลดระยะเวลาในการคัดเลือก งานวิจัยนี้ใช้เครื่องหมาย SSR จำนวน 13 ตำแหน่ง ตรวจสอบมะม่วงลูกผสม 21 สายต้น จากการผสมระหว่างน้ำดอกไม้สีทอง (แม่พันธุ์) กับอาร์ทูอีทู ยู่เหวิน และงาช้างแดง (พ่อพันธุ์) พบอัลลีลรวม 24 อัลลีล (1–3 อัลลีลต่อตำแหน่ง) ค่าเฉลี่ย observed heterozygosity, expected heterozygosity และ polymorphic information content (PIC) เท่ากับ 0.245, 0.226 และ 0.183 ตามลำดับ ผลการทดสอบการตัดออกทางพันธุกรรม (parentage exclusion test) ณ ตำแหน่งที่พ่อพันธุ์มีอัลลีลเฉพาะ (paternal-specific allele) พบว่าลูกผสมถึง 2 ใน 3 (14 สายต้น; ร้อยละ 66.7) ไม่มีอัลลีลของพ่อพันธุ์และมีจีโนไทป์เหมือนน้ำดอกไม้สีทองทุกตำแหน่งที่ตรวจได้ ซึ่งสอดคล้องกับการเกิดจากเนื้อเยื่อของแม่ (nucellar origin) ในขณะที่สายต้นหมายเลข 10 ไม่มีอัลลีลของพ่อพันธุ์แต่ต่างจากแม่พันธุ์ 1 ตำแหน่ง อีก 6 สายต้นมีอัลลีลซึ่งไม่ได้มาจากแม่พันธุ์ และเครื่องหมายดีเอ็นเอยังเผยความคลาดเคลื่อนของประวัติคู่ผสมที่ตรวจพบได้ยากจากลักษณะภายนอก ได้แก่ สายต้นหมายเลข 8 ซึ่งมีจีโนไทป์สอดคล้องกับคู่ผสมน้ำดอกไม้สีทอง × อาร์ทูอีทู แทนยู่เหวินที่บันทึกไว้ และสายต้นหมายเลข 11, 12 และ 23 ซึ่งมีจีโนไทป์เหมือนกันและมีอัลลีลจากพ่อที่ไม่ตรงกับพ่อพันธุ์ทั้งสาม บ่งชี้ว่ามีโอกาสได้รับละอองเรณูจากต้นอื่น ส่วนสายต้นหมายเลข 13 และ 14 มีจีโนไทป์ไม่ตรงกับแม่พันธุ์ 1 ตำแหน่ง ผลการจัดกลุ่มด้วยแผนภาพต้นไม้แบบ UPGMA (cophenetic r = 0.91) การวิเคราะห์ PCoA และ STRUCTURE ที่ K = 2 สอดคล้องกับผลการทดสอบการตัดออก เครื่องหมายชุดนี้แยกแม่พันธุ์ออกจากพ่อพันธุ์ได้ชัดเจน แต่ยังแยกพ่อพันธุ์ทั้งสามออกจากกันไม่ได้ ผลการศึกษาชี้ว่า การตรวจต้นกล้าด้วยเครื่องหมาย SSR ช่วยคัดแยกต้นที่ไม่ใช่ลูกผสมออกได้ตั้งแต่ระยะแรก และยังใช้ตรวจสอบความถูกต้องของประวัติคู่ผสมได้ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อโครงการปรับปรุงพันธุ์มะม่วง
Article Details
เอกสารอ้างอิง
[1] Office of Trade Policy and Strategy, 2025, Thai Mango, a Rising Star of Fruit Exports: South Korea Becomes Thailand's Top Export Market, Ministry of Commerce, Available Source: https://tpso.go.th/news/2502-0000000040, January 27, 2026. (in Thai)
[2] Department of Primary Industries Queensland, 1999, Mango Information Kit, Agrilink Series, Queensland Horticulture Institute, Brisbane.
[3] Lin, C.-H., Chiou, K.-D., Lee, S.-R., Shih, P.-Y., Lee, C.-R. and Lin, Y.-R., 2026, The genetic diversity of mango (Mangifera indica L.) germplasm in Taiwan by high-throughput single-nucleotide polymorphism genotyping, Plants People Planet 8(1): 301-315, https://doi.org/10.1002/ppp3.70080.
