ความหลากชนิดและมูลค่าทางเศรษฐกิจของพืชวงศ์แตงในพื้นที่อำเภอชุมพวง จังหวัดนครราชสีมา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วงศ์แตง (Cucurbitaceae) เป็นพืชจำพวกผักและผลไม้ที่มีคุณค่าทางโภชนาการและคุณค่าทางเศรษฐกิจ ซึ่งมีความสำคัญต่อการเกษตรและความมั่นคงทางอาหารของโลก งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหลากชนิดของพืชวงศ์แตงที่ชุมชนนำไปใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ รวมถึงมูลค่าทางเศรษฐกิจของพืชวงศ์นี้ในพื้นที่อำเภอชุมพวง จังหวัดนครราชสีมา ด้วยวิธีการสำรวจชนิดพืชวงศ์แตงในพื้นที่ช่วงเดือนกรกฎาคม 2566 ถึง กรกฎาคม 2567 ใช้เกณฑ์การคัดเลือกผู้ให้สัมภาษณ์โดยวิธีการบอกต่อ (Snowball Sampling) ผู้วิจัยทำการสัมภาษณ์และการสังเกตเกษตรกรทั้งทางตรงและทางอ้อมจำนวน 36 คน ผลการศึกษาพบพืชวงศ์แตงทั้งสิ้น 10 สกุล 13 ชนิด มีเพียง 10 ชนิดที่เกษตรกรปลูกจำหน่าย ซึ่งมีค่าดัชนีความนิยมปลูก (Use Value: UV) ของแตงกวาสูงสุด คือ 1.10 รองลงมาคือ แตงโม บวบหอม และฟักทอง มีค่า UV คือ 0.25 เท่ากัน ขณะที่น้ำเต้าและบวบเหลี่ยม มีค่า UV ต่ำสุด คือ 0.05 เมื่อวิเคราะห์ความถี่ในการปลูกของพันธุ์พืชแต่ละชนิด พบว่า พันธุ์แตงกวาที่ปลูกจำหน่ายมากที่สุดได้แก่ พันธุ์โนเบล (22.73%) ซีน่อน (13.68%) เขียวจังและวินเนอร์ 2 (9.09%) แหล่งที่มาของเมล็ดพันธุ์ที่นำมาปลูกในพื้นที่เกษตรกรใช้เมล็ดทางการค้า (C = commercial seeds) มากที่สุดคือ 81.25% และใช้เมล็ดพันธุ์จากการเก็บเมล็ดเอง (S = self- collected seeds) 18.8% เมื่อวิเคราะห์พื้นที่ปลูกจากเกษตรกร 36 คน พบว่า แตงโมมีพื้นที่ปลูกอยู่ระหว่าง 0.25 - 60.00 ไร่ รองลงมาเป็นมะระ มีพื้นที่ปลูกระหว่าง 2.00 - 8.00 ไร่ และแตงกวามีพื้นที่ปลูกระหว่าง 0.01-3.50 ไร่ ซึ่งสอดคล้องกับปริมาณผลผลิตและค่าเฉลี่ยรายได้ต่อปี พบว่า แตงโมให้ปริมาณผลผลิตสูงสุดที่ 24.00 ตัน/ไร่/ปี และค่าเฉลี่ยรายได้ต่อครัวเรือน คือ 86,832.00 บาท/ครัวเรือน/ไร่/ปี รองลงมาเป็นมะระให้ปริมาณผลผลิต 2.50 – 18.00 ตัน/ไร่/ปี และค่าเฉลี่ยรายได้ต่อครัวเรือน คือ 167,625.00 บาท/ครัวเรือน/ไร่/ปี แตงกวาให้ปริมาณผลผลิต 0.10 – 76.80 ตัน/ไร่/ปี และค่าเฉลี่ยรายได้ต่อครัวเรือนคือ 11,245.72 บาท/ครัวเรือน/ไร่/ปี โดยแตงโมมีค่าเฉลี่ยมูลค่าทางการตลาดสูงสุดคือ 434,160.00 บาท/ไร่/ปี
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมการค้าภายใน. (2567). ราคาขายปลีกและขายส่งสินค้าเกษตร. https://pricelist.dit.go.th/main_price.php?seltime=day
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2562). แตงกวา: ปีเพาะปลูก 2561. http://www.agriinfo.doae.go.th/year62/plant/rortor/veget/24.pdf
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2563, มีนาคม). แตงกวา. http://www.agriinfo.doae.go.th/year63/plant/rortor/veget/%E0%B9%81%E0%B8%95%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A7%E0%B8%B2.pdf
ชูศรี ไตรสนธิ, ปริทรรศน์ ไตรสนธิ, ปรัชญา ศรีสง่า, & อังคณา อินตา. (2561). การศึกษาพฤกษศาสตร์พื้นบ้านเชิงปริมาณ. ใน ชูศรี ไตรสนธิ ปริทรรศน์ ไตรสนธิ ปรัชญา ศรีสง่า และอังคณา อินตา, พฤกษศาสตร์พื้นบ้าน ศาสตร์แห่งภูมิปัญญาท้องถิ่น (พิมพ์ครั้งที่ 1, น. 35). วนิดาการพิมพ์.
