การประเมินสมบัติดินบางประการของพื้นที่ที่มีชั้นความเหมาะสมต่างกันต่อศักยภาพการให้ผลผลิตข้าวในพื้นที่ภาคเหนือ

บทคัดย่อ

ภาคเหนือมีผลผลิตข้าวอยู่ในระดับต่ำ แม้จะได้รับการส่งเสริมภายใต้นโยบายบริหารจัดการพื้นที่เกษตรกรรมให้ใช้ประโยชน์ตามศักยภาพของพื้นที่ก็ตาม การปลูกข้าวอย่างต่อเนื่องโดยขาดการบำรุงดินอาจก่อให้เกิดข้อจำกัดด้านสมบัติดินที่มีผลต่อศักยภาพในการผลิตข้าว การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินศักยภาพการผลิตข้าวในพื้นที่ชั้นความเหมาะสมสูง (S1) และปานกลาง (S2) ในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือ โดยวิเคราะห์สมบัติดินบางประการเปรียบเทียบผลผลิตข้าวตามพันธุ์และเนื้อดิน และศึกษาความสัมพันธ์เบื้องต้นระหว่างสมบัติดินกับผลผลิตข้าว การเก็บข้อมูลดำเนินการในฤดูนาปี 2564 ในพื้นที่ 8 จังหวัด จำนวน 318 แปลง ผลการศึกษาพบว่าเนื้อดินส่วนใหญ่เป็นดินร่วนปนทรายซึ่งเป็นดินเนื้อหยาบที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์อยู่ในระดับต่ำถึงต่ำปานกลาง โพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้อยู่ในระดับปานกลางถึงต่ำ และค่า pH อยู่ในช่วงกรดจัดถึงกรดปานกลาง ผลการศึกษาสมบัติดิน และผลผลิตข้าวมีความคลาดเคลื่อนไม่เป็นไปตามชั้นความเหมาะสม โดยพื้นที่ S1 มีศักยภาพให้ผลผลิตข้าวในระดับสูงมาก แต่ยังพบบางแปลงที่ให้ผลผลิตต่ำ ส่วนพื้นที่ S2 ให้ผลผลิตเฉลี่ยในระดับปานกลางแต่มีแปลงที่ให้ผลผลิตต่ำและต่ำมากในสัดส่วนสูงกว่า พันธุ์ข้าวสันป่าตอง 1 ให้ผลผลิตสูงสุดในพื้นที่ S1 พันธุ์ กข6 และขาวดอกมะลิ 105 ให้ผลผลิตสูงในพื้นที่ S2 ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการจัดการเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตข้าวควรมีการสำรวจและเก็บตัวอย่างดินเพื่อทำการวิเคราะห์สมบัติดินทางเคมีและความอุดมสมบูรณ์รายแปลงเพื่อจัดการปุ๋ยได้อย่างแม่นยำและให้ผลผลิตสูงขึ้น นอกจากนี้การใช้ข้อมูลแผนที่เชิงภาพรวมร่วมกับข้อมูลภาคสนามจริงจะช่วยให้สามารถกำหนดแนวทางการจัดการพื้นที่เพื่อการผลิตข้าวได้อย่างแม่นยำและยั่งยืนมากยิ่งขึ้น