ศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนของไม้ยูคาลิปตัสและไม้อะเคเซียสายพันธุ์แท้และลูกผสมที่ปลูกในสวนป่าลาดกระทิง จังหวัดฉะเชิงเทรา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนของไม้ยูคาลิปตัสและไม้อะเคเซีย ทั้งสายพันธุ์แท้และสายพันธุ์ลูกผสม จำนวน 6 สายพันธุ์ ที่ปลูกในพื้นที่สวนป่าลาดกระทิง อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา ใช้แผนการทดลองแบบสุ่มในบล็อกสมบูรณ์ (randomized complete block design, RCBD) เก็บข้อมูลอัตราการรอดตาย ความสูง และขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเพียงอก วิเคราะห์ปริมาณคาร์บอน (carbon content) เพื่อนำไปประมาณค่ามวลชีวภาพของส่วนต่าง ๆ และประมาณค่าการกักเก็บคาร์บอนในมวลชีวภาพของต้นไม้ที่อายุ 2.5 ปี ผลการศึกษาพบว่า ศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนของไม้ขึ้นอยู่กับมวลชีวภาพมากกว่าความเข้มข้นของปริมาณคาร์บอนในเนื้อไม้ โดยอะเคเซียลูกผสม AH2 (A. mangium × A. auriculiformis) มีการเจริญเติบโต มวลชีวภาพ และศักยภาพในการกักเก็บคาร์บอนเหนือพื้นดินสูงที่สุด สามารถกักเก็บคาร์บอนได้ 33.80 tC/ha หรือเทียบเท่าการดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ได้ 124.05 tCO2/ha มากกว่ายูคาลิปตัสลูกผสม EU2 (E. camaldulensis × E. urophylla) ซึ่งมีค่าต่ำที่สุดถึง 19 เท่า ภายในระยะเวลาเพียง 2.5 ปี และผลการศึกษายังชี้ให้เห็นว่าศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนและความเหมาะสมเชิงความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์อาจไม่สอดคล้องกันโดยตรง ขึ้นอยู่กับรูปแบบการใช้ประโยชน์และมูลค่าทางการตลาดของเนื้อไม้ ดังนั้นอะเคเซียลูกผสม AH2 จึงเป็นพันธุ์ไม้ที่มีศักยภาพสูง เหมาะสมต่อการปลูกในพื้นที่สวนป่าลาดกระทิงภายใต้เป้าหมายการกักเก็บคาร์บอนเป็นหลัก และสามารถใช้เป็นข้อมูลเชิงนโยบายเพื่อสนับสนุนการปลูกป่าเศรษฐกิจและการจัดการคาร์บอนในระดับประเทศ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมป่าไม้. 2554. การพัฒนาไม้โตเร็วสกุล Acacia เพื่อปลูกบนพื้นที่เสื่อมโทรมสำหรับเป็นเชื้อเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้า. รายงานฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพฯ.
กรมป่าไม้. 2565. รายงานโครงการประเมินศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนของต้นไม้ในแปลงทดลองของกรมป่าไม้. สำนักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้, กรุงเทพฯ.
กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน. 2556. โครงการศึกษาความเป็นไปได้และความเหมาะสมของการสร้างโรงไฟฟ้าชีวมวลชุมชน 15 แห่ง (CBES-15) ภายใต้โครงการสนับสนุนเพื่อการศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการสถานีผลิตพลังงานสีเขียวDistributed-Green-Generation: DGG. รายงานฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพฯ.
คณะวนศาสตร์. 2554. คู่มือศักยภาพของพรรณไม้สำหรับส่งเสริมภายใต้โครงการกลไกการพัฒนาที่สะอาดภาคป่าไม้. อักษรสยามการพิมพ์, กรุงเทพฯ.
งานสวนป่าลาดกระทิง 1. 2564. ประวัติงานสวนป่าลาดกระทิง 1. องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้เขตศรีราชา องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ภาคกลาง, กรุงเทพฯ.
จิรนิติ เชิงสะอาด, รุ่งเรือง พูลศิริ และสาพิศ ดิลกสัมพันธ์. 2559. การเติบโต มวลชีวภาพ และปริมาณสารอาหารของสายต้นอะเคเซียลูกผสม ในจังหวัดสระแก้ว. วารสารวนศาสตร์. 35: 54-65.
