การประเมินความหลากหลายทางสัณฐานวิทยา ศักยภาพการให้ผลผลิตและคุณภาพน้ำมัน ของงาขี้ม้อนพันธุ์พื้นเมืองในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งาขี้ม้อน (Perilla; Perilla frutescens (L.) Britt.) เป็นพืชน้ำมันพื้นเมืองที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง โดยเฉพาะกรดไขมัน โอเมก้า 3 และโอเมก้า 6 มีการเพาะปลูกสืบทอดกันมายาวนานในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินลักษณะสัณฐานวิทยา องค์ประกอบผลผลิต และปริมาณน้ำมันของงาขี้ม้อนพันธุ์พื้นเมือง 52 สายพันธุ์ที่รวบรวมจากภาคเหนือตอนบน โดยนำมาปลูกทดลองที่สถานีเกษตรหลวงปางดะ ตำบลสะเมิงใต้ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ ที่ระดับความสูง 540 เมตรจากระดับน้ำทะเล โดยวิเคราะห์องค์ประกอบหลัก (Principal Component Analysis; PCA) มีตัวแปร วันเก็บเกี่ยว ผลผลิต น้ำหนัก 1,000 เมล็ด และปริมาณน้ำมัน ผลการศึกษาพบว่า PC1 และ PC2 รวมกันอธิบายความแปรปรวนได้มากกว่า 84.80% และการจัดกลุ่มแบบ K-means สามารถจำแนกสายพันธุ์ออกเป็น 3 กลุ่มตามอายุเก็บเกี่ยว ได้แก่ อายุสั้น (< 162 วัน) อายุปานกลาง (162–195 วัน) และอายุยาว (> 195 วัน) โดยกลุ่มอายุสั้นจะมีขนาดเมล็ดและมีกรดไขมันชนิดแอลฟา-ไลโนเลนิก แอซิด (Alpha-linolenic acid; ALA) ที่มากกว่ากลุ่มอายุปานกลางและอายุยาว การวิเคราะห์สหสัมพันธ์พบว่าอายุเก็บเกี่ยวมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับจำนวนกิ่ง (r=0.73**) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อย่างไรก็ตาม ปริมาณน้ำมันในเมล็ดไม่แสดงความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับอายุเก็บเกี่ยวหรือลักษณะทางสัณฐานวิทยา ซึ่งหักล้างความเชื่อดั้งเดิมของเกษตรกรที่ว่าสายพันธุ์อายุยาวให้น้ำมันดีกว่าสายพันธุ์อายุสั้น ผลการศึกษาครั้งนี้เป็นข้อมูลพื้นฐานที่เป็นประโยชน์ต่อการวางแผนการผลิต การคัดเลือกสายพันธุ์ และการพัฒนาการแปรรูปงาขี้ม้อนสู่อุตสาหกรรมน้ำมันพืชและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเชิงพาณิชย์ต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
เจษฎา จงใจดี และอดิเรก ปัญญาลือ. 2560. “งาขี้ม้อน” มหัศจรรย์โอเมก้าจากยอดดอย. สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน). แหล่งข้อมูล: https://www.hrdi.or.th/articles/Detail/9. ค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2565.
ธิดารักษ์ แสงอรุณ, กรวรรณ ศรีงาม และดำเนิน กาละดี. 2554. วิตามินอีในเมล็ดหลังเก็บเกี่ยวของข้าวก่ำ งาขาว งาดำ และงาขี้ม้อน. วิทยาศาสตร์เกษตร. 42: 408-411.
นิธิยา รัตนาปนนท์. 2549. เคมีอาหาร. พิมพ์ครั้งที่ 2. สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์ กรุงเทพฯ.
พรรณผกา รัตนโกศล. 2553. งาม่อนโอเมก้า 3 แห่งขุนเขา. หนังสือพิมพ์กสิกร. 83: 15-17.
