ผลของการเสริมสาหร่ายอาร์โธรสไปร่า (สไปรูลินา) ในอาหารต่อประสิทธิภาพการเจริญเติบโตและการพัฒนารังไข่ของแม่พันธุ์กุ้งฝอย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินระดับการเสริมสาหร่ายอาร์โธรสไปร่า Arthrospira platensis (AP) ในอาหารที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต และการพัฒนารังไข่ของแม่พันธุ์กุ้งฝอย Macrobrachium lanchesteri โดยวางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ (CRD) จำนวน 4 ชุดการทดลอง ชุดละ 3 ซ้ำ เลี้ยงในตู้ขนาด 50 ลิตร ความหนาแน่น 100 ตัว/ตู้ ให้อาหารวันละ 2 ครั้ง อัตรา 3% ของน้ำหนักตัว ด้วยอาหารที่เสริมสาหร่ายอาร์โธรสไปร่าที่ระดับ 0, 3, 5 และ 7% (T1–T4) เป็นเวลา 49 วัน ผลการทดลอง พบว่า การเสริม AP ระดับ 7% (T4) ให้ผลดีที่สุดด้านการเจริญเติบโต โดยมีอัตราน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น (12.46±0.32%) อัตราการเจริญเติบโตต่อวัน (2.14±0.15 มิลลิกรัม/วัน) อัตราการเจริญเติบโตจำเพาะ (0.39±0.04%/วัน) สูงสุด และมีอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อ (1.02±0.12) ดีที่สุด และดีกว่าทุกชุดการทดลองอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) ขณะที่ความยาวลำตัวและอัตราการรอดไม่แตกต่างกัน ด้านความสมบูรณ์เพศและการพัฒนารังไข่ พบว่าการเสริม AP ระดับ 7% (T4) มีค่าดัชนีความสมบูรณ์เพศ (GSI) สูงสุด (10.63±1.75%) มีการพัฒนารังไข่ระยะไข่เจริญเต็มที่ (S3) และระยะไข่พัฒนาสมบูรณ์ (S4) มากที่สุด (P<0.01) โดยไข่กุ้งมีรูปทรงรีและมีขนาดใหญ่ที่สุด (0.36±0.08 × 0.27±0.06 มิลลิเมตร) และการเสริม AP ระดับ 5% (T3) ให้ค่าสัมประสิทธิ์ความสมบูรณ์ (K) สูงสุด โดยพบแม่พันธุ์กุ้งฝอยที่มีขนาดแรกเริ่มเจริญพันธุ์ (Lm) เล็กที่สุด (2.98±0.01 เซนติเมตร) และการเสริม AP ระดับ 7% (T4) มีความดกไข่เฉลี่ย 184.40±45.00 ฟอง/ตัว ด้านเศรษฐศาสตร์ พบว่าต้นทุนการผลิตมีความสัมพันธ์เชิงลบกับอัตราผลตอบแทนต่อการลงทุน (ROI) ตามระดับการเสริมสาหร่ายที่สูงขึ้น (R² = 0.9880) โดยการเสริม AP ระดับ 7% (T4) มีต้นทุนการผลิตรวมสูงสุด (209.14±1.55 บาท/กิโลกรัม) ขณะที่ชุดควบคุม (T1) มีต้นทุนต่ำที่สุด ซึ่งให้กำไรสุทธิสูงสุด (112.59±6.25 บาท/กิโลกรัม) และมีผลตอบแทนต่อการลงทุน (ROI) สูงที่สุด เมื่อจำหน่ายกิโลกรัมละ 375 บาท จึงสรุปได้ว่า การเสริม AP ในอาหารที่ระดับ 7% เหมาะสมต่อการเพิ่มการเจริญเติบโตและส่งเสริมการพัฒนารังไข่และคุณภาพไข่ ขณะที่การเสริม AP ระดับ 5% เหมาะสมต่อการกระตุ้นการเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์และการจัดการแม่พันธุ์กุ้งฝอยเพื่อการเจริญเติบโต แต่การจัดการต้นทุนการผลิตเป็นปัจจัยสำคัญต่อความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของการเลี้ยงจึงควรพิจารณาเลือกระดับการเสริมตามวัตถุประสงค์ของการผลิตแม่พันธุ์กุ้งฝอยเป็นสำคัญ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กัญญาณัฐ สุนทรประสิทธิ์, ดุจฤดี ปานพรหมมินทร์ และลลิตา ข่วงบุญ. 2562. ชีววิทยาบางประการของกุ้งฝอยเพื่อการจัดการทรัพยากร ในพื้นที่ชุ่มน้ำกว๊านพะเยา จังหวัดพะเยา. วารสารแก่นเกษตร. 47: 21–32.
