การประเมินคุณภาพทางชีวภาพ กายภาพ เคมี และประสาทสัมผัสของส้มโอขาวน้ำผึ้งเมืองลอง (Citrus maxima Merr.) จากอำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ เพื่อยืนยันอัตลักษณ์ตามสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และประเมินคุณภาพแบบบูรณาการของส้มโอขาวน้ำผึ้งเมืองลอง (Citrus maxima Merr.) จากอำเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ ทั้งด้านชีวภาพ กายภาพ เคมี และประสาทสัมผัส เพื่อยืนยันอัตลักษณ์และคุณลักษณะเฉพาะตามสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ตัวอย่างส้มโอจำนวน 30 ผล จาก 6 แปลงปลูก ถูกวิเคราะห์คุณภาพทางชีวภาพในด้านแหล่งที่มาของกิ่งพันธุ์ คุณภาพทางกายภาพ ได้แก่ น้ำหนักผล ทรงผล และความหนาแน่นของต่อมน้ำมัน คุณภาพทางเคมี ได้แก่ ปริมาณของแข็งที่ละลายได้ทั้งหมด (TSS) ความเป็นกรดที่ไตเตรตได้ (TA) ค่า pH อัตราส่วน TSS/TA และปริมาณแคโรทีนอยด์รวม รวมถึงการประเมินคุณภาพทางประสาทสัมผัสโดยผู้ทดสอบ 30 คน ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ส้มโอทั้ง 6 แปลง มีที่มาของกิ่งพันธุ์จากแหล่งเดียวกันที่ยืนยันว่า เป็นสายพันธุ์ขาวน้ำผึ้งส้มโอคุณภาพทางกายภาพสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน GI (น้ำหนักผล 1.83 - 1.97 กิโลกรัม) และมีทรงผลกลมนูนสูงตามลักษณะพันธุ์ ในทางเคมี ค่า TSS เฉลี่ยอยู่ระหว่าง 6.46 - 8.74 °Brix ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ GI (>9 °Brix) ค่า pH เฉลี่ยสูงกว่าค่าอ้างอิงเล็กน้อย และอัตราส่วน TSS/TA มีความผันแปรสูง การประเมินประสาทสัมผัสพบความแตกต่างในความชอบ โดยตัวอย่าง SO1 และ SO4 ได้รับคะแนนความชอบสูงสุด ส้มโอขาวน้ำผึ้งเมืองลองมีคุณสมบัติทางกายภาพโดดเด่นและอัตลักษณ์เฉพาะพันธุ์ แม้จะมีความผันผวนทางเคมีและประสาทสัมผัสในบางตัวอย่าง ข้อมูลที่ได้สามารถใช้เป็นฐานวิทยาศาสตร์ในการกำหนดเกณฑ์และมาตรฐานสำหรับการขึ้นทะเบียน GI ของส้มโอขาวน้ำผึ้งจังหวัดแพร่ต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
AOAC International. 2019. Official methods of analysis of AOAC International, Three-volume set, 21st Edition. AOAC International. Available: https://openlibrary.org/books/OL28303996M/OfficialMethods_of_Analysis_of_AOAC_INTERNATIONAL_Three-volume_set_21st_Edition (June 11, 2026).
Christman, M. C. 2000. A review of quadrat-based sampling of rare, geographically clustered populations. Journal of Agricultural, Biological, and Environmental Statistics 5(2):168-201. Available: https://doi.org/10.2307/1400530.
Cheong, M. W., S. Q. Liu, W. Zhou, P. Curran and B. Yu. 2012. Chemical composition and sensory profile of pomelo (Citrus grandis (L.) Osbeck) juice. Food Chemistry 135(4): 2505-2513. Available: https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2012.07.012.
Curk, F., G. Ancillo, A. Garcia-Lor, F. Luro, X. Perrier, J. P. Jacquemoud-Collet, L. Navarro and P. Ollitrault. 2014. Next generation haplotyping to decipher nuclear genomic interspecific admixture in citrus species: Analysis of chromosome 2. BMC Genomic Data 15:152. Available: https://doi.org/10.1186/s12863-014-0152-1.
