การบริบาลเภสัชกรรมเชิงรุกและผลลัพธ์การรักษาในผู้ป่วยจิตเวช: การศึกษากึ่งทดลองย้อนหลัง

บทคัดย่อ

การศึกษากึ่งทดลองย้อนหลังนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิผลของการให้การบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกโดยเภสัชกร และศึกษาลักษณะของปัญหาทางยาในกลุ่มผู้ป่วยจิตเวช ศึกษาในกลุ่มผู้ป่วยจิตเวชที่ได้รับการติดตาม ณ คลินิกจิตเวช โรงพยาบาลเชียงคำ กลุ่มทดลองจะได้รับการให้บริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุก จากวันที่ 1 ต.ค. 2565 ถึง 31 พ.ค. 2566 กลุ่มควบคุมในอดีตได้รับการส่งมอบยาตามมาตรฐานวิชาชีพเภสัชกรรม จากวันที่ 1 ต.ค. 2564 ถึง 30 ก.ย. 2565 โดยการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกเกี่ยวข้องกับบทบาทของเภสัชกรในการค้นหาและแก้ไขปัญหาทางยา ตลอดจนติดตามการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา ประสิทธิผลของการรักษาจะถูกประเมินที่ 3 เดือนหลังจากที่ผู้ป่วยพบเภสัชกร โดยดัดแปลงจาก clinical global impression-improvement (CGI-I) scale และแบ่งเป็น 4 ระดับ ได้แก่ 1. อาการไม่ดีขึ้นหรือเสียชีวิต 2. อาการดีขึ้นบางส่วน 3. อาการดีขึ้น และ 4. อาการคงที่ ความสัมพันธ์ระหว่างการให้การบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกกับผลการรักษาวิเคราะห์โดยใช้ ordered logistic regression ที่ปรับด้วยเพศ อายุ และโรคจิตเวชที่ได้รับการวินิจฉัย นำเสนอผลลัพธ์ในรูปของ common odds ratio (COR) ร่วมกับช่วงความเชื่อมั่นที่ร้อยละ 95 (95% confidence interval; 95% CI) ผลการศึกษาพบว่าจากผู้ป่วยทั้งหมด 192 คน ที่ถูกรวมในการศึกษา มี 35 คน อยู่ในกลุ่มที่ได้รับการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุก และ 157 คน อยู่ในกลุ่มควบคุมในอดีต ร้อยละ 54.2 ของผู้เข้าร่วมการศึกษาเป็นเพศชาย มีอายุเฉลี่ย 48.98 ± 15.83 ปี โรคทางจิตเวชที่ได้รับการวินิจฉัย ได้แก่ โรคจิตเภท (ร้อยละ 55.7 ของผู้เข้าร่วมการศึกษาทั้งหมด) โรคซึมเศร้าและโรควิตกกังวล (ร้อยละ 28.6 ของผู้เข้าร่วมการศึกษาทั้งหมด) และโรคทางจิตเวชอื่นๆ (ร้อยละ 15.6 ของผู้เข้าร่วมการศึกษาทั้งหมด) จาก 230 เหตุการณ์ปัญหาทางยาที่พบ สามปัญหาซึ่งพบบ่อยที่สุด ได้แก่ การไม่ได้ติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (ร้อยละ 46.5 ของเหตุการณ์ปัญหาทางยาทั้งหมด) การเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (ร้อยละ 16.5 ของเหตุการณ์ปัญหาทางยาทั้งหมด) และการที่ผู้ป่วยไม่ได้รับยาตามแพทย์สั่ง (ร้อยละ 16.1 ของเหตุการณ์ปัญหาทางยาทั้งหมด) เป็นที่น่าสนใจว่ากลุ่มที่ได้รับการบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกมีแนวโน้มจะมีผลการรักษาดีขึ้นเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม โดยมีค่า adjusted COR เท่ากับ 3.12 (95% CI: 1.41, 6.91) และความสัมพันธ์ดังกล่าวพบเด่นชัดกว่าในเพศหญิง (adjusted COR: 3.60; 95% CI: 1.15, 11.28) เปรียบเทียบกับเพศชาย (adjusted COR: 3.09; 95% CI: 0.94, 10.17) โดยผลการวิเคราะห์ความไวก็ยืนยันข้อค้นพบดังกล่าว กล่าวโดยสรุป การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าปัญหาเกี่ยวกับอาการไม่พึงประสงค์จากยา เป็นปัญหาทางยาที่สำคัญของผู้ป่วยจิตเวช ซึ่งการมีเภสัชกรให้การบริบาลทางเภสัชกรรมเชิงรุกสัมพันธ์กับผลการรักษาที่ดีขึ้นในผู้ป่วยจิตเวชที่ได้รับการรักษาแบบผู้ป่วยนอก ทั้งนี้ควรมีงานวิจัยในโรงพยาบาลอื่นๆ เพิ่มเติมเพื่อยืนยันข้อค้นพบดังกล่าว ซึ่งอาจนำไปสู่การเพิ่มคุณภาพของการดูแลรักษาผู้ป่วยจิตเวชต่อไป