การรับรู้การเจ็บป่วยและพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยไทยมุสลิม ที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจ ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้
คำสำคัญ:
การรับรู้การเจ็บป่วย, พฤติกรรมการดูแลตนเอง, ไทยมุสลิม, โรคหลอดเลือดหัวใจ, สามจังหวัดชายแดนภาคใต้บทคัดย่อ
ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้นของประเทศไทย ปัญหาสำคัญของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดหัวใจคือการกลับมารักษาซ้ำ สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากพฤติกรรมการดูแลตนเองไม่เหมาะสม การรับรู้การเจ็บป่วยเป็นปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลตนเอง โดยขึ้นอยู่กับบริบทสังคมและวัฒนธรรม ซึ่งผู้ป่วยไทยมุสลิมที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ มีวิถีการดำเนินชีวิตที่ให้ความสำคัญต่อความเชื่อในหลักศาสนาอิสลาม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้การเจ็บป่วยและพฤติกรรมการดูแลตนเองของผู้ป่วยไทยมุสลิมที่เป็นโรคหลอดเลือดหัวใจ ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้
วิธีการวิจัย การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบหาความสัมพันธ์ (Descriptive Correlational research) กลุ่มตัวอย่างสุ่มแบบหลายขั้นตอน ตามคุณสมบัติที่กำหนด จำนวน 112 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคลและภาวะสุขภาพ 2) แบบสอบถามการรับรู้การเจ็บป่วย และ 3) แบบวัดพฤติกรรมการดูแลตนเอง ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่านก่อนนำไปหาความเชื่อมั่นของแบบสอบถามการรับรู้อาการด้วยวิธีทดสอบซ้ำ ได้เท่ากับ 0.93 ส่วนการรับรู้สาเหตุของการเจ็บป่วย การรับรู้การเจ็บป่วยด้านองค์ประกอบอื่น ๆ และพฤติกรรมการดูแลตนเอง ได้ค่า Cronbach’s alpha coefficient เท่ากับ 0.80, 0.80 และ 0.82 ตามลำดับเก็บข้อมูลระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2567 – มกราคม 2568 วิเคราะห์หาความสัมพันธ์โดยใช้สถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน
ผลการวิจัย
- กลุ่มตัวอย่างมีการรับรู้อาการที่เกี่ยวข้องกับการเจ็บป่วยว่ามีอาการหายใจเหนื่อยมากที่สุด (ร้อยละ 93.80) รองลงมาคือ อาการเจ็บหน้าอกรุนแรงมากกว่า 20 นาที (ร้อยละ 83.90) และอาการใจสั่น(ร้อยละ 83.00) การรับรู้ด้านสาเหตุของการเจ็บป่วย พบว่า เป็นความประสงค์ของพระเจ้ามากที่สุด
(x̅ = 3.88, S.D. = 0.39) รองลงมา คือการสูบบุหรี่ (x̅ = 3.36, S.D. = 1.03) และการมีอายุมากขึ้นหรือความชรา (x̅ = 3.30, S.D. = 0.87) สำหรับการรับรู้การเจ็บป่วย 6 ด้าน พบว่าการรับรู้ด้านความสามารถในการควบคุมอาการ ด้านความเข้าใจสภาพของการเจ็บป่วย และด้านช่วงเวลาของการเจ็บป่วยอยู่
ในระดับสูง (x̅ = 3.36, S.D. = 0.25; x̅ = 3.14 , S.D. = 0.57; x̅ = 3.08, S.D. = 0.80 ตามลำดับ) สำหรับการรับรู้การเจ็บป่วยด้านผลกระทบ ด้านวงจรของการเจ็บป่วย และด้านอารมณ์ อยู่ในระดับปานกลาง
(x̅ = 2.84, S.D. = 0.50; x̅ = 2.78, S.D. = 0.63 และ x̅ = 2.11, S.D. = 0.62 ตามลำดับ) - พฤติกรรมการดูแลตนเองโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (x̅ = 2.87 S.D. = 0.40)
- การรับรู้ด้านช่วงเวลาของการเจ็บป่วยมีความสัมพันธ์เชิงลบกับพฤติกรรมการออกกำลังกาย (r = -.187, p < .05) การรับรู้การเจ็บป่วยด้านความสามารถในการควบคุมอาการด้วยการรักษา
มีความสัมพันธ์เชิงลบกับพฤติกรรมการจัดการความเครียด (r = -.195, p < .05) และการรับรู้การเจ็บป่วยด้านอารมณ์มีความสัมพันธ์เชิงลบกับการปฏิบัติตามแผนการรักษา (r = -.248, p < .01)
สรุปและข้อเสนอแนะ การที่พบความสัมพันธ์เชิงลบระหว่างการรับรู้การเจ็บป่วยด้านช่วงเวลากับพฤติกรรมการออกกำลังกาย การรับรู้การเจ็บป่วยด้านความสามารถในการควบคุมอาการด้วย
การรักษากับพฤติกรรมการจัดการความเครียด และการรับรู้การเจ็บป่วยด้านอารมณ์กับพฤติกรรมการปฏิบัติตามแผนการรักษา สะท้อนถึงการเชื่อมโยงกับลักษณะบริบทสังคมและวัฒนธรรมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ บุคลากรทีมสุขภาพสามารถนำไปใช้พัฒนารูปแบบการดูแลตนเอง และโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้การเจ็บป่วยที่สอดคล้องกับบริบทสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ต่อไป
