ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อระยะห่างการคลอดของกระบือปลักไทยในระบบเกษตรกรรายย่อย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ระยะห่างการคลอด (Calving Interval; CI) เป็นตัวชี้วัดที่สำคัญของสมรรถภาพการสืบพันธุ์และกำหนดประสิทธิภาพการผลิตกระบือในประเทศไทย กระบือปลักยังคงมีบทบาทสำคัญในระบบเกษตรกรรมของเกษตรกรรายย่อย อย่างไรก็ตาม CI ที่ยาวนานเกินไปเป็นอุปสรรคต่อประสิทธิภาพการสืบพันธุ์และการสร้างผลผลิต งานวิจัยเกี่ยวกับความแปรผันของ CI ภายใต้เงื่อนไขของเกษตรกรรายย่อยยังมีอยู่อย่างจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินอิทธิพลของฝูงและปี-ฤดูกาล (Year–Season: YS) ต่อ CI ในกระบือปลักไทยภายใต้การเลี้ยงของเกษตรกรรายย่อย ข้อมูล CI 861 รายการ ของแม่กระบือ 343 ตัว ที่คลอดระหว่างปี พ.ศ. 2552–2566 จาก 47 ฝูง ใน 7 จังหวัดทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยถูกวิเคราะห์โดยใช้แบบจำลองเชิงเส้นผ่านโปรแกรม SAS (PROC GLM) พร้อมประมาณค่าเฉลี่ยแบบลีสแควร์และความคลาดเคลื่อนมาตรฐาน ผลการวิเคราะห์พบว่า ค่าเฉลี่ยของ CI เท่ากับ 586.65±187.37 วัน โดยมีช่วงค่าระหว่าง 464.72 ถึง 855.85 วัน ในแต่ละฟาร์ม และมีความแปรผันสูงในแต่ละ YS (412.53 ถึง 1,107.24 วัน) สะท้อนอิทธิพลของปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและการจัดการตามฤดูกาล เส้นแนวโน้มถดถอยมีความชันติดลบ (b = -5.25; R² = 0.1801) บ่งชี้แนวโน้มการลดลงของ CI อย่างช้า ๆ ทั้งนี้พบว่าฟาร์มมีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติแสดงให้เห็นถึงบทบาทของการจัดการฟาร์ม โภชนาการ และแนวทางการผสมพันธุ์ที่แตกต่างกันระหว่างฟาร์ม ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นถึง ความสำคัญของการบริหารจัดการระดับฟาร์มและการวางแผนตามฤดูกาลในการลดระยะห่างการคลอด และแนะนำให้มีการเสริมมาตรการด้านพันธุกรรมและโภชนาการเพื่อยกระดับประสิทธิภาพการผลิตอย่างยั่งยืนในระบบเกษตรกรรายย่อย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กิรกิตติ์ ผาสุข และปณัทพร เรืองเชิงชุม. 2559. แนวทางการส่งเสริมการผลิตกระบือในจังหวัดอุบลราชธานี. วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาการจัดการ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 9: 203–215.
นิรันดร คำนุ. 2562. วิวาทะวัว–ควาย: การช่วงชิงความหมายและพื้นที่สังคมไทย. วารสารอารยธรรมศึกษาโขง-สาละวิน. 10:159–186.
พิพัฒน์ สมภาร. 2556. ความสำคัญของปลักต่อสวัสดิภาพของกระบือปลัก. แก่นเกษตร. 41: 351-358.
สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์. 2567. คู่มือการปฏิบัติงานการผลิตกระบือ. กลุ่มวิจัยและพัฒนากระบือ สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์. แหล่งข้อมูล: https://breeding.dld.go.th/images/Manual/2567/Manual_Buffalo_67.pdf. ค้นเมื่อ 2 พฤษภาคม 2568.
Alkoyak, K., C. Kaptan, and M. A. Yüksel. 2023. Investigations on calving interval and dry period in Anatolian buffaloes reared in Kütahya province. Kocatepe Veterinary Journal. 16: 219–225.
Atmoko, B. A., B. W. Prabowo, I. Sumantri, S. Prastowo, N. Widyas, and T. S. M. Widi. 2023. Conceptual framework for assessing sustainability of swamp buffalo production systems. Journal of Buffalo Science. 12: 44–54.
