การถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดของเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดสุพรรณบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาผลของการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาด 2) ประเมินผลการนำเทคโนโลยีการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดไปใช้ และ 3) เสนอแนวทางการพัฒนาการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาด ประชากร คือ เกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง ปี พ.ศ. 2566 จังหวัดสุพรรณบุรี จำนวน 60 ราย เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง แบบประเมินความรู้ของเกษตรกร แบบบันทึกต้นทุน ผลตอบแทนในการผลิตมันสำปะหลัง แบบบันทึกการจัดการแปลงและแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม การถ่ายทอดเทคโนโลยี ฯ ประกอบด้วย การอบรมถ่ายทอดความรู้ การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการทำแปลงสาธิต ผลการวิจัย พบว่า 1) เกษตรกรมีความรู้หลังเข้ารับการอบรมสูงกว่าก่อนเข้ารับการอบรมถ่ายทอดความรู้ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P<0.001) 2) ปีการผลิต พ.ศ. 2566 เกษตรกรมีต้นทุนการผลิตลดลง 612.34 บาท/ไร่ ผลผลิตเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 904.63 กิโลกรัม/ไร่ รายได้เฉลี่ยและกำไรสุทธิเพิ่มขึ้น 2,324.68 และ 2,937.02 บาท/ไร่ ตามลำดับ เมื่อเทียบกับปีการผลิต พ.ศ. 2565 แปลงสาธิตที่มีการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาด มีอัตราการเกิดโรคก่อนเก็บเกี่ยวผลผลิตร้อยละ 1.81 และ 2.34 และเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการฯ มีความพึงพอใจระดับมาก (µ = 3.89±1.04) และ 3) แนวทางการพัฒนาการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาด ได้แก่ การใช้ท่อนพันธุ์คุณภาพดี การลดต้นทุนและจัดการศัตรูพืชอย่างเหมาะสม การเพิ่มแหล่งผลิตท่อนพันธุ์คุณภาพในพื้นที่ และการพัฒนาศักยภาพเกษตรกร เพื่อยกระดับคุณภาพการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมวิชาการเกษตร. 2563. คู่มือการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดและมีคุณภาพ. กรุงเทพฯ.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2556. คู่มือปฏิบัติงานเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร การจัดกระบวนการเรียนรู้. กรุงเทพฯ.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2562. คู่มือการสำรวจโรคใบด่างมันสำปะหลัง. กรุงเทพฯ.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2565. คู่มือโครงการส่งเสริมการเกษตร ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 โครงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต สินค้าเกษตร กิจกรรมเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร กิจกรรมย่อยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง. แหล่งข้อมูล: http://www.agriman.doae.go.th/home/agriman62/66_Website_Project /Appendix01Casava.pdf. ค้นเมื่อ 5 พฤษภาคม 2566.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2566. การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง. กรุงเทพฯ.
กรมอุตุนิยมวิทยา. 2566. ภูมิอากาศและสภาพอากาศเฉลี่ยตลอดปีในสุพรรณบุรี. แหล่งข้อมูล: https://th.weatherspark.com/y/113474/. ค้นเมื่อ 10 มกราคม 2567.
กันยารัตน์ บุญปก และอรุณี พรมคำบุตร. 2567. การศึกษาการดำเนินงานโครงการแปลงใหญ่ข้าว: กรณี ตำบลกู่สวนแตง อำเภอบ้านใหม่ไชยพจน์ จังหวัดบุรีรัมย์. แก่นเกษตร. 52: 1144-1163.
กิ่งกาญจน์ เสาร์คำ, นวลนภา เหมเนียม, จุฑาทิพย์ ถวิลอำพันธ์, สุกัญญา ฤกษ์วรรณ, ศิริกาญจน์ หรรษาวัฒนกุล, ปภาวี พลีพรหม, สมฤทัย เจ้าวงศ์ดี, พรศักดิ์ เอี่ยมนาคะ, ศรีหรรษา มลิจารย์ และวันวิสา ศิริวรรณ์. 2565. การเปรียบเทียบวิธีการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดและวิธีการสุ่มเก็บตัวอย่างเพื่อการตรวจประเมินโรคใบด่างมันสำปะหลัง. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร. 53: 61-76.
ขวัญสุดา ขันบุตร, อนันต์ พลธานี, ไกรเลิศ ทวีกุล, ยศ บริสุทธิ์ และไชยธีระ พันธุ์ภักดี. 2565. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการป้องกันโรคใบด่างมันสำปะหลังของเกษตรกรในอำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ. วารสารเกษตร. 39: 341-353.
จรีวรรณ จันทร์คง และณปภัช ช่วยชูหนู. 2564. ต้นทุน-ผลตอบแทนและผลกระทบในเชิงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของการผลิตไก่คอล่อนศรีวิชัย. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร. 38: 86-99.
