วิธีการเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณและการใช้ประโยชน์แตนเบียนไข่เพลี้ยกระโดด Anagrus spp. เพื่อควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (Nilaparvata lugens (Stål)) เป็นแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญและพบระบาดรุนแรงบ่อยครั้งในพื้นที่ปลูกข้าว การควบคุมโดยชีววิธีด้วยศัตรูธรรมชาติเป็นแนวทางที่ปลอดภัย มีประสิทธิภาพ และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาวิธีการเลี้ยงเพิ่มปริมาณแตนเบียนไข่ Anagrus spp. ให้เพียงพอต่อการนำไปใช้ประโยชน์ และเพื่อทดสอบอัตราการปล่อยแตนเบียนไข่ Anagrus spp. ที่เหมาะสมในการควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว โดยเก็บแตนเบียนไข่ Anagrus spp. จากแปลงนาในจังหวัดสุพรรณบุรีและจังหวัดชัยนาท ระหว่างปี พ.ศ. 2565-2566 ด้วยกับดักไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล นำมาเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณในห้องปฏิบัติการ ด้วยต้นกล้าข้าวที่มีไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พร้อมให้น้ำผึ้งเป็นอาหาร สามารถเพิ่มปริมาณแตนเบียนได้เฉลี่ย 509.96 ตัว/แก้วพลาสติกขนาด 16 ออนซ์ มีอัตราการฟัก เฉลี่ย 162.15 ตัว/วัน แตนเบียนเพศเมียหนึ่งตัวสามารถเบียนไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลได้เฉลี่ย 22.33 ฟอง และมีอัตราส่วนเพศผู้ต่อเพศเมียเท่ากับ 1:3.3 การทดสอบประสิทธิภาพของแตนเบียนไข่ Anagrus spp. ในการควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเพื่อหาอัตราการปล่อยในแปลงนา ฤดูนาปี พ.ศ. 2567 ฤดูนาปรังและฤดูนาปี พ.ศ. 2568 วางแผนการทดลองแบบสุ่มบล็อกสมบูรณ์ (RCBD) 4 กรรมวิธี 5 ซ้ำ พบว่า การปล่อยแตนเบียนเพศผู้และเพศเมีย จำนวน 5 คู่/ต้นข้าวที่มีไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (อายุ 15-20 วันหลังปักดำ) จำนวน 10 ต้น แตนเบียนมีอัตราการเบียนร้อยละ 48.97-68.24 และให้ประชากรแตนเบียนรุ่นลูกสูงสุด ดังนั้น เมื่อเริ่มสำรวจพบตัวเต็มวัยเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าว แนะนำให้ปล่อยแตนเบียนไข่ Anagrus spp. จำนวน 76-265 คู่/ตร.ม. ในช่วงเช้าตรู่หรือช่วงเย็นเพื่อหลีกเลี่ยงสภาพอากาศร้อน สำหรับควบคุมประชากรของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลป้องกันไม่ให้เกิดการระบาดในนาข้าว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จินตนา ไชยวงค์ และวันทนา ศรีรัตนศักดิ์. 2562. แตนเบียนไข่เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าวภาคกลาง. หน้า 306-307. ใน: การประชุมวิชาการข้าวและธัญพืชเมืองหนาว ประจําปี 2562. 12-15 พฤษภาคม 2562. โรงแรมแกรนด์ฟอร์จูน นครศรีธรรมราช,นครศรีธรรมราช.
ไชยยศ สุพัฒนกุล และเบญจพล สุวรรณสิงห์. 2543. อิทธิพลของรูปแบบปักดำข้าวและระยะปักดำต่อผลผลิตข้าวและปริมาณวัชพืช. วารสารวิชาการเกษตร. 18: 170-176.
ผกามาศ วงค์เตย์, ดารารัตน์ มณีจันทร์, รัตนวรรณ จันทรศศิธร, ชัยรัตน์ จันทร์หนู, กฤษณ์กมล เปาทอง และพยอม โคเบลลี่. 2566. การตกค้างของสารเคมีป้องกันกำจัดแมลงศัตรูและโรคข้าวในผลผลิตข้าวจากพื้นที่ปลูกข้าวภาคกลาง ประเทศไทย. แก่นเกษตร. 51: 1098-1112.
ระวี คเณชาบริรักษ์. 2567. การควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี Biocontrol. สถาบันการจัดการเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร (สท.), สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.), ปทุมธานี.
วัชรินธร มณีรัตน์ และวีรวรรณ อมรศักดิ์. 2559. ความสามารถในการเบียนของแตนเบียนไข่ Anagrus flaveolus (Waterhouse) (Hymenoptera: Mymaridae) บนแมลงศัตรูข้าวภายใต้ห้องปฏิบัติการ. ใน: การประชุมวิชาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 54. 2-5 กุมภาพันธ์ 2559. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
สุกัญญา อรัญมิตร, กัลยา บุญสง่า, จินตนา ไชยวงค์, พยอม โคเบลลี่, ไอลดา ชุมแสง, ฉลอง นิลบุตร, สุภาพร ลิอินทร์, นฤมล ดุนสุข, ปัฐวินันท์ บัวสา และศิริภรณ์ ต้องประสงค์. 2566ก. สถานการณ์ความต้านทานต่อสารป้องกันกำจัดแมลงของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน. การเกษตรราชภัฏ. 22: 1-13.