ขจรเกียรติ์ ศรีนวลสม, ณัฏฐกานต์ มุกดาจตุรพักตร์, ปรัชญา ดีรักษา, นิติวัฒน์ ต้อนรับ และรักพงษ์ เพชรคำ. 2566. ผลของฮอร์โมนเอสตราไดออลต่อการพัฒนารังไข่ของแม่พันธุ์กุ้งฝอย (Macrobrachium lanchesteri) โดยวิธีการแช่. น. 1–10. ใน: ประชุมวิชาการระดับชาติศรีโคตรบูรณ์ศึกษา ครั้งที่ 3 ภายใต้หัวข้อเขตต์โขงนครา ภูมิธรรม ภูมิปัญญา เพื่อพัฒนานวัตกรรมและเศรษฐกิจ BCG 9–10 พฤศจิกายน 2566. มหาวิทยาลัยนครพนม, นครพนม.
ขจรเกียรติ์ ศรีนวลสม, วารุณี แพบัว, วาธิณี อินทรพงษ์นุวัตน์ และรักพงษ์ เพชรคำ. 2562. ผลของสารสกัดหยาบกวาวเครือขาวและกวาวเครือแดง ต่อการพัฒนารังไข่ของแม่พันธุ์กุ้งฝอย (Macrobrachium lanchesteri). วารสารแก่นเกษตร. 47: 467–474.
ธีรวัฒน์ ดวงสมร, อทิพันธ์ เสียมไหม, อัจฉริยา สุวรรณสังข์ และสุรวัฒน์ จริงจิตร. 2565. การเจริญเติบโต อัตรารอด และการพัฒนาไข่กุ้งฝอยเพศเมียที่เลี้ยงในบ่อซีเมนต์ด้วยวิธีการเลี้ยงที่ต่างกัน 4 รูปแบบ. น. 35–39. ใน ประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 12 ประจำปีการศึกษา 2564 ภายใต้หัวข้อกลยุทธ์สำหรับการจัดการกับความพลิกผันทางสังคมและเทคโนโลยี 25 กุมภาพันธ์ 2565 วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้, นครศรีธรรมราช.
นารินทร์ จันทร์สว่าง. 2561. อาหารมนุษย์ อาหารสัตว์จากสาหร่าย. วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. 33: 4–9.
พิทยาธร ทองคละ. 2562. การวิเคราะห์เปรียบเทียบต้นทุนแลผลตอบแทนของการเลี้ยงกุ้งระหว่างกุ้งขาวแวนาไมและกุ้งกุลาดำ. การศึกษาค้นคว้าอิสระตามหลักสูตรบัญชีมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย, กรุงเทพมหานคร.
ศุภวิชฏ์ ชวลิตพิเชฐ. 2561. การศึกษาความเป็นไปได้ในการเลี้ยงกุ้งฝอยในบ่อพลาสติกเชิงพาณิชย์. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.
สันธิวัฒน์ พิทักษ์พล และดวงประภา ถิ่นลําปาง. 2555. การศึกษาชีววิทยาบางประการของกุ้งฝอยในกว๊านพะเยา. วารสารแก่นเกษตร. 40: 346–354.
สาวิตรี แตงเลี่ยน. 2558. การเลี้ยงกุ้งฝอยในระบบการเลี้ยงแบบผสมผสานโดยเลี้ยงร่วมกับปลานิลและพรรณไมน้ำบางชนิด. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยแม่โจ้, เชียงใหม่.
สุภาวดี โกยดุลย์ และเจษฎา อิสเหาะ. 2552. การเพาะเลี้ยงกุ้งฝอย. คณะเทคโนโลยีการเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ, พระนครศรีอยุธยา.
อรุณี มานะกล้า. 2564. การวิเคราะห์ต้นทุนและผลตอบแทนของฟาร์มเลี้ยงกุ้งขาวแวนนาไมที่ได้รับรองมาตรฐานการเลี้ยงสัตว์น้ำที่ดี (GAP) ในจังหวัดตรัง. กรมประมง, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, สำนักงานประมงจังหวัดตรัง.
Abdel–Latif, H. M. R., S. El-Ashram, S. Yilmaz, M. A. E. Naiel, Z. Abdul Kari, and N. K. A. Hamid. 2022. The effectiveness of Arthrospira platensis and microalgae in relieving stressful conditions affecting finfish and shellfish species: An overview. Aquaculture Reports. 24: 101135.
