ประสิทธิภาพของสารป้องกันกำจัดแมลงในการควบคุมแมลงบั่ว (Orseolia oryzae (Wood-Mason)) ในนาข้าวภาคเหนือตอนล่าง ภาคกลาง และภาคตะวันออก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
แมลงบั่ว Orseolia oryzae (Wood-Mason) เป็นแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญ เริ่มพบการระบาดรุนแรงเพิ่มขึ้นในพื้นที่นาชลประทานภาคเหนือตอนล่าง ภาคกลาง และภาคตะวันออก ซึ่งเป็นพื้นที่ปลูกข้าวเพื่อจำหน่ายเป็นหลัก งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบประสิทธิภาพสารป้องกันกำจัดแมลงที่ขึ้นทะเบียนให้ใช้ในนาข้าวสำหรับนำมาใช้ควบคุมแมลงบั่วที่พบระบาดมากขึ้น ดำเนินการในแปลงเกษตรกร ฤดูนาปรัง 2567 ที่จังหวัดนครนายก และฤดูนาปรัง 2568 ที่จังหวัดชัยนาท ใช้แผนการทดลองแบบ randomized complete block design (RCBD) มี 3 ซ้ำ ในข้าวพันธุ์ กข85 อายุ 25-40 วันหลังหว่าน เมื่อพบต้นข้าวมีลักษณะเป็นหลอดบั่ว มีเปอร์เซ็นต์การทำลายถึงระดับเศรษฐกิจ พ่นสาร ethiprole 10% SC, fipronil 5% SC, acetamiprid 20% SP, clothianidin 16% SG, thiamethoxam 25% WG, spinosad 12% SC,novaluron 5.67% + indoxacarb 4.86% SC, chlorantraniliprole 5.17% SC, flubendiamide 20% WG และน้ำกลั่น ด้วยเครื่องยนต์พ่นสารสะพายหลังแบบใช้แรงลม พบว่าทั้งสองฤดูหลังการพ่นครั้งสุดท้ายมีประสิทธิภาพในการควบคุมแมลงบั่ว เท่ากับ 55-79% ทุกกรรมวิธีที่พ่นสารป้องกันกำจัดแมลงได้ผลผลิตข้าว 747-1,050 กก./ไร่ แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญกับกรรมวิธีควบคุมที่ให้ผลผลิตข้าวต่ำที่สุด เท่ากับ 502-521 กก./ไร่ ดังนั้นการป้องกันกำจัดแมลงบั่วด้วยสารป้องกันกำจัดแมลง หากพบการระบาดถึงระดับเศรษฐกิจ สารที่มีประสิทธิภาพและมีต้นทุนต่ำ สามารถใช้เป็นคำแนะนำประกอบการตัดสินใจโดยเลือกใช้ในกรณีที่จำเป็น ได้แก่ thiamethoxam 25% WG, clothianidin 16% SG, acetamiprid 20% SP, novaluron 5.67% + indoxacarb 4.86% SC และ flubendiamide 20% WG โดยเลือกใช้สารป้องกันกำจัดแมลงชนิดใดชนิดหนึ่งตามคำแนะนำและสลับกลุ่มสารเพื่อลดการสร้างความต้านทานของแมลง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กองวิจัยและพัฒนาข้าว. 2566. ศัตรูข้าว และการป้องกันกำจัด. กรมการข้าว, กรุงเทพฯ.
กองวิจัยและพัฒนาข้าว. 2568ก. แจ้งเตือนสถานการณ์การระบาดของแมลงบั่วที่จังหวัดชัยนาทและนครนายก และการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล จังหวัดชัยนาท. บันทึกข้อความ กษ 2605/ว 127 ลงวันที่ 29 มกราคม 2568.
กองวิจัยและพัฒนาข้าว. 2568ข. แจ้งเตือนสถานการณ์การระบาดของแมลงบั่วที่จังหวัดอุบลราชธานีและสกลนคร และการระบาดของเพลี้ยจักจั่นสีเขียวที่จังหวัดอุบลราชธานี. บันทึกข้อความ กษ 2605/ว 204 ลงวันที่ 26 สิงหาคม 2568.
กองส่งเสริมการอารักขาพืชและจัดการดินปุ๋ย. 2568. สถานการณ์การระบาดศัตรูข้าว กรมส่งเสริมการเกษตร. แหล่งข้อมูล: https://www.ppsf.doae.go.th/category. ค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2568.
กาญจนา วิชิตตระกูลถาวร. 2567. แนวทางการบริหารจัดการศัตรูพืชในวิกฤตโลกร้อน. แหล่งข้อมูล: https://royalproject.org/knowledge/knowledgedtail/16. ค้นเมื่อ 12 ตุลาคม 2567.
