การพัฒนาโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองร่วมกับแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือ สำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ องค์การอนามัยโลก ระบุว่า โรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของโลก โดยมีโรคความดันโลหิตสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก สำหรับประเทศไทย สภานการณ์ความชุกของโรคความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้น จากร้อยละ 25.4 เป็นร้อยละ 29.5 ซึ่งส่งผลให้ผู้ป่วยมีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายถึงแก่ชีวิต ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมอง โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ภาวะหัวใจล้มเหลว โรคไตเรื้อรัง ตลอดจนความบกพร่องทางสติปัญญาและภาวะสมองเสื่อม แม้ว่าการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเป็นมาตรการหลักของการรักษาในระยะยาว จังหวัดปัตตานียังคงไม่สามารถควบคุมระดับความดันโลหิตสูงได้ตามเกณฑ์เป้าหมาย ข้อจำกัดเนื่องจากรูปแบบการจัดบริการสนับสนุนการจัดการตนเองและการขับเคลื่อนนโยบายของกระทรวงสาธารณสุขที่ให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลสถานะสุขภาพยังขาดการบันทึกข้อมูลสุขภาพที่นำไปสู่พฤติกรรมการจัดการตนเอง การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและศึกษาโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองร่วมกับแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือสำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้

วิธีการวิจัย การวิจัยและพัฒนา (R&D) แบ่งเป็น ระยะที่ 1 การพัฒนารูปแบบโปรแกรมฯระยะที่ 2 การตรวจสอบคุณภาพและทดลองใช้งานโปรแกรมฯ กลุ่มตัวอย่าง ประกอบด้วย พยาบาลวิชาชีพประจำคลินิกโรคเรื้อรังแผนกผู้ป่วยนอก จำนวน 5 คน และผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่คัดเลือกแบบเจาะจงจำนวน 25 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ โปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองร่วมกับแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือที่พัฒนาขึ้น แบบประเมินความรู้เรื่องโรคความดันโลหิตสูง แบบประเมินเกี่ยวกับพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม แบบประเมินการรับรู้ความสามารถในการจัดการตนเอง แบบประเมินความเป็นไปได้ในการใช้งานโปรแกรมฯ และแบบประเมินความพึงพอใจในการใช้งานโปรแกรมฯ วิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทีคู่

ผลการวิจัย โปรแกรมประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ 1) คู่มือดำเนินกิจกรรมของโปรแกรม 2) แผนการดำเนินกิจกรรมสนับสนุนการจัดการตนเอง และ 3) คู่มือการใช้แอปพลิเคชันสำหรับบันทึกการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ หลังการทดลองใช้งานกับกลุ่มผู้ป่วย พบว่า ความรู้เรื่องโรคความดันโลหิตสูง ความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสม การรับรู้ความสามารถในการจัดการตนเองมีค่าเฉลี่ยสูงกว่าก่อนการทดลองใช้งานอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 และผลการประเมินความเป็นไปได้ในการใช้งานโปรแกรมฯ พบว่า พยาบาลวิชาชีพมีความเห็นตรงกันว่าโปรแกรมสามารถใช้งานได้ง่าย นำไปใช้งานได้จริง ส่วนกลุ่มผู้ป่วย พบว่า หลังการทดลองกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ มีคะแนนความเป็นไปได้ในการใช้งานโปรแกรมฯ อยู่ระดับปานกลาง (ร้อยละ48, M = 41.44, S.D. = 3.15) และมีคะแนนความพึงพอใจต่อการใช้งานโปรแกรมฯ อยู่ระดับมาก (ร้อยละ 40, M = 21.16, S.D. = 2.15)

สรุปและข้อเสนอแนะ โปรแกรมที่พัฒนาขึ้นเพิ่มค่าเฉลี่ยความรู้เกี่ยวกับโรคความดันโลหิตสูงและความรู้เกี่ยวกับพฤติกรรมสุขภาพที่เหมาะสมเพิ่มขึ้นได้ รวมถึงเพิ่มค่าเฉลี่ยการรับรู้ความสามารถในการจัดการตนเองสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 ทั้งนี้ควรทดสอบประสิทธิผลของโปรแกรมด้วยรูปแบบการวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi-experimental research) ในกลุ่มตัวอย่างขนาดใหญ่ต่อไป