ชลธิดา เชิญขุนทด. 2550. การเก็บกักคาร์บอนเหนือพื้นดินในสวนป่ายูคาลิปตัส ยูโรฟีลล่า บริเวณสถานีวนวัฒนวิจัยสะแกราช จังหวัดนครราชสีมา. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
ชัยรัตน์ อร่ามศรี. 2542. การวิเคราะห์การเติบโตของสายต้นยูคาลิปตัสคามาลดูเลนซิส อายุ 5 ปี. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตร มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
ชิงชัย วิริยะบัญชา. 2550. การศึกษาการปลูกไม้โตเร็วสาหรับใช้ผลิตไฟฟ้าในชุมชน. น. 164-207. ใน: การสัมมนาเผยแพร่ผลงานวิจัย โรงไฟฟ้าต้นแบบชีวมวลขนาดเล็กสาหรับชุมชนแบบครบวงจร. วันที่ 19-20 กรกฎาคม 2550. มหาวิทยาลัยสุรนารี, นครราชสีมา.
ธนาภา เทพชาตรี. 2560. การแปรผันระหว่างสายต้นของการเติบโตและลักษณะเชิงหน้าที่บางประการของใบกระถินลูกผสม ณ อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
นาฏสุดา ภูมิจำนงค์. 2550. ปริมาณมวลชีวภาพเหนือพื้นดิน ในราก และคาร์บอนในดิน ของสวนป่าไม้สัก. วารสารสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ. 5: 109-121.
บุลกิจ แสวงผล, พิชิต ลำใย, สมพร แม่ลิ่ม และชลเทพ บัวแก้ว. 2564. แบบจำลองการเติบโต และผลผลิต ของยูคาลิปตัส สายพันธุ์ K7 และ K62 อายุ 4 ปี ณ สวนป่าสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว. วารสารวนศาสตร์ไทย. 40: 187-203.
พงษ์ศักดิ์ สุหนาฬุ. 2552. การประมาณมวลชีวภาพของพืชและป่าไม้. วารสารการจัดการป่าไม้. 3: 63-88.
พีรชา มณีชาติ, สันต์ เกตุประณีต, ณัฐวัฒน์ คลังทรัพย์ และจงรัก วัชรินทร์รัตน์. 2558. การทดลองพันธุ์ไม้พื้นเมืองโตเร็วในสถานีวิจัยและฝึกอบรมวนเกษตรตราด อำเภอเมือง จังหวัดตราด. วารสารวนศาสตร์. 34: 48-56.
มะลิวัลย์ หฤทัยธนาสันติ์, เกษม หฤทัยธนาสันติ์, เอกพงษ์ ธนะวัติ, ศักดา พรมเลิศ และเอกชัย บ่ายแสงจันทร์. 2553. ศักยภาพของกระถินยักษ์ ยูคาลิปตัส กระถินเทพาและกระถินเทพณรงค์ในการปลูกเป็นสวนป่าพลังงาน. ข่าวสารเกษตรศาสตร์. 55: 72-83.
มานะ หนูแก้ว. 2558. สมบัติดิน ผลผลิต และปริมาณสารอาหารของยูคาลิปตัสสายต้นต่าง ๆ 5 ปี ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน. วิทยานิพนธ์ ปริญญาวิทยาศาสตร มหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์. กรุงเทพฯ.
ฤกษ์พงษ์ โคตรมา, รุ่งเรือง พูลศิริ และมะลิวัลย์ หฤทัยธนาสันติ์. 2559. มวลชีวภาพเหนือดินและปริมาณธาตุอาหารในไม้อะเคเซียลูกผสมสายต้นต่าง ๆ ที่ปลูกในดินเสื่อมโทรม จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า. 34: 21-30.
วราภรณ์ อุ่นบ้าน. 2558. การพัฒนาสมการมวลชีวภาพเหนือพื้นดินเพื่อประเมินการกักเก็บคาร์บอนของสวนป่าสักและยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซิสในประเทศไทย. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
วสันต์ จันทร์แดง. 2553. การประเมินการกักเก็บคาร์บอนของป่าเต็งรังและสวนป่ายูคาลิปตัส บริเวณสวนป่ามัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
วิฑูรย์ เหลืองวิริยะแสง. 2545. การปรับปรุงพันธุ์ไม้อะเคเซียเพื่อการปลูกป่าเศรษฐกิจ. น. 1-10. ใน: การสัมมนาทางวนวัฒนวิทยาครั้งที่ 7: วนวัฒนวิทยาเพื่อพัฒนาสวนป่าเศรษฐกิจ. วันที่ 12-14 ธันวาคม 2544. กรมป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ ส่วนวนวัฒนวิจัย, กรุงเทพฯ.
