ปริมาณความเข้มข้นและสัณฐานวิทยาของฝุ่นละอองขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมครอน (PM2.5) ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติแควน้อยและเขตเทศบาลนครพิษณุโลก

บทคัดย่อ

ปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 ในจังหวัดพิษณุโลกมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง การวิจัยครั้งนี้จึงมุ่งศึกษาความเข้มข้น สัณฐานวิทยา และองค์ประกอบธาตุของ PM2.5 เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างพื้นที่ป่า (อุทยานแห่งชาติแควน้อย) และพื้นที่เมือง (เทศบาลนครพิษณุโลก) ซึ่งจะช่วยให้เข้าใจลักษณะเฉพาะของมลพิษในแต่ละบริบทพื้นที่ได้ชัดเจนขึ้น  ในการศึกษาทำการเก็บตัวอย่าง PM2.5 ดำเนินการด้วยวิธีกราวิเมตริกเป็นเวลา 24 ชั่วโมงต่อหนึ่งรอบการเก็บตัวอย่าง ในปี พ.ศ. 2568 โดยแบ่งการศึกษาออกเป็น 2 ฤดูกาลคือฤดูแล้ง (ระหว่างเดือน มีนาคม ถึง เดือนเมษายน 2567) และฤดูฝน (ระหว่างเดือนพฤษภาคม ถึง เดือนมิถุนายน 2567)  ผลการศึกษาพบว่า ในฤดูแล้งระดับความเข้มข้นเฉลี่ยของ PM2.5 สูงเกินค่ามาตรฐานที่กรมควบคุมมลพิษกำหนดไว้ (ไม่เกิน 37.5 µg/m³ ในช่วง 24 ชั่วโมง) ทั้ง 2 พื้นที่ (51.23±13.41 µg/m³ และ 46.33±10.95 µg/m³ ตามลำดับ)  อย่างไรก็ตามผลการศึกษาในฤดูฝนพบว่าพื้นที่อุทยานแห่งชาติแควน้อยมีระดับค่าเฉลี่ยค่อนข้างต่ำและไม่เกินระดับมาตรฐานดังกล่าว (เท่ากับ 22.23 ± 5.85 µg/m³ ) และมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<.05)  เมื่อเปรียบเทียบกับฤดูแล้ง นอกจากนั้นเมื่อเปรียบเทียบระหว่างพื้นที่ในแต่ละฤดูกาลพบว่าในฤดูฝนนั้นระดับ PM2.5 ในเขตป่า มีระดับต่ำกว่าเขตเมืองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<.05)  เมื่อได้ทำการวิเคราะห์สัณฐานวิทยาของอนุภาคภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (FE-SEM) และ วิเคราะห์องค์ประกอบธาตุโดยใช้รังสีเอ็กซ์เรย์แบบกระจายพลังงาน (EDS) พบลักษณะอนุภาคเด่น 9 ประเภท ได้แก่ (1)  รูปร่างแท่งยาว (2) รูปร่างเป็นก้อนปุย  (3) รูปร่างผลึกผิวไม่สม่ำเสมอซ้อนกัน   (4)  ทรงกลมสมมาตร (5) รูปร่างทรงกลมที่ไม่สมมาตร มีขอบเรียบ (6) รูปร่างเป็นเกลียวซ้อนกัน  (7) รูปร่างแท่งสี่เหลี่ยมผืนผ้ายาวซ้อนบนรูปร่างไม่แน่นอนและทรงกลม (8) รูปร่างไม่สม่ำเสมอรวมตัวเป็นก้อน และ (9) รูปร่างแท่งยาวเรียว การวิเคราะห์องค์ประกอบธาตุแสดงให้เห็นว่า ธาตุที่พบในสัดส่วนสูงสุด 2 ลำดับแรกมีลักษณะเหมือนกันทั้งสองพื้นที่และสองฤดูกาลโดยพบ คาร์บอน (C) และ ออกซิเจน (O) ลำดับถัดไปจะพบ Si  N  S และ ไนโตรเจน (N) เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งบ่งชี้ถึงแหล่งกำเนิดอนุภาคที่สำคัญ ได้แก่ การเผาไหม้น้ำมันเชื้อเพลิงจากยานพาหนะ การเผาไหม้ชีวมวลที่ไม่สมบูรณ์ สารชีวภาพ เช่น การเผาไหม้น้ำมันเชื้อเพลิงฟอสซิล การเผาชีวมวลที่ไม่สมบูรณ์ การเผาไหม้ความร้อนสูง เศษซากชีวมวล ไรฝุ่น เกสรดอกไม้ รวมถึงฝุ่นดิน และการสึกกร่อนของชิ้นส่วนโลหะหรือสนิม การฟุ้งกระจายของปุ๋ยเคมีจากแหล่งเกษตรกรรม  โดยสรุป เมื่อพิจารณาทั้งระดับความเข้มข้น ลักษณะสัณฐาน และชนิดของธาตุในภาพรวม พบว่าอนุภาค PM2.5 ในพื้นที่ศึกษาได้รับอิทธิพลจากแหล่งกำเนิดทั้ง 2 ฤดูกาลและทั้ง 2 พื้นที่ จึงควรดำเนินมาตรการจัดการแหล่งกำเนิดโดยเฉพาะอย่างยิ่งในฤดูแล้ง และควรพิจารณาดำเนินการในเขตเมืองเป็นพิเศษเนื่องจากเป็นพื้นที่ที่มีระดับ PM2.5 สูงเกินค่ามาตรฐานทั้ง 2 ฤดูกาล เพื่อป้องกันและลดความเสี่ยงจากการสัมผัสอนุภาคฝุ่นละอองของประชาชนในเขตจังหวัดพิษณุโลก