การปรับตัวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ: ศึกษาในพื้นที่ตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับตัวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ในตำบลโป่งแดง อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก จำนวน 320 คน โดยการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย ด้วยการใช้แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรมีการปรับตัวของผู้ปลูกข้าวภายใต้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ต่อข้อมูลข่าวสาร และการพยากรณ์อากาศ (3.97) การทำนาหว่าน (3.92) การปรับเปลี่ยนปฏิทินการเพาะปลูก (3.76) การเพิ่มแหล่งน้ำสำรองในพื้นที่เพาะปลูก (3.61) และการเลือกใช้พันธุ์ เช่น ข้าวทนแล้ง ทนน้ำท่วม ต้านทานโรคและแมลง (3.50) การจัดการดินและอนุรักษ์ดิน (2.38) และน้อยที่สุด คือ เปลี่ยนพื้นที่นาไปทำเกษตรผสมผสาน (2.18) ในส่วนปัญหาของเกษตรกรเกี่ยวกับการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากที่สุด คือ ชุมชนขาดแคลนระบบการจัดการน้ำ ระบบชลประทาน ระบบระบายน้ำท่วม พื้นที่รับน้ำ (3.81) และเกษตรกรมีข้อเสนอแนะมากที่สุด คือ ควรสร้างระบบการจัดการน้ำ ระบบชลประทาน ระบบระบายน้ำท่วม และการสร้างพื้นที่รับน้ำท่วมในชุมชน (4.29) จากผลการศึกษาข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย หน่วยงานภาครัฐควรเร่งรัดการพัฒนาระบบชลประทานและระบบระบายน้ำ เพื่อบริหารจัดการน้ำได้ครอบคลุมพื้นที่เกษตรกรรม และหน่วยงานส่งเสริมการเกษตรควรสนับสนุนความรู้ เทคโนโลยี และการจัดการแปลงที่มีประสิทธิภาพ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถของเกษตรกรให้รับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้อย่างเหมาะสม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Acharjee, T. K., G. V. Halsema, F. Ludwig, P. Hellegers and I. Supit. 2019. Shifting planting date of Boro rice as a climate change adaptation strategy to reduce water use. Agricultural Systems 168: 131-143. Available: https://doi.org/10.1016/j.agsy.2018.11.006 (October 28, 2025).
Attavanich, W. 2018. How is climate change affecting Thailand’s agriculture? a literature review with policy update. Available: https://mpra.ub.uni-muenchen.de/90255 (October 28, 2025).
Boriboon, N., N. Seerasarn and S. K. Sanserm. 2023. Factors affecting farmers' decision making on integrated farming in Kabinburi district, Prachinburi province. Journal of Agricultural Science and Management 6(3): 84-91. [in Thai]
Chaimat, W., S. Ratsadornasai and S. Srithongkum. 2025. Farmers’ attitudes on fallow farm for soil maintenance and continuous farming in Lam Luk Ka district, Pathum Thani province. VRU Agricultural and Food Journal 4(1): 1-14. [in Thai]
Department of Agricultural Extension. 2025. Farmer analytic system of Thailand. Available: https://aiu.doae.go.th
Dharmarathna, W. R. S. S., S. Herath and S. B. Weerakoon. 2014. Changing the planting date as a climate change adaptation strategy for rice production in Kurunegala district, Sri Lanka. Sustainability Science 9(1): 103-111. Available: https://doi.org/10.1007/s11625-012-0192-2.
Eckstein, D., V. Künzel and L. Schäfer. 2021. Global climate risk index 2021: Who suffers most from extreme weather events? weather-Related loss events in 2019 and 2000-2019. Available: https://www.developmentaid.org/api/frontend/cms/file/2021/03/Global-Climate-Risk-Index-2021_1.pdf (October 28, 2025).
Felkner, J., K. Tazhibayeva and R. Townsend. 2009. Impact of climate change on rice production in Thailand. American Economic Review 99(2): 205-210.
Hussain, S., J. Huang, J. Huang, S. Ahmad, S. Nanda, S. Anwar, A. Shakoor, C. Zhu, L. Zhu, X. Cao, Q. Jin and J. Zhang. 2020. Rice production under climate change: Adaptations and mitigating strategies. Springer Nature Publishing. Available: https://doi.org/10.1007/978-3-030-49732-3_26.
Kanchai, W., N. Seerasarn and B. Yooprasert. 2024. Rice production according to good agricultural practices standards of farmers in Phichai district, Uttaradit province. Journal of Agricultural Science and Management 7(3): 42-50. [in Thai]
Kantajam, P., N. Seerasarn and S. K. Sanserm. 2025. Knowledge of Trichoderma utilization in rice production of farmers in Ban Tak district, Tak province. Journal of Agricultural Science and Management 8(1): 59-69. [in Thai]
Land Development Department. 2019. Sub-district land use plan. Available: https://webapp.ldd.go.th/lpd/Maps_2_TAK.php (October 28, 2025). [in Thai]
Nath, T. D., F. Zulfiqar, T. W. Tsusaka, S. Papong, A. Biswas and A. Datta. 2024. Climate risk management in Thai rice farming: farmers’ perceptions, meteorological trends, and determinants of adaptation strategies. Earth Systems and Environment 8(4): 1809-1828. Available: https://doi.org/10.1007/s41748-024-00497-8.