Ahmed, R. A., S. D. Jastaniah, B. A. Alaidaroos, M. E. Shafi, E. El–Haroun, Y. M. Abd El–Aziz, O. H. Abd El Megeed, M. M. AL-Qurashi, S. M. A., Bahshwan, M. B. Munir, Z. A. Kari, R.T.Mathew, E. H. Eissaa, and A. Elfeky. 2025. Effects of dietary Spirulina platensis supplementation on growth performance, whole body composition, antioxidant activity, histological alterations, and resistance to Vibrio parahaemolyticus in Pacific white shrimp, Litopenaeus vannamei. Aquaculture Reports. 40: 102606.
AOAC. 1990. Official Methods of Analysis. 15th Edition. Analytical Chemist. Washington DC.: Association of Official.
Ashour, M., M. M. Mabrouk, A. I. A. Mansour, A. F. Abdelhamid, M. F. A. Kader, and M. A. Elokaby. 2024. Impact of dietary administration of Arthrospira platensis free–lipid biomass on growth performance, body composition, redox status, immune responses, and some related genes of Pacific whiteleg shrimp, Litopenaeus vannamei. Plos One. 19: e0300748.
Ayub, Z., and M. Ahmed. 2002. A description of the ovarian development stages of penaeid shrimps from the coast of Pakistan. Aquaculture Research. 33: 767–776.
Babu, K., D. Reddy, and V. Kalarani. 2014. Effect of eyestalk ablation on ovarian maturation in the tiger shrimp, Penaeus monodon (Fabricius) under different environmental conditions. Middle-East Journal of Scientific Research. 19: 1403–1415.
Benfey, T. J., and A. M. Sutterlin. 1984. Growth and gonadal development in triploid landlocked Atlantic salmon (Salmo salar). Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences. 41: 1387–1392.
Cai, Y., and C. Vidthayanon. 2016. Macrobrachium spelaeus, a new species of stygobitic freshwater prawn from Thailand (Decapoda: Palaemonidae). Raffles Bulletin of Zoology. 64: 117–122.
Ceballos–Vázquez, B. P., E. Palacios, J. Aguilar-Villavicencio, and I. S. Racotta. 2010. Gonadal development in male and female domesticated whiteleg shrimp, Litopenaeus vannamei, in relation to age and weight. Aquaculture. 308: 116–123.
Chaowvieng, A., J. Sutjarit, R. Chanabun, R. Srisonchai, E. Jeratthitikul, and W. Siriwut. 2024. Molecular phylogeny and taxonomic position of Macrobrachium lanchesteri (De Man, 1911), with descriptions of two new species from Thailand (Decapoda, Caridea, Palaemonidae). ZooKeys. 1190: 163–193.
Cruz, R. M. S., I. Khmelinskii, and M. Vieira. 2014. Methods in Food Analysis. Boca Raton. CRC Press.
Dong, Y., R. Jia, Y. Hou, W. Diao, B. Li, and J. Zhu. 2022. Effects of stocking density on the growth performance, mitophagy, endocytosis and metabolism of Cherax quadricarinatus in integrated rice–crayfish farming systems. Frontiers In Physiology. 28: 1040712.
El–Far, O. A., N. Billa, H. R. Lim, K. W. Chew, W. Y. Cheah, and H. S. H. Munawaroh. 2022. Advances in delivery methods of Arthrospira platensis (spirulina) for enhanced therapeutic outcomes. Bioengineered. 13: 14681–14718.
Gao, Y., J. Wei, J. Yuan, X. Zhang, F. Li, and J. Xiang. 2017. Transcriptome analysis on the exoskeleton formation in early developmental stages and reconstruction scenario in growth–moulting in Litopenaeus vannamei. Scientific Reports. 7: 1098.
Gislason, H., N. Daan, J. C. Rice, and J. G. Pope. 2010. Size, growth, temperature and the natural mortality of marine fish. Fish and Fisheries. 11: 149–158.
Habashy, M. M., A. S. Saad, and D. M. S. D. EL–Saidy. 2021. Effects of different feeding levels and frequencies on growth performance, feed utilization, survival and body composition of the freshwater prawn, Macrobrachium rosenbergii (De Man, 1879). Egyptian Journal of Aquatic Biology and Fisheries. 25: 787–802.
Hardy, and F. Barrows. 2002. Fish nutrition:9. Diet formulation and manufacture. Academic Press, San Diego, NY.
