สมดุลน้ำบริเวณลุ่มน้ำห้วยนาตอง ตำบลอ่ายนาไลย อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

การศึกษาสมดุลน้ำมีความสำคัญต่อการวางแผนและจัดการการใช้ประโยชน์ทรัพยากรน้ำ เพื่อสร้างความเข้าใจถึงปริมาณน้ำที่เข้าและออกจากระบบนิเวศลุ่มน้ำ พื้นที่ต้นน้ำลำธารในจังหวัดน่านประสบปัญหาน้ำท่วมดินถล่ม ภัยแล้ง ไฟป่าและหมอกควันที่รุนแรงมากขึ้น การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจลักษณะการหมุนเวียนของวัฎจักรของน้ำในลุ่มน้ำ และประเมินสถานภาพสมดุลน้ำบริเวณลุ่มน้ำห้วยนาตอง ตำบลอ่ายนาไลย อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน วิเคราะห์ความสัมพันธ์ของปริมาณฝน น้ำท่า การคายระเหย และความชื้นดิน โดยประยุกต์ใช้ค่าดัชนีความชุ่มชื้นดิน (Antecedent Precipitation Index, API) ในการวิเคราะห์สมดุลน้ำ ระหว่างปี พ.ศ. 2555 – 2568 ผลการศึกษา พบว่า ปริมาณฝนรายปี 1,332.57 มิลลิเมตร การคายระเหยน้ำรายปี 328.49 มิลลิเมตร ปริมาณน้ำท่ารายปี 356.42 มิลลิเมตร คิดเป็นอัตราส่วนปริมาณน้ำท่าต่อปริมาณน้ำฝน (runoff ratio) 0.27 และดัชนีความชุ่มชื้นดินรายปี 91.60 มิลลิเมตร การวิเคราะห์สถิติด้วยสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน ระหว่างปริมาณฝน การคายระเหยน้ำ น้ำท่า และดัชนีความชุ่มชื้นดิน พบว่า ส่วนใหญ่มีความสัมพันธ์กันระดับปานกลาง - มาก โดยมีเพียงปัจจัยการคายระเหยน้ำกับน้ำท่าที่ไม่มีความสัมพันธ์กันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การศึกษาสมดุลน้ำ พบว่า ปริมาณน้ำที่ไหลเข้าพื้นที่ลุ่มน้ำ (inflow) รายปี 1,332.57 มิลลิเมตร และปริมาณน้ำที่ใช้ในกระบวนการต่างๆ (water consumption) 782.27 มิลลิเมตร คิดเป็นปริมาณน้ำเหลือใช้ (excess water) เท่ากับ 550.30 มิลลิเมตร ซึ่งสามารถนำไปใช้เป็นข้อมูลประกอบการวางแผนจัดการลุ่มน้ำ เพื่อลดผลกระทบจากน้ำท่วมดินถล่ม และประยุกต์ใช้กับลุ่มน้ำขนาดเล็กที่เกิดปัญหาในลักษณะเดียวกัน