Noenplab, A., S. Immark, S. Palawisut, S. Srivantaneeyakul, A. N. L. Noenplab, P. Patirupanusara, T. Patirupanusara, N. Chiengwattana, S. Suwanthada, S. Chairinte, D. Ariyapruek, C. Wannasai. W. Palawisut, P. Sukserm, C. Srisompan, P. Nualsiri, S. Thongsen, S. Shuttayot, J. Anawong, P. Pattawatang, P. Hintang, J. Kocharoek, P. Kanjana, S. Karnjanaphun, S. Choeyphan, S. Kotcharat, P. Ruenthawin, J. Pipatpiriyanon, S. Suwannaten, P. Arunyanart, J. Tayatham, N. Jansrisommei, D. Chettanachit, N. Nilpanit, W. Rattanakarn, W. Rojarnahusadin and T. Arayapan. 2008. Non - glutinous rice variety Phitsanulok 80. Thai Rice Research Journal 2(1): 59-70. [in Thai]
Office of the National Economic and Social Development Board. 2025. How is rice cultivation linked to climate change? find answers and explore ways to reduce risk. Available: https://www.sdgmove.com/2025/08/04/sdg-update-rice-farmer-climate (January 25, 2026) [in Thai]
Pakeechai, K., N. Sinnarong, K. Autchariyapanitkul and P. Supapunt. 2020. The impacts of climate change factors on rice production and climate-smart agriculture in the watershed areas of central Thailand. RMUTSB Academic Journal (Humanities and Social Sciences) 5(2): 196-218. [in Thai]
Phokaratgul, K., Y. Kheereemangkla and A. P. Tipkaew. 2025. Farmers’ perceptions and adaptation to climate change: case study of Phai Singha sub-district, Chum Saeng district, Nakhon Sawan province. Thai Journal of Forestry 44(2): 322-336. [in Thai]
Prangbang, P., T. Kunkoon, T. Yamongkol, N. Pumijumnong, S. Sereenoncha, U. Chareonwong, T. N. Stewart and N. Arunrat. 2019. Farmers’ perception and adaptation to climate change in Thailand. Prawarun Agricultural Journal 16(1): 105-119. [in Thai]
Sheikh, Z. A., S. Ashraf, S. Weesakul, M. Ali and N. C. Hanh. 2024. Impact of climate change on farmers and adaptation strategies in Rangsit, Thailand. Environmental Challenges 15: 100902. Available: https://doi.org/10.1016/j.envc.2024.100902.
Sonthisuwannakun, P. and S. Thamma-apipon. 2019. The adaptation of farmers to drought situation in Banphai-jarakae community, Bang Len district, Nakhon Pathom province. Journal of Management and Development 6(2): 1-22. [in Thai]
Sringenyoung, A. and R. Kongtanajaruanun. 2025. Factors affecting farmers' adaptation to climate change in Muang district, Lampang province. Ratanabuth Journal 7(2): 56-71. [in Thai]
Tak Provincial Disaster Prevention and Mitigation Office. 2023. Tak province drought response plan. Available: https://backofficeminisite.disaster.go.th/apiv1/apps/minisite_tak/204/content/2930/download?filename=22dc46a29506b300ee44a39343702b3c.pdf (January 25, 2026) [in Thai]
Tak Provincial Disaster Prevention and Mitigation Office. 2025. Flood damage value. Available: https://tak.gdcatalog.go.th/dataset/dataset_32_04 (November 25, 2025) [in Thai]
Thapthan, P. and N. Intasiri. 2025. Adaptation towards drought crisis of rice-farmers in Plai Klat sub-district, Bang Sai district, province Phra Nakhon Si Ayutthaya province. Maejo Journal of Agricultural Production 7(1):161-171. [in Thai]
Wang, X., C. Folberth, R. Skalsky, S. Wang, B. Chen, Y. Liu, J. Chen and J. Balkovic. 2022. Crop calendar optimization for climate change adaptation in rice-based multiple cropping systems of India and Bangladesh. Agricultural and Forest Meteorology 315: 108830. Available: https://doi.org/10.1016/j.agrformet.2022.108830.
Waqas, M., A. Naseem, U. W. Humphries, P. T. Hlaing, M. Shoaib and S. Hashim. 2025. A comprehensive review of the impacts of climate change on agriculture in Thailand. Farming System 3(1): 100114. Available: https://doi.org/10.1016/j.farsys.2024.100114.
