การประเมินสารเคมีตกค้าง โลหะหนักและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระในดอกดาวเรืองที่ปลูกในพื้นที่ อำเภอเบตง จังหวัดยะลาและการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางจากดอกดาวเรือง

บทคัดย่อ

ดอกดาวเรืองมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่หลากหลายโดยเฉพาะฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ การนำดอกดาวเรืองที่ตกเกรดจากกระบวนการผลิต มาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางจึงเป็นทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจ ในการเพิ่มมูลค่าให้กับวัตถุดิบในท้องถิ่น งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินสารเคมีตกค้างและโลหะหนักทั้งในดินและดอก รวมถึงศึกษาปริมาณฟินอลิกรวมและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของดอกดาวเรืองคัดเกรดและตกเกรด ในพื้นที่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา เพื่อพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง จากการวิเคราะห์หาสารเคมีตกค้างและโลหะหนักในดินและดอกดาวเรืองพบว่า ไม่พบสารเคมีตกค้างทั้งในดินและดอกดาวเรือง อีกทั้งมีปริมาณโลหะหนักไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน จากนั้น จึงได้ทำการสกัดดอกดาวเรืองคัดเกรดและตกเกรด โดยการแช่หมักด้วยตัวทำละลายเอทานอล แล้วนำไปวิเคราะห์หาปริมาณสารประกอบฟีนอลิกทั้งหมดพบว่า สารประกอบฟีนอลิกรวมในสารสกัดดอกดาวเรืองตกเกรดมีค่าสูงกว่าดอกดาวเรืองคัดเกรด คือ 4.521±0.064 มิลลิกรัมของกรดแกลลิกต่อกรัมของสารสกัด และมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ (IC₅₀) เท่ากับ 0.819±0.042 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร ซึ่งมีความแตกต่างจากดอกดาวเรืองคัดเกรดอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) เมื่อทำการศึกษาคุณสมบัติเบื้องต้นของผลิตภัณฑ์สบู่เหลวอาบน้ำและแชมพูสระผมที่มีส่วนผสมจากสารสกัดดอกดาวเรืองพบว่า มีค่า pH เท่ากับ 5-6  มีความคงตัวดี ไม่แยกชั้น ไม่พบจุลินทรีย์และเชื้อรา มีการไหลได้ดี ดังนั้น ดอกดาวเรืองตกเกรดสามารถนำมาพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางได้ ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าและสร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรได้ในอีกทางหนึ่ง