ผุสดี พรหมประสิทธิ์, ธัญรัตน์ ประมูลศิลป์, สุวิสา จันทร์โท, & วรชาติ โต. (2562). ความหลากหลายและการใช้ประโยชน์ของพืชในป่าชุมชน บ้านโนนซาด ตำบลท่าลาด อำเภอชุมพวง จังหวัดนครราชสีมา. PSRU Journal of Science and Technology, 4(3), 37–47.
วิทยา ปองอมรกุล, ชูศรี ไตรสนธิ, ปริทรรศน์ ไตรสนธิ, & อังคณา อินตา. (2560). ดัชนีพฤกษศาสตร์พื้นบ้านภาคเหนือ. วนิดาการพิมพ์.
วราภรณ์ นันทะเสน และ เก นันทะเสน. (2561). มูลค่าการใช้ประโยชน์ทางตรงเพื่อการบริโภคผักพื้นบ้าน. WMS Journal of Management, 8(2), 18–29.
ศราภา ศุทรินทร์. (2564). การปรับบทบาทสู่การเป็นผู้ค้าเมล็ดพันธุ์ของเกษตรกร ความท้าทายในการเรียนรู้และทำความเข้าใจกฎหมายที่เกี่ยวข้อง. Journal of Agricultural Research and Extension, 39(1), 1–12.
ศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร. (2561). Cucumber. https://esc.doae.go.th/wp-content/uploads/2018/11/Cucumber.pdf
De Wilde, W. J. J. O., & Duyfjes, B. E. E. (2008). Cucurbitaceae. Flora of Thailand, 9(4), 411–546.
Forest and Plant Conservation Research Office. (2024). Thai Plant Names. https://botany.dnp.go.th/mplant/index.html
Kong, Q., Zheng, Y., Zhang, J., & Bai, Y. (2023). Editorial: Cucurbitaceae: multi-omics, functional analysis, and molecular breeding. Frontiers in Plant Science, 14, 1301212. https://doi.org/10.3389/fpls.2023.1301212
Kumar, P., Pandey, D. K., Singh, P., & Adhiguru, P. (2021). Vocal for local: Diversity of local cucurbits cultivars in East Siang, Arunachal Pradesh. Indian Journal of Traditional Knowledge (IJTK), 20(1), 174–179.
Mathew, D. (2022). Omics in vegetable crops: Cucurbitaceae and Amaryllidaceae. In Omics in Horticultural Crops (pp. 239–280). https://doi.org/10.1016/B978-0-323-89905-5.00005-7
POWO. (2024). Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. http://www.plantsoftheworldonline.org/
Schaefer, H., Heibl, C., & Renner, S. S. (2009). Gourds afloat: A dated phylogeny reveals an Asian origin of the gourd family (Cucurbitaceae) and numerous oversea dispersal events. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 276, 843–851.
Schaffer, A. A., & Paris, H. S. (2003). Melons, squashes, and gourds. In Encyclopedia of food sciences and nutrition (pp. 3817–3826). https://doi.org/10.1016/b978-0-08-100596-5.03426-0
Simpson, M. G. (2010). Diversity and Classification of Flowering Plants: Eudicots. In Plant Systematics (2nd ed., pp. 275–448). https://doi.org/10.1016/B978-0-12-374380-0.50008-7
Wang, H. (Ed.). (2023). Biological and Abiotic Stress in Cucurbitaceae Crops. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.104275
Yiblet, Y. (2023). Overview of Cucurbitaceae Families. In Biological and Abiotic Stress in Cucurbitaceae Crops. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.1001306
