ผลของการพัฒนาตลาดชุมชนของกลุ่มเกษตรกรในอำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

จากการดำเนินการส่งเสริมและพัฒนาตลาดชุมชนเพื่อการยกระดับศักยภาพเกษตรกรผ่านกลไกตลาดชุมชนในพื้นที่อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของการพัฒนาตลาดชุมชนต่อทุนดำรงชีพของเกษตรกร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลจากสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนจำนวน 104 ราย และรวบรวมข้อมูลในช่วง พ.ศ. 2566-2567 ซึ่งเป็นช่วงที่สะท้อนการปรับตัวภายหลังการพัฒนาตลาดชุมชนอย่างต่อเนื่อง รวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและสนทนากลุ่ม และแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างสำหรับการรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้เทคนิคการระลึกข้อมูลย้อนหลังของเกษตรกร เพื่อเปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลังการพัฒนาตลาด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติอ้างอิง T-Test (Paired-Sample T-Test) พบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง อายุเฉลี่ย 51 ปี มีรายได้จากตลาดชุมชนเฉลี่ย 42,894.23 บาท/ปี และมีต้นทุนเฉลี่ย 16,235.72 บาท/ปี ผลวิจัยเชิงคุณภาพพบว่าตลาดชุมชนทำหน้าที่เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้และกลไกขัดเกลาทางสังคมที่เปลี่ยนบทบาทเกษตรกรให้สามารถกลายเป็นผู้จัดการตลาดผ่านระบบเครือข่ายดิจิทัล สอดคล้องกับผลการวิจัยเชิงปริมาณที่พบว่า ภายหลังการพัฒนาตลาด ทุนดำรงชีพทั้ง 5 ด้านมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยเฉพาะทุนด้านสังคม (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 2.99 เป็น 4.17) และด้านมนุษย์ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 2.83 เป็น 3.91) ที่มีการยกระดับทักษะการจัดการและการรวมกลุ่มอย่างเข้มแข็ง รวมทั้งการสนับสนุนให้เกษตรกรได้รับการอบรมและส่งเสริมเกี่ยวกับการพัฒนาตลาดชุมชนเฉลี่ย 2.5 ครั้งต่อปี ควบคู่ไปกับด้านเศรษฐกิจ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.02 เป็น 3.90) ที่พบผลกำไรจากการมีส่วนต่างรายได้เฉลี่ยที่สูงกว่าต้นทุนการผลิตอันเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันและการพึ่งพาตนเองของเกษตรกรในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน รวมไปถึงทุนด้านกายภาพ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.00 เป็น 3.89) และทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติ (x̄ เพิ่มขึ้นจาก 3.13 เป็น 3.84) ตามลำดับ การศึกษาสรุปได้ว่าการพัฒนาตลาดชุมชนถือเป็นกลไกสำคัญในการยกระดับทุนในการดำรงชีพของเกษตรกรได้อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน