การคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ Bacillus spp. ที่ควบคุมโรคผลเน่าแบคทีเรียและช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นกล้าแตงโม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ Bacillus spp. ที่สามารถควบคุมโรคผลเน่าแบคทีเรียที่เกิดจากเชื้อ Acidovorax citrulli และช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นกล้าแตงโม ดำเนินการทดลองโดยนำเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ Bacillus spp. จำนวน 12 ไอโซเลต ได้แก่ Bacillus-Ba029, Bacillus-Ba032, Bacillus-Ba033, Bacillus-Ba037N, Bacillus-BS, Bacillus-MS4, Bacillus-NTS3, Bacillus-PSK,Bacillus-S32, Bacillus-B1, Bacillus-K1 และ Bacillus-K2 มาทดสอบความสามารถในการยับยั้งเชื้อ A. citrulli ทั้งหมด 21 ไอโซเลต โดยวิธี Dual culture assay พบว่า มี 4 ไอโซเลต ที่สามารถยับยั้งเชื้อ A. citrulli ได้ดีที่สุด คือ Bacillus-Ba029, Bacillus-Ba033, Bacillus-MS4 และ Bacillus-NTS3 โดยมีค่าเส้นผ่านศูนย์กลางวงใสตั้งแต่ 7.60 – 17.73 มม. จากนั้นนำเชื้อบาซิลลัสทั้ง 4 ไอโซเลตในรูปแบบชีวภัณฑ์ชนิดผงละลายน้ำมาทดสอบระดับโรงเรือนทดลอง โดยวิธีการคลุกเมล็ด และพ่นต้นกล้า พบว่า กรรมวิธีที่สามารถควบคุมโรคผลเน่าแบคทีเรียในระยะต้นกล้าที่ 14 วัน ได้ดีที่สุด คือ กรรมวิธีที่ใช้ Bacillus-Ba029, Bacillus-MS4 และ Bacillus-Ba033 โดยค่าการเกิดโรค คือ 14.50%, 17.00% และ 18.25% ตามลำดับ ส่วนดัชนีความรุนแรงของโรค คือ 29.25%, 29.95% และ 32.75% ตามลำดับ ในขณะที่กรรมวิธีควบคุมที่ปลูกเชื้อ A. citrulli เพียงอย่างเดียว มีการเกิดโรค 40% และดัชนีความรุนแรงของโรคที่ 43.75 % ชีวภัณฑ์จากแบคทีเรียปฏิปักษ์ทั้ง 3 ไอโซเลตมีประสิทธิภาพในการส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นกล้าแตงโม ได้แก่ ความสูงต้น, น้ำหนักสด, น้ำหนักแห้ง ดีกว่ากรรมวิธีควบคุมที่ไม่ได้ใช้ชีวภัณฑ์ เชื้อบาซิลลัสปฏิปักษ์ที่คัดเลือกไว้ ได้แก่ ไอโซเลต Ba029, Ba033 และ MS4 จึงมีศักยภาพสูงในการนำไปวิจัยและพัฒนาเป็นชีวภัณฑ์เพื่อควบคุมโรคผลเน่าแบคทีเรียของพืชวงศ์แตงและพืชเศรษฐกิจอื่นๆ ในแปลงเกษตรกรต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กฤติกา จันทรางศุ. 2549. การจำแนกความแตกต่างทาง phenotype และ genotype ของแบคทีเรีย Bacillus spp. ที่เป็นปฏิปักษ์ต่อเชื้อสาเหตุโรคพืช. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ชัญญานุช กอรักงาม, จุฑาเทพ วัชระไชยคุปต์, สุจินต์ ภัทรภูวดล และวิชัย โฆสิตรัตน. 2553. การตรวจหาเชื้อ Acidovorax citrulli ด้วยเทคนิค Co-operational polymerase chain reaction เพื่อตรวจรับรองสุขอนามัยของเมล็ดพันธุ์แตงโม. วารสารวิชาการเกษตร. 36: 279-292.
ฐิติญา ขุนเวียงจันทร์. 2567. การควบคุมโรคผลเน่าแบคทีเรียที่เกิดจากเชื้อ Acidovorax citrulli และโรคที่ติดมากับเมล็ดพันธุ์ของพืชวงศ์แตงโดย Bacillus spp. ปฏิปักษ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาโรคพืชวิทยา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ทวินันท์ บางขาม. 2563. การควบคุมโรคเหี่ยวเขียวและส่งเสริมการเจริญเติบโตของพริก โดยใช้เชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ที่สามารถส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาโรคพืชวิทยา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ทวินันท์ บางขาม และเพชรรัตน์ ธรรมเบญจพล. 2564. การคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ที่ควบคุมโรคเหี่ยวเขียวและช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นกล้าพริก. แก่นเกษตร. 49: 1502-1513.