Hernáez, P., and S. Wehrtmann. 2011. Sexual maturity and egg production in an unexploited population of the red squat lobster Pleuroncodes monodon (Decapoda, Galatheidae) from Central America. Fisheries Research. 107: 276–282.
Hoa, N. P., and Y. Yi. 2007. Prey ingestion and live food selectivity of marble goby (Oxyeleotris marmorata) using rice field prawn (Macrobrachium lanchesteri) as prey. Aquaculture. 273: 443–448.
Holthuis, L. B. 1980. FAO species catalogue Vol.1–Shrimps and prawns of the world Rijksmuseum van Natuurlijke Historie Leiden, The Netherlands. Food And Agriculture Organization of the United Nations, Italy.
Htet, M. S., K. K. Lay, and T. Zin. 2010. Larval development of riceland prawn Macrobrachium lanchesteri (De Man, 1911) under laboratory condition. Universities Research. 3: 193–205.
Jaime–Ceballos, B., H. Colmenares, T. Garcia, L. Pérez Jar, and E. Alfonso. 2005. Effect of Spirulina platensis meal as feed additive on growth, survival and development in Litopenaeus schmitti shrimp larvae. Revista De Investigaciones Marinas. 26: 235–241.
Jayasankar, V., S. Tomy, and M. N. Wilder. 2020. Insights on molecular mechanisms of ovarian development in decapod crustacea: focus on vitellogenesis-stimulating factors and pathways. Frontiers In Endocrinology. 11: 577925.
Jesintha, N., N. Jayakumar, and K. Madhavi. 2025. Length–weight relationship and Fulton's condition factor of two penaeid shrimp species, Fenneropenaeus indicus and Penaeus monodon of Pulicat Lake, southeast coast of India (Decapoda, Dendrobranchiata). Crustaceana. 98: 283–293.
Kohal, M. N., A. E. Fereidouni, F. Firouzbakhsh, and I. Hayati. 2018. Effects of dietary incorporation of Arthrospira (Spirulina) platensis meal on growth, survival, body composition, and reproductive performance of red cherry shrimp Neocaridina davidi (Crustacea, Atyidae) over successive spawnings. Journal of Applied Phycology. 30: 431–443.
Kunda, M., S. Dewan, M. Uddin, M. Karim, S. Kabir, and M. Uddin. 2008. Length-weight relationship, condition factor and relative condition factor of Macrobrachium rosenbergii in rice fields. Asian Fisheries Science. 21: 451–456.
Kutako, M., S. Prueprak, P. Iamsa-ard, J. Watanachote, and M. Sonthi. 2025. Effects of dietary algae supplementation on growth, hepatopancreatic histopathology and disease resistance in post–larval white shrimp (Litopenaeus vannamei). Journal of Food Health and Bioenvironmental Science. 18: 261–269.
Lalrinsanga, P. L., B. R. Pillai, G. Patra, S. Mohanty, N. K. Naik, and S. Sahu. 2012. Length weight relationship and condition factor of giant freshwater prawn Macrobrachium rosenbergii (De Man, 1879) based on developmental stages, culture stages and sex. Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences. 12: 917–924.
Levasseur, W., P. Perre, and V. Pozzobon. 2020. A review of high value–added molecules production by microalgae in light of the classification. Biotechnology Advances. 41: 107545.
Li, L., H. Liu, and P. Zhang. 2022. Effect of Spirulina meal supplementation on growth performance and feed utilization in fish and shrimp: a meta–analysis. Aquaculture. 1365–2095.
Macias–Sancho, J., L. H. Poersch, W. Bauer, L. A. Romano, W. Wasielesky, and M. B. Tesser. 2014. Fishmeal substitution with Arthrospira (Spirulina platensis) in a practical diet for Litopenaeus vannamei: effects on growth and immunological parameters. Aquaculture. 426–427: 120–125.
Mansour, A. T., M. Ashour, E. M. Abbas, A. S. Alsaqufi, M. S. Kelany, and M. A. El–Sawy. 2022. Growth performance, immune–related and antioxidant genes expression, and gut bacterial abundance of Pacific white leg shrimp, Litopenaeus vannamei, dietary supplemented with natural astaxanthin. Aquatic Physiology. 13: 1664-042.
Matson, P. A., W. J. Parton, A. G. Power, and M. J. Swift. 1997. Agricultural intensification and ecosystem properties. Science. 277: 504–509.