สุกัญญา อรัญมิตร, ชัยรัตน์ จันทร์หนู, กัลยา บุญสง่า, บังอร ธรรมสามิสรณ์ และคณิตา อินทะเล. 2567. ผลกระทบของสารป้องกันกำจัดแมลงต่อความหลากหลายของศัตรูธรรมชาติในนาข้าว จังหวัดชัยนาท. หน้า 182-191. ใน: การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 16 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม. 4-5 กรกฎาคม 2567. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม, นครปฐม.
สุกัญญา อรัญมิตร, ผกามาศ วงค์เตย์, รัตนวรรณ จันทรศศิธร, รัตติกาล อินทมา, กัลยา บุญสง่า, ขวัญชนก ปฏิสนธิ์, ชณินพัฒน์ ทองรอด, วันรียา บุญสัน, ยุพดี รัตนพันธ์, นรภัทร ศรีษะนอก, ดลตภร โพธิ์ศิริ, อนุชิตา รัตนรัตน์, กันต์ธณวิชญ์ ใจสงฆ์, บุปผารัฐ รอดภัย และปริญญา เชื้อชูชาติ. 2566ข. พฤติกรรมการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูข้าวและสารพิษตกค้างในผลผลิตข้าวของเกษตรกรภายใต้ศูนย์ข้าวชุมชน. การเกษตรราชภัฏ. 22: 1-23.
ไอลดา ชุมแสง, สุกัญญา อรัญมิตร, กัลยา บุญสง่า, พยอม โคเบลลี่, นฤมล ดุนสุข, ศิริภรณ์ ต้องประสงค์, ณัฏฐ์นรี สอนทรัพย์ และเกวลิน จงสมชัย. 2567. การติดตามความต้านทานของสารป้องกันก้าจัดแมลงต่อประชากรเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล(Nilaparvata lugens (Stål)) ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. น. 175-181. ใน: การประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 16 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม. 4-5 กรกฎาคม 2567. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม, นครปฐม.
Babendreier, D., M. Hou, R. Tang, F. Zhang, T. Vongsabouth, K. K. Win, M. Kang, H. Peng, K. Song, S. Annamalai, and F. G. Horgan. 2020. Biological control of Lepidopteran pests in rice: A multi-nation case study from Asia. Journal of Integrated Pest Management. 11: 5.
Babendreier, D., M. Hou, F. Zhang, and A. Sivapragasam. 2024. Biological control based IPM in GMS rice fields. CABI. Available: https://www.cabi.org/wp-content/uploads/projectsdb/documents/33074/Rice%20congress%20bangkok%202014.pdf. Accessed May.11, 2024.
Bentur, J. S., M. Sain, and M. B. Kalode. 1982. Studies on egg and nymphal parasites of rice planthoppers, Nilaparvata lugens (Stål) and Sogatella furcifera (Horvath). Proceedings Animal Sciences. 91: 165-176.
Chandra, G., and V. A. Dyck. 1988. New techniques of rearing Anagrus flaveolus [Hym., Mymaridae], an egg parasitoid of the brown planthopper. Entomophaga. 33: 239-243.
English-Loeb, G., M. Rhainds, T. Martinson, and T. Ugine. 2003. Influence of flowering cover crops on Anagrus parasitoids (Hymenoptera: Mymaridae) and Erythroneura leafhoppers (Homoptera: Cicadellidae) in New York vineyard. Agricultural and Forest Entomology. 5: 173-181.
Fowler, S. V., M. F. Claridge, J. C. Morgan, I. D. R. Peries, and L. Nugaliyadde. 1991. Egg mortality of the brown planthopper, Nilaparvata lugens (Homoptera: Delphacidae) and green leafhoppers, Nephotettix spp. (Homoptera: Cicadellidae), on rice in Sri Lanka. Bulletin of Entomological Research. 81: 161-167.
Gupta, M., and A. D. Pawar. 1989 Biological control of rice leafhoppers and planthoppers in Andhra Pradesh. Plant Protection Bulletin (Faridabad). 41: 6–11.
Gurr, G. M., J. Liu, D. M. Y. Read, J. L. A. Catindig, J. A. Cheng, L. P. Lan, and K. L. Heong. 2011. Parasitoids of Asian rice planthopper (Hemiptera: Delphacidae) pests and prospects for enhancing biological control by ecological engineering. Annals of Applied Biology. 158: 149-176.