สมอก หน่อเจริญ. 2549. การเติบโต ผลผลิต และผลตอบแทนจากการลงทุนปลูกสร้างสวนป่า ไม้ยูคาลิปตัส คามาดูเลนซิส ในพื้นที่แขวงเวียงจันทน์ ประเทศสาธารณรัฐ ประชาธิปไตย ประชาชนลาว. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สยาม อรุณศรีมรกต และปนัดดา เจียมวงษา. 2554. ศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ในมวลชีวภาพเหนือพื้นดินของยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซีส. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร. 27: 43-52.
สถานีอุตุนิยมวิทยาจังหวัดฉะเชิงเทรา. 2567. ปริมาณน้ำฝนรายเดือน. แหล่งข้อมูล: https://chachoengsao.gdcatalog.go.th/dataset/data. ค้นเมื่อ 24 กรกฎาคม 2568.
สาพิศ ดิลกสัมพันธ์. 2550. การกักเก็บคาร์บอนของป่าไม้กับสภาวะโลกร้อน. วารสารอนุรักษ์ดินและนํ้า. 22: 40-49.
สาพิศ ดิลกสัมพันธ์ และดุริยะ สถาพร. 2552. การกักเก็บคาร์บอนของไม้ยูคาลิปตัสที่ปลูกบนคันนาในพื้นที่จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารวนศาสตร์. 28: 72-84.
เสริมพงศ์ นวลงาม และจงรัก วัชรินทร์รัตน์. 2543. บทบาทของการปลูกสร้างสวนป่าต่อการเก็บกักคาร์บอนที่สถานีวิจัยและฝึกอบรมการปลูกสร้างสวนป่า จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวนศาสตร์. 19-21: 96-103.
โสภิดา ยี่สุ่นสี, สมพร แม่ลิ่ม, วาทินี สวนผกา และนิเวศน์ ปานรอด. 2023. การทดสอบสายต้นกระถินลูกผสม ณ สวนป่าลาดกระทิง จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารวนศาสตร์ไทย. 42: 189–198.
อดิศร คงคิด และวรัญญู ราษฎร์เจริญ. 2559. การประมาณมวลชีวภาพและปริมาณการเก็บกักคาร์บอนเหนือพื้นดินของไม้กระถินณรงค์ อายุ 6 ปี ที่สถานีวนวัฒนวิจัยสุราษฎร์ธานี. น. 203-214. ใน: การสัมมนาทางวนวัฒนวิทยา ครั้งที่ 10 เรื่อง ป่าปลูก นำไทยสู่เศรษฐกิจเชิงนิเวศ 1-4 พฤษภาคม 2559. ภาควิชาวนวัฒนวิทยา คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
อนัญญา จ้อยชู, สาพิศ ดิลกสัมพันธ์, สมพร แม่ลิ่ม และดุริยะ สถาพร. 2568. การแปรผันของสายต้นกระถินณรงค์ลูกผสม ณ ศูนย์วนวัฒนวิจัยที่ 6 (นครราชสีมา). วารสารวนศาสตร์ไทย. 44: 1-16.
อำไพ พันทะวง. 2547. การเติบโตและผลผลิตของสวนป่าไม้ยูคาลิปตัส คามาลดูเลนซิส ของโครงการปลูกไม้ลาว-เอดีบี. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
Bernardo, A. L., M. G. F. Reis, G. G. Reis, R. B. Harrison, and D. J. Firme. 1998. Effect of spacing on growth and biomass distribution in Eucalyptus camaldulensis, E. pellita and E. urophylla plantations in southeastern Brazil. Forest Ecology and Management. 104: 1–13.
Ciesla, W. 1995. Climate Change, Forests and Forest Management. FAO Forest Paper. Food and Agriculture Organization.
Cuong, L., B. Hung, O. T. Bolanle-Ojo, X. Xu, N. Thanh, L. Chai, N. Legesse, J. Wang, and B. Thang. 2020. Biomass and carbon storage in an age-sequence of Acacia mangium plantation forests in Southeastern region, Vietnam. Forest Systems. 29: 1–16.
Cuong, L. V., N. T. Long, S. K. Daljit, N. V. Quy, C. T. T. Hien, B. M. Hung, N. H. Hai, N. T. Tuan, H. V. Tien, and V. V. Long. 2025. Variation in Carbon Storage Across Biomass Components and Soil Depths by Stand Age in Acacia Hybrid Plantations, Song Hinh District, Phu Yen Province, Vietnam. Malaysian Journal of Soil Science. 29: 294–304.