Muralisankar, T., P. Santhanam, S. Radhakrishnan, N. Manickam, and P. Saravana Bhavan. 2019. Replacement of fishmeal with Arthrospira (Spirulina) platensis and its use in freshwater prawn Macrobrachium rosenbergii production. pp. 77–108. In P. Santhanam, A. Begum, and P. Pachiappan (Eds.), Basic and Applied Phytoplankton Biology. Springer Singapore, Singapore.
Nagaraju, G. P. C. 2011. Reproductive regulators in decapod crustaceans: an overview. Journal of Experimental Biology. 214: 3–16.
Ogbuewu, I. P., and C. A. Mbajiorgu. 2025. Unlocking the feed supplement potentials of blue–green algae (Spirulina) in broiler nutrition: a comprehensive review. Tropical Animal Health and Production. 57: 363–378.
Pehlivanov, L. K., K. T. Nikolova, I. V. Milkova, M. G. Marudova, V. D. Gandova, A. Ts. Gerasimova, G. D. Gencheva, I. I. Minchev, and V. Y. Andonova. 2024. Possible application of green algae as emulsifiers in foods and nutritional supplements. Bulgarian Chemical Communications. 56: 148–153.
Pilotto, M. R., S. Milanez, R. T. Moreira, R. D. Rosa, and L. M. Perazzolo. 2019. Potential immunomodulatory and protective effects of the Arthrospira–based dietary supplement on shrimp intestinal immune defenses. Fish and Shellfish Immunology. 88: 47–52.
Phillips, J. J. 2002. Measuring the return on investment in training and development: Certification materials. Butterworth–Heinemann, Woburn, MA.
Radhakrishnan, S., I. E. H. Belal, C. Seenivasan, T. Muralisankar, and P. S. Bhavan. 2016. Impact of fishmeal replacement with Arthrospira platensis on growth performance, body composition and digestive enzyme activities of the freshwater prawn, Macrobrachium rosenbergii. Aquaculture Reports. 3: 35–44.
Rao, C. N., K. Shakuntala, and S. R. Reddy. 2013. Histology of the male reproductive system of the prawn Macrobrachium lanchesteri (Crustacea: Decapoda). Journal of the Indian Institute of Science. 67: 1–29.
Saengphan, N., B. Panijpan, S. Senapin, P. Laosinchai, A. Suksomnit, and K. Phiwsaiya. 2021. Morphology and molecular phylogeny of Macrobrachium prachuapense sp. nov. (Decapoda: Palaemonidae) from Southern Thailand. Zootaxa. 4966: 1175–5334.
Santos, R. A. P. D., A. R. D. Silva, I. R. R. D. Moraes, M. Antunes, A. E. B. Lopes, R. C. D. Costa, and A. L. Castilho. 2020. Gonadosomatic index and weight/length relationship in females of three penaeoidean shrimps impacted by fisheries on the southeastern Brazilian coast. Nauplius. 28: e2020045.
Santos, A. S., C. F. Craveiro, H. Castro-Neto, C. V. Bernabé, D. D. Mattos, L. D. Cardoso, A. T. Oliveira, P. H. Aride, M. A. Silva, and H. D. Lavender. 2025. Reproductive dynamics of the seabob shrimp Xiphopenaeus kroyeri in trawl fisheries in southeastern Brazil. Biology. 14: 1–12.
Santos–Filho, L. G. A., S. G. A. V. Santos, J. M. Góes, and L. C. Fernandes Góes. 2016. Temporal analysis of the weight/carapace width relationship and the condition factor in Uca mordax (Smith, 1870) in the Igaraçu river, Parnaíba, PI, Brazil. Biotemas. 29: 47–53.
Siriwut, W., E. Jeratthitikul, S. Panha, R. Chanabun, and J. Sutjarit. 2020. Molecular phylogeny and species delimitation of the freshwater prawn Macrobrachium pilimanus species group, with descriptions of three new species from Thailand. PeerJ. 8: e10137.
Song, J., Y. Jian, Y. Xie, J. Liang, C. Shao, X. Pan, C. Zhiyuan, Q. Gao, Y. Kong, Q. Xu, and Z. Ding. 2024. The dietary lipid requirement for ovarian maturation and health in female giant river prawn, Macrobrachium rosenbergii broodstock. Aquaculture Nutrition. 7462841: e7462841.
Zheng, C., S. Gong, J. Cao, X. Dong, S. Chi, Q. Yang, H. Liu, S. Zhang, S. Xie, and B. Tan. 2022. Effects of dietary lipid sources on alleviating the negative impacts induced by the fishmeal replacement with Clostridium autoethanogenum protein in the diet of pacific white shrimp (Litopenaeus vannamei). Frontiers in Marine Science. 9: 1–18.