Heong, K. L., and B. Hardy. 2009. Planthoppers: New threats to the sustainability of intensive rice production systems in Asia. International Rice Research Institute (IRRI), Los Baños, Philippines.
Lam, P. V., B. H. Son, T. T. Huong, N. K. Hoa, T. T. Lan, and N. V. Liem. 2002. Findings on natural enemies of brown planthopper during 1978–2002. In: Natural Enemy-resources of Pests: Studies and Implementation, book 1. pp. 79–99. Hanoi, Vietnam: Agriculture Publishing House, Hanoi (Vietnamese with English abstract).
Li, X., Z. Ye, J. Chen, J. Zhu, D. Han, J. Wang, L. Li, Y. Fu, and F. Zhang. 2023. Influence of temperature, photoperiod, and supplementary nutrition on the development and reproduction of Scutellista caerulea Fonscolombe (Hymenoptera: Pteromalidae). Insects. 14: 82.
Peñalver-Cruz, A., and F.G. Horgan. 2022. Interactions between rice resistance to planthoppers and honeydew-related egg parasitism under varying levels of nitrogenous fertilizer. Insects. 13: 251.
Ratto, F., T. Bruce, G. Chipabika, S. Mwamakamba, R. Mkandawire, Z. Khan, A. Mkindi, J. Pittchar, S. M. Sallu, S. Whitfield, K. Wilson, and S. M. Sait. 2022. Biological control interventions reduce pest abundance and crop damage while maintaining natural enemies in sub-Saharan Africa: a meta-analysis. Proceeding of the Royal Society B. 289: 20221695.
Sahad, K. A. 1984. Biology of Anagrus optabilis (Perkins) (Hymenoptera, Mymaridae), an egg parasitoid of delphacid planthoppers. ESAKIA. 22: 129-144.
Shi, L., D. Liu, L. Qiu, Z. Jiang, and Z. Zhan. 2023. Evaluation of the parasitism capacity of a Thelytoky egg parasitoid on a serious rice pest, Nilaparvata lugens (Stål). Animals. 13: 12.
Sulistyawati, Y., Y. A. Trisyono, and Witjaksono. 2022. Brown planthopper egg parasitization in rice fields with different growth ages. Jurnal Perlindungan Tanaman Indonesia. 26: 86-92.
Tao, C. H., and N. D. Ngoan. 1970. An ecological study of white-back planthopper, Sogatella furcifera Horvath in Vietnam, 1968. Journal of Agricultural Research of China. 19: 82–90.
Triapitsyn, S. V. 2025. Egg parasitoids as important natural enemies of Auchenorrhynchan insect pests in East Asia. Journal of Taiwan Agricultural Research. 74: 221–235.
Triapitsyn, S. V., H. T. Shih, and S. H. Huang. 2018. Identification of the egg parasitoids of Auchenorrhyncha (Hemiptera) of economic importance in Taiwan: Collaborative research between Taiwan Agricultural Research Institute and University of California at Riverside scientists. p. 4–16. In: Proceedings of the 2018 International Symposium on Proactive Technologies for Enhancement of Integrated Pest Management of Key Crops. September 4–6, 2018. Taichung, Taiwan.
Triapitsyn, S. V., H. T. Shih, S. H. Huang, and M. J. Tseng. 2021. Identification of egg parasitoids of rice leafhoppers and planthoppers (Hemiptera: Cicadellidae and Delphacidae) of economic importance in Taiwan, part 1: Mymaridae (Hymenoptera). Journal of Asia-Pacific Entomology. 24: 77-90.
van Lenteren, J. C. 2012. The state of commercial augmentative biological control: Plenty of natural enemies, but a frustrating lack of uptake. BioControl. 57: 1–20.
Vongpa, V., W. Amornsak, and G. Gordh. 2016. Development, reproduction and longevity of Aprostocetus sp. (Hymenoptera: Eulophidae), an egg parasitoid of the Brown planthopper, Nilaparvata lugens (Stål) (Hemiptera: Delphacidae). Agriculture and Natural Resources. 50: 291-294.
Vungsilabutr, P. 1981. Relative composition of egg-parasite species of Nilaparvata lugens, Sogatella furcifera, Nephotettix virescens and N. nigropictus in paddy fields in Thailand. Tropical Pest Management. 27: 313-317.
Wu, J., L. Ge, F. Liu, Q. Song, and D. Stanley. 2020. Pesticide-induced planthopper population resurgence in rice cropping systems. Annual Review of Entomology. 65: 409-429.
Yu, X. P. 1996. Relationship of egg parasitoids of rice planthoppers between rice and non-rice habitats. Chinese Rice Newsletter. 4: 9-11.
Zhu, P., G. M. Gurr, Z. Lu, K. Heong, G. Chen, X. Zheng, H. Xu, and Y. Yang. 2013. Laboratory screening supports the selection of sesame (Sesamum indicum) to enhance Anagrus spp. parasitoids (Hymenoptera: Mymaridae) of rice planthoppers. Biological Control. 64: 83-89.