เอกสารอ้างอิง
American Heart Association. (2024). Coronary Artery Disease. https://www.heart.org/en/health-topics/consumer-healthcare/what-is-cardiovascular- disease/coronary-artery-disease
Auman, U. (2018). Muslim Narrated, Narrating Muslim: Thai Muslim’s Identities in deep South in
the Documentary of real life. [Master, s thesis]. Thammasat University. https://digital.library. tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:165471
Charintranont, K., Juntawises, U., & Kritpracha, J. (2023). Illness Perception in Predicting Smoking
Behaviors in Patients with Acute Coronary Syndrome after Percutaneous Coronary Intervention, Nursing Journal CMU,50(2), 1 - 13. https:// he02.tci -thaijo.org/index.php/cmunursingarticle/view/261493/179910
Chinphan, S., Sirisopon, N., Onsiri, S., & Wattanaburanon, A. (2019). Factors Correlated with Instent Restenosis in Coronary Heart Disease Patients. Journal of The Royal Thai Army Nurses, 20(3), 218 – 226.
http://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/187485
Dumrongsin, S., Putwatana, P., & Khuwatsamrit, K. (2017). Self–Care Behaviors among Patients with Coronary In-stent Restenosis. Journal of The Royal Thai Army Nurses,18(2),220 - 227.
https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/96868/75524
Faul, F., Erdfelder, E., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G* Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior Research Methods, 41(4), 1149 – 1160. https://link.springer.com/article/10.3758/BRM.41.4.1149
Gauro, P., Thaniwattananon, P., & Kritpracha, C. (2020). Illness Perception Predicting Cardiovascular Health Behaviors among Patients with Ischemic Heart Disease in Nepal: A Descriptive Cross sectional Study, Journal of the Nepal Medical Association, 58(231), 884 – 888. https://pmc.ncbi.nih.gov/article/PMC775004
Health Data Center. (2024). Health Data Center Dashboard. HDC. https://hdcservice.mop.go.th
Hirungerd, S., Lalun, A., & Kunkean, T. (2021). Factors Influencing Self-care Behavior of
Cardiovascular Clients at Kaengkraw Hospital, Chaiyaphum Province. Journal of Nursing and Health Care, 39(2), 97 – 106. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jnat-ned/article/view/249028
Khaegphong, C., Niyomdecha, R., Binzeng, A., & Pattanaprichawong, A. (2012). The Utilization of
Islamic Principle to Reduce Tobacco Consumption and Protect the Non-Smokers Health in Muslim community Mueang District, Narathiwat Province. Princess of Naradhiwas University Journal, 4(2), 59 – 72.
https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/53734
Kongkaew, O., Naka, K., & Kritpracha, C. (2020). Illness Representation and Recurrence Prevention
Behavior in Elderly with Stroke. Songklanagarind Journal of Nursing, 40(1), 115 - 128. https://he02.tci- thaijo.org/index.php/nur-psu/article/view/240704
Krueaklat, S., Wannapomsiri, C., Tepsuriyanont, S., & Jittham, P. (2021). Effects of Social Supportbefore Cardiac Catheterization Program on Anxiety and Readiness Among Patients with Coronary Arterry Disease. Journal of Nursing and Health Sciences, 15(3), 52 - 63.
https://he01.tci-thaijo.org/index.php/NurseNu/article/view/251413/170251
Leventhal, H., Brissette, I., & Leventhal, E.A. (2003). The common-sense model of self-regulation of health and illness. In L. D. Cameron & H. Leventhal (Eds.), The Self- Regulation of Health and Illness Behaviour. (pp. 42 – 65). Routledge.