ไมตรี สุทธจิตต์, จักรกฤษณ์ คณารีย์, พยุงศักดิ์ ตันติไพบูลย์วงศ์ และศักดิ์ พินธะ. 2558. กรดไขมันโอเมก้า-3, โอเมก้า-6 และสารอาหารของเมล็ดงาม้อนในภาคเหนือของ ประเทศไทย. นเรศวรพะเยา. 8: 80-86.
วราพร พงศ์ธรกุลพานิช. 2543. การวิเคราะห์เอกลักษณ์และปริมาณโทโคเฟอรอลและโอรีซานอลในกระบวนการผลิตน้ำมันรำข้าว. วิทยานิพนธ์ปริญญาวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. กรุงเทพมหานครฯ.
วิสิทธิศักดิ์ วโรรส, เศรษฐา ศิริพินทุ์, ประวิตร พุทธานนท์ และวราภรณ์ จำปา. 2553. การประเมินการเจริญเติบโต การพัฒนาศักยภาพการให้ผลผลิตและคุณภาพเมล็ดพันธุ์ของงาขี้ม้อนและคาเมลีน่า. วิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร. 27: 10–17.
สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง. 2559. องค์ความรู้เพื่อพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน “งาม้อน”. แหล่งข้อมูล https://hkm.hrdi.or.th/Knowledge/detail/183. ค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2565.
สิรภัทร บุญปั๋น, ต่อนภา ผุสดี, นริศ ยิ้มแย้ม, กรวรรณ ศรีงาม, เบญจวรรณ ฤกษ์เกษม และศันสนีย์ จำจด. 2558. การประเมินลักษณะประชากรงาขี้ม้อนพื้นเมืองจากภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย. แก่นเกษตร. 43: 285-296.
AOAC. 1990. Official Methods of Analysis. 15th Edition. Association of Official Analytical Chemists, Washington, D.C.
AOCS. 1997. Official Methods and Recommended Practices of the American Oil Chemists’ Society. 5th Edition. American Oil Chemists’ Society Press, Champaign, IL. (Method Ce 8-89).
Brenner, D. M. 1993. Perilla: botany, uses, and genetic resources. pp. 322-328. In: J. Janick and J. E. Simon (eds.). New Crops. John Wiley and Sons, New York.
Gao, X., S. Li, L. Mu, T. Hou, Z. Zhang, and H. Li. 2026. Morphological, biochemical and fatty acid variations of three perilla (Perilla frutescens L.) cultivars under open-field conditions in Northern China. Journal of Food Composition and Analysis. 151: 108940.
Lee, J. K., and O. Ohnishi. 2001. Geographical differentiation of morphological characters among Perilla crops and their weedy types in East Asia. Breeding Science. 51: 247-255.
Li, H. L. 1969. The vegetable of ancient China. Economic Botany. 23: 235-260.
Morrison, W. R., and L. M. Smith. 1964. Preparation of fatty acid methyl esters and ethyl esters from lipids with boron fluoride–methanol. Journal of Lipid Research. 5: 600-608.
Nitta, M., J. K. Lee, and O. Ohnish. 2003. Asian perilla crops and their weedy forms: Their cultivation, utilization and genetic relationships. Economic Botany. 57: 245-253.
O’Brien, R. D. 2004. Fats and oils formulating and processing for applications. 2nd Edition. CRC Press. New York.
Pusadee, T., C. Prom-u-thai, N. Yimyam, S. Jamjod, and B. Rerkasem. 2017. Phenotypic and genetic diversity of local Perilla (Perilla frutescens (L.) Britt.) from northern Thailand. Economic Botany. 71: 175–187.
Slafer, G. A. 2003. Genetic basis of yield as viewed from a crop physiologist's perspective. Annals of Applied Biology. 142: 117-128.
Smith, M. R., I. M. Rao, and A. Merchant. 2018. Source-sink relationships in crop plants and their influence on yield development and nutritional quality. Frontiers in Plant Science. 9: 1889.
Wu, W., L. Chen, R. Liang, S. Huang, X. Li, B. Huang, H. Luo, M. Zhang, X. Wang, and H. Zhu. 2025. The role of light in regulating plant growth, development and sugar metabolism: A review. Frontiers in Plant Science. 15: 1507628.