ชัยวัฒน์ โซวเจริญสุข. 2567. แนวโน้มธุรกิจ/อุตสาหกรรม 2567-2569 : อุตสาหกรรมมันสำปะหลัง. แหล่งข้อมูล: https://www.krungsri.com/th/research/industry/industry-outlook/agriculture/cassava/io/cassava-2024-2026. ค้นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2567.
ทวีพงษ์ แซ่จิว. 2561. การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบระหว่างต้นทุนและผลตอบแทนจากการลงทุนปลูกมันสำปะหลังพันธุ์เกษตรศาสตร์ 50 และพันธุ์ใหม่แว๊กซี่ (waxy) ในพื้นที่อำเภอด่านขุนทด และอำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา. การค้นคว้าอิสระ ปริญญาเศรษฐศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. กรุงเทพฯ.
ปริญญา พัฒนวสันต์พร และนงลักษณ์ เล็กรุ่งเรืองกิจ. 2564. การวิเคราะห์คุ้มทุนสำหรับการลงทุนเครื่องจักรเพื่อการออกแบบระบบขนถ่ายวสัดุในสายการผลิตผลิตภัณฑ์อาหารสัตว์ กรณีศึกษา บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน). วิศวกรรมสารฉบับวิจัยและ พัฒนา. 32: 97-112.
วันวิสา ศิริวรรณ์, นวลนภา เหมเนียม, จุฑาทิพย์ ถวิลอำพันธ์, สุกัญญา ฤกษ์วรรณ, กิ่งกาญจน์ เสาร์คำ, ศิริกาญจน์ หรรษาวัฒนกุล, ปภาวี พลีพรหม และเฉลิมพล ภูมิไชย. 2563. การศึกษาอัตราการเกิดโรคใบด่างมันสำปะหลังในท่อนพันธุ์สะอาด. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตร. 51: 181-191.
วิชญ์ชยาพา ผดุงพัฒน์, เบญจมาศ อยู่ประเสริฐ และสินีนุช ครุฑเมือง แสนเสริม. 2566. โมเดลการส่งเสริมการเกษตรเชิงพื้นที่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลังของเกษตรกรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิชาการสถาบันการอาชีวศึกษาเกษตร. 8: 131-145.
วิโรจน์ ณ ระนอง, พันปรีชา ภู่ทอง, วุฒิพงษ์ ตุ้นยุทธ์, อรุณพร พรพูนสวัสดิ์, เทียนสว่าง ธรรมวณิช และศิราภรณ์ ธูปเทียน. 2568. โครงการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายการสร้างเสถียรภาพและความเข้มแข็งทางการค้าสินค้าพืชไร่ (มันสำปะหลังและข้าวโพดเลี้ยงสัตว์). กองนโยบายและยุทธศาสตร์การค้าสินค้าเกษตร สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์. กรุงเทพฯ.
ศิริลักษณ์ ชูพุทธพงศ์, วนาลัย วิริยะสุธี, ศิริพร ดอนเหนือ และธำรงเจต พัฒมุข. 2566. ปัญหาและความต้องการในการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังสะอาดของเกษตรกรในเขตพื้นที่จังหวัดสุพรรณบุรีที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตมันสำปะหลัง. น. 423-433. ใน: ประชุมวิชาการครั้งที่ 61 เกษตรศาสตร์เพื่อมวลชน: พัฒนาศาสตร์แห่งแผ่นดิน สู่สุขภาวะอย่างยั่งยืน 1-3 มีนาคม 2567. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, กรุงเทพฯ.
ศิริลักษณ์ ชูพุทธพงศ์, วนาลัย วิริยะสุธี, ศิริพร ดอนเหนือ, ศิริลักษณ์ นามวงศ์ และธำรงเจต พัฒมุข. 2567. การศึกษาปัญหา ต้นทุนและผลตอบแทนจากการปลูกมันสำปะหลังของเกษตรกรโครงการระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร. 42: 225-238.
สุกิจ รัตนศรีวงษ์, เบญจมาศ คำสืบ และวีระชัย จุนขุนทด. 2557. การถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการปุ๋ยมันสำปะหลังเฉพาะพื้นที่. แก่นเกษตร. 42: 150-157.
สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 2563. ประกาศควบคุมการขนย้ายต้นพันธุ์ ท่อนพันธุ์มันสำปะหลัง จังหวัดสุพรรณบุรี แพร่ ราชบุรี และเชียงราย. แหล่งข้อมูล: https://www.opsmoac.go.th/datacenter-news-preview-421991791338. ค้นเมื่อ 7 มกราคม 2567.
สำนักงานวิจัยเศรษฐกิจการเกษตร. 2565. สถานการณ์สินค้าเกษตรที่สำคัญและแนวโน้มปี 2566. แหล่งข้อมูล: https://www. opsmoac go.th/chiangrai-dwl-preview-442991791868. ค้นเมื่อ 5 มกราคม 2567.