ชวนชม ดีรัศมี, ดวงกมล บุญช่วย, ชัยรัตน์ จันทร์หนู, ดวงพร วิธูรจิตต์, ปรารถนา สุขศิริ, โสพิต บุญธรรม, อํานวย รอดเกษม, วัชรีย์ อยู่สิงห์, นิตยา ขุนบรรเทา, เบญจวรรณ พลโคต, สอาง ไชยรินทร์, บุษกร มงคลพิทยาธร, ภมร ปัตตาวะตัง, เจตน์ คชฤกษ์, ชโลทร หลิมเจริญ, มณฑิชา ถุงเงิน, เกษศิณี พรโสภณ, อาทิตย์ กุคําอู, สุรเดช ปาละวิสุทธิ์, อัจฉราพร ณ ลําปาง เนินพลับ, วรรณกรณ์ อินทรสถิตย์, ดวงอร อริยพฤกษ์, บังอร เฉยบาง, ประดิษฐ์ อุ่นถิ่น, ชัชชัย ทิพย์เคลือ, วิภาวดี ทองเอก, นัยกร สงวนแก้ว, ปวิตร จันทร์หอม, จัตุรงค์ พิพัฒน์พิริยานนท์, ณัฏฐนิช ถาวรแก้ว, มุ่งมาตร วังกะ, กุลชนา ดาร์เวล, เฉลิมขวัญ ฉิมวัย, อังคณา กันทาจันทร์, วัชรี สุขวิวัฒน์, ปราณี มณีนิล, สุพัตรา นราวัฒนะ, สุนิยม ตาปราบ, กาญจนา กล้าแข็ง และกัลย์ฐิตา สวงโท. 2563. ข้าวเจ้าพันธุ์ กข85. วารสารวิชาการข้าว. 11: 30-55.
ธวัช ปฏิรูปานุสร และเพชรหทัย ปฏิรูปานุสร. 2552. ศัตรูข้าวและศัตรูธรรมชาติในภาคเหนือตอนล่างและภาคกลางตอนบน. พิมพ์ครั้งที่ 2. สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว, กรุงเทพฯ.
วันทนา ศรีรัตนศักดิ์. 2560. แมลงบั่ว: ศัตรูข้าวที่ต้องจัดการการระบาด. วารสารวิชาการข้าว. 8: 84-108.
ศรีจำนรรจ์ ศรีจันทรา และพฤทธิชาติ ปุณวัฒโท. 2568. เอกสารวิชาการ คำแนะนำการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชจากงานวิจัย...ปี 2568. โครงการวิจัยการเพิ่มขีดความสามารถการป้องกันกำจัดศัตรูพืชโดยลดการใช้สารเคมีเพื่อเกษตรดีที่เหมาะสมอย่างยั่งยืน และโครงการวิจัยเทคโนโลยีการอารักขาพืชเพื่อแก้ปัญหาศัตรูพืชต้านทานและการใช้สารกำจัดศัตรูพืชเกินความจำเป็นในระบบแปลงใหญ่. กรมวิชาการเกษตร.
สมาคมโรงสีข้าวไทย. 2568. ข้าวเปลือกเจ้า ราคาประจำวันศุกร์ที่ 3 มกราคม 2568. แหล่งข้อมูล: http://www.thairicemillers.org/index.php?lay=show&ac=article&Ntype=19. ค้นเมื่อ 25 มิถุนายน 2568.
สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์. 2567. การศึกษา: แนวทางการสร้างเสถียรภาพการค้าสินค้าข้าว. สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า กระทรวงพาณิชย์, กรุงเทพฯ.
อภิญญา สุราวุธ, ลักษมี สุภัทรา, นันทิการ์ เสนแก้ว, ประสพโชค ตันไทย, บุญพา ชูผอม และอุดร เจริญแสง. 2562. สำรวจและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงศัตรูพืชในระบบการผลิตพืชภายใต้ระบบเกษตรตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ภาคใต้ตอนล่าง. แหล่งข้อมูล: https://www.doa.go.th/oard8/wp-content/uploads/2019/08/v5804-12.pdf. ค้นเมื่อ 25 มีนาคม 2568.
Archana, D., Javaregowda, and B. Halappa. 2012. Management of rice gall midge using botanicals and insecticides under rainfed ecosystem. Annals of Plant Protection Sciences. 20: 4-8.
Bennett, J., J. S. Bentur, I. C. Pasalu, and K. Krishnaiah, eds. 2004. New Approaches to Gall Midge Resistance in Rice. International Rice Research Institute, Los Baños.
Chakraborty, K. 2010. Impact of selected pesticides on the incidence of rice gall midge (Orseolia oryzae) and its parasitoid (Platygaster oryzae) during kharif season. Current Biotica. 4: 235-239.