[4] Dillon, N.L., Bally, I.S.E., Hucks, L.A., Wright, C.L., Innes, D.J. and Dietzgen, R.G., 2013, Implementation of SSR markers in mango breeding in Australia, Acta Hortic. 992: 259-267.
[5] Ravishankar, K.V., Dinesh, M.R., Nischita, P. and Sandya, B.S., 2015, Development and characterization of microsatellite markers in mango (Mangifera indica) using next-generation sequencing technology and their transferability across species, Mol. Breed. 35(3): 93.
[6] Li, X., Zheng, B., Xu, W., Ma, X., Wang, S., Qian, M. and Wu, H., 2022, Identification of F1 hybrid progenies in mango based on fluorescent SSR markers, Horticulturae 8(12): 1122.
[7] Kumar, G., Srivastav, M., Sreekanth, H.S., Kumar, C., Prakash, J., Singh, S.K. and Vinod, 2023, SSR assisted identification of mango (Mangifera indica L.) hybrids and development of DNA barcodes, Indian J. Genet. Plant Breed. 83(3): 437-445.
[8] Begum, H., Reddy, M.T., Malathi, S., Reddy, B.P., Archak, S., Nagaraju, J. and Siddiq, E.A., 2012, Molecular analysis for genetic distinctiveness and relationships of indigenous landraces with popular cultivars of mango (Mangifera indica L.) in Andhra Pradesh, India, Asian Australas. J. Plant Sci. Biotechnol. 6(1): 24-37.
[9] Doyle, J.J. and Doyle, J.L., 1987, A rapid DNA isolation procedure for small quantities of fresh leaf tissue, Phytochem. Bull. 19: 11-15.
[10] Nei, M., 1978, Estimation of average heterozygosity and genetic distance from a small number of individuals, Genetics 89(3): 583-590.
[11] Botstein, D., White, R.L., Skolnick, M. and Davis, R.W., 1980, Construction of a genetic linkage map in man using restriction fragment length polymorphisms, Am. J. Hum. Genet. 32(3): 314-331.
[12] Peakall, R. and Smouse, P.E., 2006, GENALEX 6: Genetic analysis in Excel. Population genetic software for teaching and research, Mol. Ecol. Notes 6(1): 288-295.
[13] Virtanen, P., Gommers, R., Oliphant, T.E., Haberland, M., Reddy, T., Cournapeau, D., et al., 2020, SciPy 1.0: Fundamental algorithms for scientific computing in Python, Nat. Methods 17(3): 261-272.
[14] Gower, J.C., 1966, Some distance properties of latent root and vector methods used in multivariate analysis, Biometrika 53(3-4): 325-338.
[15] Pritchard, J.K., Stephens, M. and Donnelly, P., 2000, Inference of population structure using multilocus genotype data, Genetics 155(2): 945-959.
[16] Falush, D., Stephens, M. and Pritchard, J.K., 2003, Inference of population structure using multilocus genotype data: Linked loci and correlated allele frequencies, Genetics 164(4): 1567-1587.
[17] Evanno, G., Regnaut, S. and Goudet, J., 2005, Detecting the number of clusters of individuals using the software STRUCTURE: A simulation study, Mol. Ecol. 14(8): 2611-2620.
[18] Earl, D.A. and vonHoldt, B.M., 2012, STRUCTURE HARVESTER: A website and program for visualizing STRUCTURE output and implementing the Evanno method, Conserv. Genet. Resour. 4(2): 359-361.
[19] Kopelman, N.M., Mayzel, J., Jakobsson, M., Rosenberg, N.A. and Mayrose, I., 2015, CLUMPAK: A program for identifying clustering modes and packaging population structure inferences across K, Mol. Ecol. Resour. 15(5): 1179-1191.
[20] Rosenberg, N.A., 2004, DISTRUCT: A program for the graphical display of population structure, Mol. Ecol. Notes 4(1): 137-138.
[21] Kumar, M., Ponnuswami, V., Nagarajan, P., Jeyakumar, P. and Senthil, N., 2013, Molecular characterization of ten mango cultivars using simple sequences repeat (SSR) markers, Afr. J. Biotechnol. 12(47): 6568-6573.