Department of Intellectual Property. 2025. Geographical indication registration announcement No. 68100246. Available: https://www.ipthailand.go.th/images/26669/GI/GIregistration_announcement/GIregistration246.pdf (June 9, 2026). [in Thai]
Foss, P., T. Storebakken, K. Schiedt, S. Liaaen-Jensen, E. Austreng and K. Streiff. 1984. Carotenoids in diets for salmonids: I. Pigmentation of rainbow trout with the individual optical isomers of astaxanthin in comparison with canthaxanthin. Aquaculture 41(3): 213-226. Available: https://doi.org/10.1016/0044-8486(84)90284-9.
International Organization for Standardization. 2003. Fruit and vegetable products - determination of soluble solids - refractometric method (ISO 2173:2003) ISO. Available: https://www.iso.org/standard/35851.html (June 11, 2026).
Kader, A. A. 2008. Flavor quality of fruits and vegetables. Journal of the Science of Food and Agriculture 88(11): 1863-1868. Available: https://doi.org/10.1002/jsfa.3293.
Liu, Y., E. Heying and S. A. Tanumihardjo. 2012. History, global distribution, and nutritional importance of citrus fruits. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety 11(6): 530-545. Available: https://doi.org/10.1111/j.1541-4337.2012.00201.x.
Makkumrai, W., Y. Huang and Q. Xu. 2021. Comparison of pomelo (Citrus maxima) grown in China and Thailand. Frontiers of Agricultural Science Engineering 8(2): 335-352. Available: https://doi.org/10.15302/J-FASE-2021391.
Office of the Permanent Secretary, Ministry of Agriculture and Cooperatives. 2024. Guideline for geographical indication (GI) certification of Thai agricultural products. Ministry of Agriculture and Cooperatives. Available: https://www.opsmoac.go.th/phrae-dwl-files-461491791053 (June 9, 2026). [in Thai]
Ollitrault, P., J. Terol, C. Chen, C. T. Federici, S. Lotfy, I. Hippolyte, F. Ollitrault, A. Bérard, A. Chauveau, J. Cuenca, G. Costantino, Y. Kacar, L. Mu, A. Garcia-Lor, Y. Froelicher, P. Aleza, A. Boland, C. Billot, L. Navarro, F. Luro, M. L. Roose, F. G. Gmitter, M. Talon and D. Brunel. 2012. A reference genetic map of C. clementina hort. ex Tan.; citrus evolution inferences from comparative mapping. BMC Genomics. 13:593. Available: http://www.biomedcentral.com/1471-2164/13/593
Peryam, D. R. and F. J. Pilgrim. 1957. Hedonic scale method of measuring food preferences. Food Technology Supplement 11: 9-14. Available: http://psycnet.apa.org/psycinfo/1959-02766-001 (July 15, 2025).
Phrae Provincial Agriculture and Cooperatives Office. 2026. Applications for permission to use the Thai geographical indication (GI) certification mark for “Khao Nam Phueng Muang Long Pomelo.” Office of the Permanent Secretary for Ministry of Agriculture and Cooperatives. Available: https://www.opsmoac.go.th/phrae-news-preview-481891791262 [in Thai]
Su, D., Y. Jiang, B. Song, Z. Wu, X. Yan, Z. He, D. Ye, J. Ou, Y. Zang and L. Wu. 2024. Reduced fertilization and magnesium supplementation: Modulating fruit quality in honey pomelo (Citrus maxima (Burm.) Merr.). Plants 13(19): 2757. Available: https://doi.org/10.3390/plants13192757.
World Intellectual Property Organization (WIPO). 2021. Geographical indications: An introduction, 2nd Edition. World Intellectual Property Organization. Available: https://doi.org/10.34667/tind.44179.
Wu, G. A., J. Terol, V. Ibanez, A. López-García, E. Pérez-Román, C. Borredá, C.Domingo, F. R. Tadeo, J. Carbonell-Caballero, R. Alonso, F. Curk, D. Du, P. Ollitrault, M. L. Roose, J. Dopazo, F. G. Gmitter, D. S. Rokhsar and M.Talon . 2018. Genomics of the origin and evolution of Citrus. Nature 554(7692): 311-316. Available: https://doi.org/10.1038/nature25447.