ยลธิดา ชนะชัย. 2562. การลดโรคเมล็ดพันธุ์พริกและการส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นพริกโดยเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาโรคพืชวิทยา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
ยลธิดา ชนะชัย และเพชรรัตน์ ธรรมเบญจพล. 2563. การคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ที่ควบคุมเชื้อสาเหตุโรคแอนแทรคโนสของพริกในแนวกว้างและช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช. แก่นเกษตร. 48: 333-344.
รัตนาพร รัฐเมือง. 2563. การควบคุมโรคขอบใบแห้งและการส่งเสริมการเจริญเติบโตของข้าวโดยเชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์และแบคทีเรียส่งเสริมการเจริญเติบโต. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาโรคพืชวิทยา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
รัตนาพร รัฐเมือง และเพชรรัตน์ ธรรมเบญจพล. 2564. การคัดเลือกเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ที่มีฤทธิ์กว้างสำหรับควบคุมโรคขอบใบแห้งและโรคเชื้อราที่ติดมากับเมล็ดพันธุ์ข้าวในห้องปฏิบัติการ. วารสารแก่นเกษตร. 49: 1474–1486.
สำนักควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร. 2567. ปริมาณและมูลค่าการส่งออกเมล็ดพันธุ์ควบคุมเพื่อการค้า ปี 2566-2567. แหล่งข้อมูล: https://www.doa.go.th/ard/?page_id=1428. ค้นเมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2568.
Ali, S., S. Hameed, M. Shahid, M. Iqbal, G. Lazarovits, and A. Imran. 2020. Functional characterization of potential PGPR exhibiting broad-spectrum antifungal activity. Microbiological Research. 232: 126389.
Anckaert, A., A. Arguelles Arias, G. Hoff, M. Calonne-Salmon, S. Declerck, and M. Ongena. 2021. The Use of Bacillus spp. as Bacterial Biocontrol Agents to Control Plant Diseases. UK: Burleigh Dodds Science Publishing.
Bajpai, V. K., N. T. Dung, H. J. Suh, and S. C. Kang. 2010. Antibacterial activity of essential oil and extracts of Cleistocalyx operculatus buds against the bacteria of Xanthomonas spp. Journal of the American Oil Chemists' Society. 87: 1341-1349.
Dimkić, I., T. Janakiev, M. Petrović, G. Degrassi, and D. Fira. 2022. Plant-associated Bacillus and Pseudomonas antimicrobial activities in plant disease suppression via biological control mechanisms - A review. Physiological and Molecular Plant Pathology. 117: 101754.
Fan, H., Z. Zhang, Y. Li, X. Zhang, Y. Duan, and Q. I. Wang. 2017. Biocontrol of bacterial fruit blotch by Bacillus subtilis 9407 via surfactin-mediated antibacterial activity and colonization. Frontiers in Microbiology. 8: 1973.
Harris, L. J., M. A. Daeschel, M. E. Stiles, and T. R. Klaenhammer. 1989. Antimicrobial activity of lactic acid bacteria against Listeria monocytogenes. Journal of Food Protection. 52: 384-387.
Horuz, S., and Y. Aysan. 2018. Biological control of watermelon seedling blight caused by acidovorax citrulli using antagonistic bacteria from the genera Curtobacterium, Microbacterium and Pseudomonas. Plant Protection Science. 54: 138–146.
Jiang, C. H., F. Wu, Z. Y. Yu, P. Xie, H. J. Ke, H. W. Li, Y. Y. Yu, and J. H. Guo. 2015. Study on screening and antagonistic mechanisms of Bacillus amyloliquefaciens 54 against bacterial fruit blotch (BFB) caused by Acidovorax avenae subsp. citrulli. Microbiological Research. 170: 95-104.
Kloepper, J. W., C. M. Ryu, and S. Zhang. 2004. Induced systemic resistance and promotion of plant growth by Bacillus spp. Phytopathology. 94: 1259-1266.
Radhakrishnan, R., A. Hashem, and E. F. Abd_Allah. 2017. Bacillus: A biological tool for crop improvement through bio-molecular changes in adverse environments. Frontiers in Physiology. 8: 667.
Ramamoorthy, V., R. Viswanathan, T. Raguchander, V. Prakasam, and R. Samiyappan. 2001. Induction of systemic resistance by plant growth promoting rhizobacteria in crop plants against pests and diseases. Crop Protection. 20: 1-11.
Shoda, M. 2000. Bacterial control of plant diseases. Journal of Bioscience and Bioengineering. 89: 515-521.
Wang, H., K. Wen, X. Zhao, X. Wang, A. Li, and H. Hong. 2009. The inhibitory activity of endophytic Bacillus sp. strain CHM1 against plant pathogenic fungi and its plant growth-promoting effect. Crop Protection. 28: 634-639.