สำนักงานวิจัยเศรษฐกิจการเกษตร. 2567. สถานการณ์สินค้าเกษตรที่สำคัญและแนวโน้มปี 2568. แหล่งข้อมูล: https://oae.go.th/files/trend68.pdf ค้นเมื่อ 13 ตุลาคม 2568.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2563. การประเมินผลโครงการป้องกันและกำจัดโรคใบด่างมันสำปะหลัง. แหล่งข้อมูล: https://xn--42ca1c5gh2k.com/wp-content/uploads/2021/03/E20563-ใบด่างมันสำปะหลัง-ปี-2563-1.pdf. ค้นเมื่อ 25 มกราคม 2568.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2566. สถิติการเกษตรของประเทศไทย ปี 2565. แหล่งข้อมูล: https://www.oae.go.th/assets/portals/1/ebookcategory/95_yearbook2565/. ค้นเมื่อ 5 มกราคม 2567.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2566. สถิติการค้าสินค้าเกษตรไทยกับต่างประเทศ ปี 2565. แหล่งข้อมูล: https://www.oae.go.th/assets/portals/1/ebookcategory/43_tradestatistic2565/. ค้นเมื่อ 5 มกราคม 2567.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2567. ผลพยากรณ์ผลผลิต มันสำปะหลังโรงงาน ปี 2567 (ปีเพาะปลูก 2566/67). แหล่งข้อมูล: https://www.oae.go.th/assets/portals/1/ fileups/forecastdata /files/forecast/situation/5S_CA.pdf. ค้นเมื่อ 5 มกราคม 2567.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2568. สารสนเทศเศรษฐกิจการเกษตรรายสินค้า ปี 2567. แหล่งข้อมูล: https://oae.go.th/uploads/files/2025/05/06/13e8089a3f69ea96.pdf. ค้นเมื่อ 12 พฤษภาคม 2568.
สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 5. 2559. การจัดการความรู้ เทคโนโลยีการผลิตมันสำปะหลังในพื้นที่ภาคกลางและภาคตะวันตก. แหล่งข้อมูล: https://www.doa.go.th/share/misc.php?action=whoposted&tid=2425. ค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2566.
Alabi, O. J., P. L. Kumar, and R. A. Naidu. 2008. Multiplex PCR for the detection of African cassava mosaic virus and East African cassava mosaic Cameroon virus in cassava. Journal of Virological Methods. 154: 111-120.
Dubern, J. 1994. Transmission of African cassava mosaic geminivirus by the whitefly (Bemisia tabaci). Tropical Science. 34: 82–91.
Guest, G., A. Bunce, and L. Johnson. 2006. How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods. 18: 59-82.
Hareesh, P. S., T. R. Resmi, M. N. Sheela, and T. Makeshkumar. 2023. Cassava mosaic disease in South and Southeast Asia: current status and prospects. Frontiers in Sustainable Food Systems. 7: 1086660.
Houngue, J. A., S. S. Houedjissin, C. Ahanhanzo, J. S. Pita, M. E. Houndenoukon, and M. Zandjanakou-Tachin. 2022. Cassava mosaic disease (CMD) in Benin: Incidence, severity and its whitefly abundance from field surveys in 2020. Crop Protection. 158: 106007.
International Institute of Tropical Agriculture. 2016. Cassava seed inspection and certification protocol. Available: https://mel.cgiar.org/uploads/reporting/HzXJoXt3rKxIPkGBvW793djzhm7IhS.pdf. Accessed Jan.5, 2024.
Lincoln, Y. S., and E. G. Guba. 1985. Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Nunnally, J. C. 1978. Psychometric theory. 2nd Edition. New York: McGraw-Hill.
Saokham, K., N. Hemniam, S. Roekwan, S. Hunsawattanakul, J. Thawinampan, and W. Siriwan. 2021. Survey and molecular detection of Sri Lankan cassava mosaic virus in Thailand. PLOS ONE. 16: 1-15.
Sseruwagi, P., W. S. Sserubombwe, J. Legg, J. PNdunguru, and J. M. Thresh. 2004. Methods of surveying the incidence and severity of cassava mosaic disease and whitefly vector populations on cassava in Africa: a review. Virus Research. 100: 129–142.
Sudhan, D., T. Puttamuk, S. Vuttipongchaikij, and P. Chuawong. 2018. Cloning, overexpression, and purification of a gene of unknown function of prophage loci from ‘Candidatus Liberibacter asiaticus,’ the destructive bacterial pathogen of huanglongbing disease in citrus plants. Protein Expression and Purification. 150: 72-80.
Terry, E. 1976. Description and evaluation of cassava mosaic disease in Africa. Available: https://cgspace.cgiar.org/ server/api/core/bitstreams/bf31abdb-6c09-40ae-acaf-1cf254dc0f1d/content. Accessed Nov.20, 2023.
Wang, H. L., X. Y. Cui, X. W. Wang, S. S. Liu, Z. H. Zhang, and X. P. Zhou. 2016. First report of Sri Lankan cassava mosaic virus infecting cassava in Cambodia. Plant Disease. 100: 1029.