Ayad, A. A., M. Abd-Allah, and M. A. Kamal. 2022. Non-genetic factors affecting phenotypic parameters of milk production and reproductive performance in lactating Egyptian buffaloes. Archives of Agriculture and Environmental Science. 5: 10–24.
Baruselli, P. S., J. G. Soares, L. U. Gimenes, B. M. Monteiro, M. J. Olazarri, and N. A. T. Carvalho. 2013. Control of buffalo follicular dynamics for artificial insemination, superovulation and in vitro embryo production. Buffalo Bulletin. 32: 160–167.
Bashir, M. K., M. I. Mustafa, M. Q. Bilal, and M. S. Khan. 2019. Inbreeding effect on productive, reproductive and lifetime traits of Nili-Ravi buffaloes. Pakistan Journal of Life and Social Sciences. 17: 1–6.
Binyameen, M., M. I. U. R. Khan, M. N. Ul Haque, B. E. Azam, A. Kok, A. T. Van Knegsel, and M. Z. Tahir. 2022. Effect of prepartum dietary energy level on production and reproduction in Nili Ravi buffaloes. Animals. 12: 1683.
Borghese, A., A. Chiariotti, and V. L. Barile. 2022. Buffalo in the world: situation and perspectives. In: Chauhan, M.S., Selokar, N. (eds) Biotechnological Applications in Buffalo Research. Springer, Singapore.
Budiarto, A., and G. Ciptadi. 2018. The productivity and natural increase of swamp buffalo in district Malang. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 119: 012037.
Chaikhun, T., R. Hengtrakunsin, F. D. Rensis, M. Techakumphu, and S. Suadsong. 2012. Reproductive and dairy performances of Thai swamp buffaloes under intensive farm management. The Thai Journal of Veterinary Medicine. 42: 81–85.
Cruz, L. 2015. Institutionalization of swamp buffalo development in the Philippines, pp. 15–30. In: Proceedings of the International Seminar on “Improving Tropical Animal Production for Food Security,” 3–5 November 2015. Universitas Halu Oleo, Kendari, Southeast Sulawesi, Indonesia.
Das, G. K., and F. A. Khan. 2010. Summer anoestrus in buffalo – a review. Reproduction in Domestic Animals. 45: e483–e494.
Dash, S., A. K. Chakravarty, A. Singh, A. Upadhyay, M. Singh, and S. Yousuf. 2016. Effect of heat stress on reproductive performances of dairy cattle and buffaloes: a review. Veterinary World. 9: 235–244.
Deka, R., K. C. Nath, M. Bhuyan, N. C. Nath, G. C. Das, N. Deka, and M. Islam. 2018. Reproductive performance and disorders of swamp buffalo cows under organized system of rearing in Guwahati Assam. Journal of Entomology and Zoology Studies. 6: 1229–1231.
Jainudeen, M. R. 2004. Buffalo husbandry | Asia. Encyclopedia of Dairy Sciences. 28: 186–193.
Jongsuwanwattana, R., T. Swangchan-Uthai, and S. Sirivaidyapong. 2024. Reproduction and in vitro technologies of swamp buffalo; past, present, and future. The Thai Journal of Veterinary Medicine. 54: 115–124.
Khan, A., H. A. Majid, A. Ali, A. Ali, M. Rizwan, W. Ullah, S. Zeb, S. Ullah, I. Khan, and A. Ullah. 2023. Optimizing conservation of Nili Ravi buffaloes in southern region of Khyber Pakhtunkhwa: A comprehensive evaluation of phenotypic, morphometric, and productive traits. 2023. Journal of Bioresource Management. 10: 07–20.
Kumar, P. R., S. N. Shukla, O. P. Shrivastava, and R. D. Purkayastha. 2013. Incidence of postpartum anestrus among buffaloes in and around Jabalpur. Veterinary World. 6: 716–719.
Lambertz, C., C. Chaikong, J. Maxa, E. Schlecht, and M. Gauly. 2012. Characteristics, socioeconomic benefits and household livelihoods of beef buffalo and beef cattle farming in Northeast Thailand. Journal of Agriculture and Rural Development in the Tropics and Subtropics. 113: 155–164.
Mberato, Y., M. Hamsun, and F. Saloko. 2016. Effect of non genetic factors on calving interval of swamp buffalo in Poso District, Indonesia. Australian Journal of Basic and Applied Sciences. 10: 187–192.
Mohd Azmi, A. F., H. Abu Hassim, N. Mohd Nor, H. Ahmad, G. Y. Meng, P. Abdullah, and M. Zamri-Saad. 2021. Comparative growth and economic performances between indigenous swamp and Murrah crossbred buffaloes in Malaysia. Animals. 11: 957.
Nafiu, L. O., T. Saili, A. Bain, F. Nasiu, M. Abadi, and R. Badaruddin. 2020. Selection of cow buffalo and its effect on reproductive characteristics of swamp buffalo. International Conference: Improving Tropical Animal Production for Food Security. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 465: 012043.
Nanda, A. S., and T. Nakao. 2003. Role of buffalo in the socioeconomic development of rural Asia: Current status and future prospectus. Animal Science Journal. 74: 443-455.
Nguyen, B. X., N. T. Uoc, N. T. Thanh, N. V. Linh, L. C. Bui, N. V. Hanh, and D. D. Long. 2014. Reproduction in the swamp buffalo (Bubalus bubalis). p.1–20. In: Bubaline Theriogenology. International Veterinary Information Service. Ithaca, NY.
Perera, B. M. A. O. 2011. Reproductive cycles of buffalo. Animal Reproduction Science. 124: 194–199.
Pineda, P. S., E. B. Flores, J. R. V. Herrera, and W. Y. Low. 2021. Opportunities and challenges for improving the productivity of swamp buffaloes in Southeastern Asia. Frontiers in Genetics. 12: 629861.
Pirondi, A. N., C. M. C. Teixeira, E. D. S. Lima, T. P. Valente, B. B. Deminicis, F. D. C. Bezerra, and V. L. H. Nery. 2019. Reproductive characteristics of buffaloes: a review. Journal of Agricultural Science. 11: 167–177.
Reswati, R., B. P. Purwanto, R. Priyanto, W. Manalu, and R. I. Arifiantini. 2020. Reproductive performance of female swamp buffalo in West Sumatra. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 748: 012025.
Rianto, E., V. Restitrisnani, S. Sutaryo, S. Mawati, A. Purnomoadi, E. Purbowati, R. Adiwinarti, M.H. Karim, P. K. A. Machfiroh, N. Ulfa, A. R. Mustikasari, D. W. Setiawan, F. Farkhan, M. D. Septian, and N. Luthfi. 2025. Analysis of swamp buffalo (Bubalus bubalis) farming business and its productivity in central java province, Indonesia. Advances in Animal and Veterinary Sciences. 13: 544–551.
Safari, A., A. A. Shadparvar, N. Ghavi Hossein-Zadeh, and R. Abdollahi-Arpanahi. 2019. Economic values and selection indices for production and reproduction traits of Iranian buffaloes (Bubalus bubalis). Tropical Animal Health and Production. 51: 1209–1214.
Sanker, S., D. Kumar, K. G. Mandal, R. K. Taggar, and A. K. Das. 2014. Factors influencing the dry period and calving interval in different grades of buffaloes. Buffalo Bulletin. 33: 120–126.
Santana, M. L., R. R. Aspilcueta-Borquis, A. B. Bignardi, L. G. Albuquerque, and H. Tonhati. 2011. Population structure and effects of inbreeding on milk yield and quality of Murrah buffaloes. Journal of Dairy Science. 94: 5204–5211.
SAS Institute Inc. 2014. SAS® Ondemand for Academics: User’s Guide. SAS Institute Inc., Cary, NC, USA.
Sejian, V., R. Bhatta, J. B. Gaughan, F. R. Dunshea, and N. Lacetera. 2018. Review: adaptation of animals to heat stress. Adaptation of animals to heat stress. Animal. 12: s431–s444.
Simaraks, S., S. Subhadhira, and S. Srila. 2003. The shifting role of large livestock in Northeast Thailand. Japanese Journal of Southeast Asian Studies. 41: 316–329.
Singh, J., A. S. Nanda, and G. P. Adams. 2000. The reproductive pattern and efficiency of female buffaloes. Animal Reproduction Science. 60–61: 593–604.
Uriyapongson, S. 2013. Buffalo and buffalo meat in Thailand. Buffalo Bulletin. 32: 329–332.
Yuliati, K., R. S. Hamzah, and B. Hamzah. 2022. Feasibility study on indigenous confectionery business – the case of Gulo Puan Industries. Economia Agro-Alimentare. 24: 1–30.
Zicarelli, L. 2007. Can we consider buffalo a non precocious and hypofertile species? Italian Journal of Animal Science. 6: 143–154.