Food and Agriculture Organization (FAO). 2015. Climate change and food security: risks and responses. Available: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a4fd8ac5-4582-4a66-91b0-55abf642a400/content. Accessed Dec.26, 2025.
Ha, N. T., N. V. Dung, T. Q. Bao, N. T. Hoa, N. V. Phu, and T. T. Ngoan. 2021. Above and below ground biomass of Acacia hybrid individual tree at La Nga Forestry Limited Company, Dong Nai Province. Journal of Forest Science and Technology. 12: 70–80.
Ha, N. T., T. Q. Bao, N. T. Tuan, D. I. Rodríguez-Hernández, N. T. Dung, and T. T. Ngoan. 2025. Destructive sampling-based allometric equations for biomass and carbon estimation in Acacia hybrid plantations in Southeastern Vietnam. Nusantara Bioscience. 17: 203–217.
Husch, B., T. W. Beers, and J. A. Kershaw. 2003. Forest Mensuration, 4th Edition. John Wiley and Sons, Inc.
Hdamm. 2009. Map of Chachoengsao Province, Thailand, highlighting the district Sanam Chai Khet [SVG file]. Wikimedia Commons. Available: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amphoe_2408.svg. Accessed Dec.25, 2025.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). 2003. Good Practice Guidance for Land Use, Land-Use Change and Forestry. Penman, J., M. Gytarsky, T. Hiraishi, T. Krug, D. Kruger, R. Pipatti, L. Buendia, K. Miwa, T. Ngara, K. Tanabe, and F. Wagner (eds.). Institute for Global Environmental Strategies (IGES), Hayama, Japan.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). 2006. 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. Volume 4: Agriculture, Forestry and Other Land Use. Institute for Global Environmental Strategies (IGES), Hayama, Japan. Available: https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/2006gl/vol4.html. Accessed Aug.26, 2025.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). 2021. Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Sixth Assessment Report (AR6) Working Group I,– Summary for Policymakers (SPM). Available: https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM.pdf. Accessed Dec.26, 2025.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). 2022. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Sixth Assessment Report (AR6) Working Group II,– Summary for Policymakers (SPM). Available: https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf. Accessed Dec.26, 2025.
Keeratiurai, P., P. Phankasem, T. Prempree, S. Patamatamkul, and N. Tanee. 2012. Carbon sequestration of fast growing tree. European Journal of Scientific Research. 81: 459–464.
Kha, L. D. 2000. Studies on Natural Hybrids of Acacia mangium and A. auriculiformis in Vietnam. Journal of Tropical Forest Science. 12: 794–803.
Kha, L. D., N. D. Hai, H. H. Thinh, P. V. Tuan, and L. B. Thinh. 2005. Clonal tests of natural hybrids at Ba Vi, Yen Thanh and Bau Bang (report for registration new varieties). Forest Science Institute of Vietnam.
Kumar, R., K. K. Pandey, N. Chandrashekar, and S. Mohan. 2011. Study of age and height wise variability on calorific value and other fuel properties of Eucalyptus Hybrid, Acacia auriculiformis and Casuarina equisetifolia. Biomass and Bioenergy. 35: 1339–1344.
Marnaek, R. H., Y. Setiawan, R. Hermawan, and Muhdin. 2024. Development of Allometric Model for Estimating Biomass and Carbon Storage of Hybrid Eucalyptus (E. grandis x E. urophylla) in Industrial Plantation Forests of North Sumatra Province. Jurnal Sylva Lestari. 12: 948–961.
Pagano, M. C., A. F. Bellote, and M. R. Scotti. 2009. Aboveground nutrient components of Eucalyptus camaldulensis and E. grandis in semiarid Brazil under the nature and the mycorrhizal inoculation conditions. Journal of Forestry Research. 20: 15–22.
Sukpiboon, P., E. Tanavat, Y. Banchong, P. Badan, K. Haruthaithanasan, P. kladwang and K. Pinyopusarerk. 2023. Biomass energy properties and carbon sequestration of eucalyptus plantations on degraded land in Thailand, pp. 174-183. In Proceedings of ASEAN Bioenergy and Bioeconomy Conference (ABB2023): Sustainable Bioresources for Green Energy and Economy 31 August 2023. Bangkok, Thailand.
Wongchai, W., A. Promwungkwa, and W. Insuan. 2020. Above-ground Biomass Allometric Equation and Dynamics Accumulation of Eucalyptus Camaldulensis and Acacia Hybrid Plantations in Northern Thailand. International Journal of Renewable Energy Research. 10: 1664–1673.