การพัฒนารูปแบบเชิงบูรณาการเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตในยุคดิจิทัลสำหรับวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยง: การวิจัยแบบผสมผสาน

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและทดสอบประสิทธิผลของรูปแบบเชิงบูรณาการสำหรับเสริมสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตในยุคดิจิทัลสำหรับวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยง การวิจัยใช้รูปแบบผสมผสานแบบต่อเนื่องเชิงอธิบาย แบ่งเป็น 3 ระยะ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง 45 คน ประกอบด้วย วัยรุ่นกลุ่มเสี่ยงอายุ 13-18 ปี 15 คน ผู้ปกครอง 12 คน ครูและบุคลากรทางการศึกษา 10 คน บุคลากรสาธารณสุข 5 คน และผู้นำชุมชน 3 คน ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบเชิงบูรณาการจากข้อมูลเชิงคุณภาพในระยะที่ 1 ซึ่งพบปัจจัยเสี่ยงหลัก 5 ประการและความต้องการการแทรกแซงแบบหลายมิติ ร่วมกับการทบทวนวรรณกรรม โดยบูรณาการข้อค้นพบจากการสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่มเกี่ยวกับปัญหาการใช้สื่อดิจิทัล ความต้องการทักษะการจัดการอารมณ์ และความต้องการระบบสนับสนุน ร่วมกับหลักฐานเชิงประจักษ์จากวรรณกรรมด้านภูมิคุ้มกันทางจิตและการใช้เทคโนโลยี ระยะที่ 3 ทดสอบประสิทธิผลด้วยการวิจัยเชิงทดลองแบบกึ่งควบคุมในวัยรุ่นกลุ่มเสี่ยง ที่มีปัจจัยเสี่ยงอย่างน้อย 2 ปัจจัยจากครอบครัวแตกแยก ฐานะเศรษฐกิจต่ำ ผลการเรียนต่ำ มีพฤติกรรมเสี่ยง หรือถูกรังแก จำนวน 80 คน โดยใช้ simple random sampling แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 40 คน และกลุ่มควบคุม 40 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรม SMART-Digital ระยะเวลา 8 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 2 ครั้ง ครั้งละ 90 นาที รวม 16 ครั้ง ส่วนกลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามปกติของโรงเรียนและชุมชน โดยไม่มีการแทรกแซงพิเศษ และจะได้รับโปรแกรมเต็มรูปแบบหลังการศึกษาเสร็จสิ้นเพื่อความเป็นธรรม ในระหว่างการศึกษามีผู้ถอนตัว 3 คน ทำให้เหลือกลุ่มตัวอย่างที่วิเคราะห์ได้จริง 77 คน (กลุ่มทดลอง 39 คน กลุ่มควบคุม 38 คน) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นชื่อ "โปรแกรม SMART-Digital" ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การเสริมสร้างการควบคุมตนเอง (Self-regulation) การใช้เทคโนโลยีอย่างมีสติ (Mindful technology use) การพัฒนาทักษะการเผชิญปัญหา (Active coping) การสร้างความสัมพันธ์ที่ดี (Relationship building) และการสร้างระบบสนับสนุนร่วมกัน (Together support) ผลการทดสอบประสิทธิผลแสดงให้เห็นว่า
กลุ่มทดลองมีคะแนนภูมิคุ้มกันทางจิตเพิ่มขึ้นจาก 58.4 เป็น 72.8 คะแนน ปรับปรุงพฤติกรรมการใช้สื่อดิจิทัล และมีสุขภาพจิตที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) เมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม ผลการติดตามหลังการทดลอง 4 สัปดาห์แสดงความยั่งยืนของการเปลี่ยนแปลง รูปแบบเชิงบูรณาการนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาโปรแกรมส่งเสริมสุขภาพจิตสำหรับวัยรุ่นไทยในยุคดิจิทัล