มุมมองและเงื่อนไขการเป็นผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

บทคัดย่อ

การพัฒนาผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่เป็นนโยบายสำคัญของประเทศไทยมากว่าทศวรรษ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพกำลังคนในภาคเกษตร การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามุมมองและเงื่อนไขการดำรงชีพและการประกอบอาชีพของผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โดยดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพใน 2 ระยะ ระยะที่ 1 ศึกษามุมมองต่ออาชีพผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ จากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ที่ไม่เคยเป็นผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ (30 ราย) ผู้ที่เป็นผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ (40 ราย) และอดีตผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ (20 ราย) ระยะที่ 2 ศึกษาสภาพที่เป็นอยู่ของผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ จากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เข้าร่วมโครงการ Young Smart Farmer จำนวน 60 ราย ข้อมูลถูกวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและเชิงประเด็น พร้อมการเปรียบเทียบข้ามกลุ่มสถานะและข้ามช่วงรุ่น (X, Y, Z) ผลการศึกษา พบว่า ผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของหน่วยธุรกิจครัวเรือน โดยมี 3 มิติหลัก ได้แก่ (1) การมีเงินและทรัพย์สิน (2) ความอบอุ่นของครอบครัวและเครือข่ายอาชีพ และ (3) ความเป็นอยู่ที่ดีและความสะดวกสบาย เงื่อนไขสำคัญของแต่ละมิติประกอบด้วย รายได้และทรัพย์สิน การสนับสนุนและความมั่นใจจากครอบครัว/เครือข่าย และสุขภาพกับโครงสร้างพื้นฐาน โดยทุกช่วงรุ่น ให้ความสำคัญในลำดับเดียวกัน คือ ด้านเศรษฐกิจ รองลงมาคือด้านความสัมพันธ์ และด้านความ-เป็นอยู่ที่ดีตามลำดับ ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรพัฒนาผู้ประกอบการเกษตรรุ่นใหม่ผ่านการผลิตที่นำรายได้และตลาดเป็นตัวตั้ง ควบคู่กับการพัฒนาช่องทางตลาดและทักษะการบริหารจัดการธุรกิจเกษตรให้สอดคล้องกับบริบทของคนรุ่นใหม่