Lillahkul, N., & Supanakul, P. (2018). Way of Life of Muslim People in Thailand’s Southern Provinces, and Health Promoting Lifestyle. The Southern College Network Journal of Nursing and Public Health, 5(2), 302 – 312. https://he01.tci- thaijo.org/index.php/scnet/ article/view/130912/98182
Mosleh, S. M., & Almalik, M. (2016). Illness perception and adherence to healthy behaviour in Jordanian coronary heart disease patients. European Journal of cardiovascular nursing, 15(4), 223 – 230. https://doi.org/10.1177/1474515114563885
Moss – Morris, R., Weinman, J., Petrie, K., Horne, R., Cameron, L., & Buick, D. (2002) The revised illness perception questionnaire (IPQ-R). Psychology and Health, 17(1), 1 - 16. https://doi.org/10.1080208870440290001494
Nachai, L., Sriprasong, S., Sanecha, C., & Chantadansuwan, T. (2022). Factors Predicting Self-Care Behaviours in Patients with Coronary Artery Disease, Journal of Thailand Nursing and Midwifery Council, 37(3), 93 -108. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ TJONC/article/view/256882/176508
National Statistical Office. (2018). Population and Housing Census. http://statbbi.nso.go.th/staticreport/page/sector/th/01.aspx
Pallant, J. (2020). SPSS saurvival manual: A step-by-step guide analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003117452
Polkot, P., Thanachirachot, P., & Rithimontri, P. (2018). Food consumption behavior of people, Asong Sub-district, Raman District, Yala Province. Chalermkanjana Academic Journal, 5(2), 68 – 80. https://cnu.ac.th/journal/JournalPDF/68-80_5_2.pdf
Prayadsap, P. (2018, February 23). Islam of Life. https://www.skthai.org/th/articles/112964- Islam of Life Rattanaprom, A., Srisuk, N., & Koson, N. (2023). Self-care behaviors among patients with coronary
heart disease after percutaneous coronary intervention. Nursing Science Journal of Thailand, 41(4), 56 - 72. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ns/article/view/260610/181046
Rosyidi, K., & Nur, M. (2018). Illness perception and cardiovascular health behaviour among persons with ischemic heart disease in Indonesia. International journal of nursing sciences, 8(1), 174 – 180. htps://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352013217302600
Sanaklang, R., Silarat, M., & Ruaisungnoen, W. (2024). The Perception of Exercise in Patients with Acute Myocardial Infarction. Nursing Journal CMU, 51(2), 43 - 56. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/cmunursing/article/view/267719/183856
Smuseneto, A., Tongsamsi, K., Benrit, P., & Useng, N. (2017). Sexuality in the Marital Life of Thai Muslims in Pattani Province. Thammasat Journal of History, 4(1), 271 - 323. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/thammasat_history
Srisa-at, B. (2017). Preliminary research (8th ed). Suwiriyasan. https://elibrary.edupol.org/my/read/ebook67c00a850b4ce
Suphandee, A. (2020). Comparison of readmission rate within 28 days with previous disease without appointment before and after using the discharge planning program in patients with acute coronary syndrome. Singburi hospital medical journal, 29(1), 75 - 86. https:// he01.tci-thaijo.org/index.php/shj/article/view/248795/168445
Thagizadeh, A., Ghahramanian, A., Zamanzadeh, V., Aslanabadi, N., Onyeka, T.C., & Ramazanzadeh, N. (2022). Illness perception and cardiovascular risk factors in patients with myocardial infarction undergoing percutaneous coronary intervention in Iran. BMC Cardiovascular Disorders, 22(1), 245. https://doi.org/10.1186/s12872-022-02684-9
Youdkong S., Muensri, B., & Krtipracha, C. (2021). The Effect of Illness Perception Promoting Dietary Focus Program on Illness Perception and Dietary Behaviors in Muslim Patients with ischemic heart disease. Princess of Naradhiwas University Journal, 13(3), 153 - 172. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/1565/
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