Cramer, H. H. 1967. Plant protection and world crop protection. Pflanzenschutz-Nachrichten. 20: 1-524.
Das, A. N., and S. K. Mukherjee. 2003. Insecticidal control of major insect pests of rice. Pest Management and Economic Zoology. 11: 147-151.
Henderson, C. F., and E. W. Tilton. 1955. Tests with acaricides against the brown wheat mite. Journal of Economic Entomology. 48: 157-161.
Hidaka, T. 1974. Recent studies on the rice gall midge, Orseolia oryzae (Wood-Mason), (Ceciomyidae, Diptera). Review of Plant Protection Research. 7: 94-143.
Insecticide Resistance Action Committee (IRAC). 2025. Mode of Action Classification Scheme Version 11.3. Available: https://irac-online.org/documents/moa-brochure. Accessed Apr.2, 2025.
Kumar, L. V., S. U. Patil, M. K. Prasannakumar, and A. K. Chakravarthy. 2011. Bioefficacy of insecticides in nursery against Asian rice gall midge, Orseolia oryzae (Wood-Mason). Current Biotica. 5: 323-329.
Kumar, V., K. L. Painkra, G. P. Painkra, and P. K. Bhagat. 2020. Efficacy of newer insecticides for management of rice gall midge (Orseolia oryzae Wood-Mason) in rice crop. Journal of Entomology and Zoology Studies. 8: 521-524.
Kumari, S., M. Yadav, R. Prasad, R. Prasad, and U. Kumar. 2020. Effect of chemical insecticides on the incidence of gall midge (Orseolia oryzae Wood mason) in terms of silver shoots (SS %). Journal of Entomology and Zoology Studies. 8: 781-785.
Leelagud, P., S. Kongsila, P. Vejchasarn, K. Darwell, Y. Phansenee, A. Suthanthangjai, C. Uparang, R. Kawichai, P. Yajai, K. Boonsa‑nga, V. Chamarerk, and J. Jairin. 2020. Genetic diversity of asian rice gall midge based on mtCOI gene sequences and identification of a novel resistance locus gm12 in rice cultivar MN62M. Molecular Biology Reports. 47: 4297–4307.
Mathur, K. C., P. R. Reddy, S. Rajamali, and B. T. S. Moorthy. 1999. Integrated pest management of rice to improve productivity and sustainability. Oryza. 36: 195-207.
Oupkaew, P. 2009. Physiological and molecular variation in a gall midge resistant local rice variety, Muey Nawng. Ph.D. Thesis, Chiang Mai University, Chiang Mai.
Paramasiva, I., C. h. Sreelakshmi, P. Madhusudhan, S. K. Sameera, and U. Vineetha. 2025. Seasonal incidence of rice gall midge, Orseolia oryzae (Wood-Mason) and its correlation with weather factors. Plant Archives. 25: 183-188.
Prasad, R., and D. Prasad. 2011. Management of major insect pests of rice through host plant resistance and need based judicious application of insecticides. Journal of Applied Zoological Researches. 22: 41-44.
Punyawattoe, P. 2013. Rational insecticide application techniques for control of Nilaparvata lugens Stål in paddy fields. Ph.D. Thesis, Nanjing Agricultural University, Nanjing.
Rajamani, S., I. C. Pasalu, K. C. Mathur, and M. Sain. 2004. Biology and ecology of rice gall midge. pp. 7-16. In: J. Bennett, J. S. Bentur, I. C. Pasalu, and K. Krishnaiah, eds. New Approaches to Gall Midge Resistance in Rice. International Rice Research Institute, Los Baños.
Rani, D. S., and Y. Padmalatha. 2019. Field evaluation of insecticides against gall midge infesting rice. Journal of Entomology and Zoology Studies. 7: 886-889.
Seni, A., and B. S. Naik. 2017. Efficacy of some insecticides against major insect pests of rice, Oryza sativa L. Journal of Entomology and Zoology Studies. 5: 1381-1385.
Seni, A., and R. Pal. 2021. Comparative efficacies of insecticides and botanicals against rice gall midge, Orseolia oryzae (Wood-Mason) and their effect on the parasitoid Platygaster oryzae in rice ecosystem of Odisha, India. Association for Advancement of Entomology. 46: 263-268.
Yadav, M., R. Prasad, B. Kumar, A. K. Singh, D. Prasad, and D. N. Singh. 2018. Evaluation of field efficacy of certain newer molecules of insecticides for management of major insect pests of rice in Jharkhand. In: Abstract and Souvenir, XVI Azra International Conference on Applied Zoological Research for Sustainable Agriculture and Food Security. Banaras Hindu University, Varanasi.
