ประสิทธิภาพการใช้ประโยชน์ที่ดินภายใต้การจัดการแบบอินทรีย์การปลูกถั่วเขียวหลังนาต่อความอุดมสมบูรณ์ของดินนา ผลผลิตข้าว และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ : กรณีศึกษา อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

เกษตรกรในพื้นที่จังหวัดสุรินทร์ประสบปัญหาดินขาดความอุดมสมบูรณ์ ผลผลิตตกต่ำ และต้นทุนในการผลิตที่สูงขึ้น ดังนั้น วัตถุประสงค์ของงานวิจัยนี้เพื่อศึกษาผลของการปลูกถั่วเขียวหลังนาภายใต้ระบบเกษตรอินทรีย์ต่อการปรับปรุงดินผลผลิตข้าว ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจและประสิทธิภาพการใช้ที่ดินในฤดูปลูกปี พ.ศ. 2566-2567 โดยใช้แบบสัมภาษณ์ ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง คิดเป็น 65.45% ขณะที่เพศชายคิดเป็น 34.55% โดยมีอายุเฉลี่ยของเกษตรกรอยู่ที่ 57 ปี คิดเป็น 54.55% ระดับการศึกษาจบการศึกษาระดับประถมศึกษาคิดเป็น 81.82% และมีประสบการณ์ในการทำเกษตรอินทรีย์มากกว่า 10 ปี คิดเป็น 81.82% ผลการศึกษาประสิทธิภาพการใช้ประโยชน์ที่ดินในรูปแบบการปลูกถั่วเขียวหลังนาช่วยเพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุในดิน (SOC = 2.50%) เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.05) และส่งผลให้สมบัติทางเคมีของดิน เช่น ปริมาณไนโตรเจนทั้งหมดในดิน ฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์ และโพแทสเซียมที่แลกเปลี่ยนได้ในดินเพิ่มสูงขึ้น ผลผลิตข้าวขาวดอกมะลิ 105 ภายใต้การจัดการแบบอินทรีย์อยู่ระหว่าง 339.33-397.11 กก./ไร่ การปลูกข้าวขาวดอกมะลิ 105 ตามด้วยการปลูกถั่วเขียวหลังนา (397.11 กก./ไร่) ผลผลิตสูงกว่าการปลูกข้าวขาวดอกมะลิ 105 เพียงอย่างเดียว (339.33 กก./ไร่) ค่า Land Equivalent Ratio (LER) ของการปลูกข้าวอินทรีย์ตามด้วยการปลูกถั่วเขียวหลังนาเท่ากับ 2.68 ซึ่งแสดงให้เห็นถึงการใช้ประโยชน์ที่ดินได้อย่างคุ้มค่า การปลูกข้าวอินทรีย์ตามด้วยการปลูกถั่วเขียวหลังนาไม่เพียงแต่ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินเท่านั้น แต่ยังช่วยลดต้นทุนการผลิต (1,916 บาท/ไร่) และเพิ่มผลกำไร (2,758 บาท/ไร่) เมื่อเปรียบเทียบกับการปลูกข้าวอินทรีย์เพียงอย่างเดียว (ต้นทุนการผลิต 2,145 บาท/ไร่ และผลกำไร 1,327 บาท/ไร่)