การตอบสนองของลักษณะทางการเกษตรและผลผลิตของมันสำปะหลังพันธุ์ต่างกันภายใต้การใส่ปุ๋ยโพแทสเซียมอัตราที่ต่างกันในดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
มันสำปะหลังเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของประเทศไทย การจัดการธาตุอาหารอย่างเหมาะสมถือเป็นแนวทางหลักในการเพิ่มผลผลิตและประสิทธิภาพการผลิต งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของอัตราปุ๋ยโพแทสเซียมต่อลักษณะทางการเกษตรและผลผลิตของมันสำปะหลัง 4 พันธุ์ ภายใต้สภาพดินที่มีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ วางแผนการทดลองแบบ Split-plot in randomized complete block design จำนวน 3 ซ้ำ กำหนดให้ปัจจัยหลักคืออัตราปุ๋ยโพแทสเซียม 3 ระดับ ได้แก่ 7.5 (กรรมวิธีควบคุม), 17.5 และ 27.5 กก. K2O/ไร่ และปัจจัยรองคือพันธุ์มันสำปะหลัง 4 พันธุ์/สายพันธุ์ ได้แก่ CMR38-125-77 ห้วยบง 100 เกษตรศาสตร์ 50 และ ระยอง 9 ผลการทดลองพบว่า มันสำปะหลังแต่ละพันธุ์มีการตอบสนองต่อปุ๋ยโพแทสเซียมแตกต่างกัน โดยสายพันธุ์ CMR38-125-77 และพันธุ์ห้วยบง 100 ให้น้ำหนักสดและน้ำหนักแห้งรากสะสมอาหาร มวลชีวภาพ และผลผลิตแป้งสูงสุดเมื่อใส่ปุ๋ยโพแทสเซียมอัตรา 17.5 กก. K2O/ไร่ และให้ผลตอบแทนส่วนเพิ่ม (marginal rate of return; MRR) สูงสุด เท่ากับ 291% และ 173% ตามลำดับ ขณะที่พันธุ์ระยอง 9 ให้ผลผลิตและผลตอบแทนสูงสุดเมื่อใส่ปุ๋ยอัตรา 27.5 กก. K2O/ไร่ (MRR = 122%) ส่วนพันธุ์เกษตรศาสตร์ 50 ไม่ตอบสนองต่อการใส่ปุ๋ยโพแทสเซียมในเชิงเศรษฐศาสตร์ทุกอัตราที่ศึกษา (MRR < 100%) นอกจากนี้การใส่ปุ๋ยโพแทสเซียมในระดับต่ำสุดให้ผลผลิตต่ำสุดในทุกพันธุ์ และประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยโพแทสเซียมมีแนวโน้มลดลงเมื่ออัตราปุ๋ยเพิ่มขึ้น ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการจัดการปุ๋ยโพแทสเซียมควรพิจารณาร่วมกับศักยภาพของพันธุ์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ในสภาพดินความอุดมสมบูรณ์ต่ำ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมพัฒนาที่ดิน. 2563. คู่มือการพัฒนาที่ดินสำหรับหมอดินอาสาและเกษตรกร. แหล่งข้อมูล: https://digital.nlt.go.th/dlib/items/show/8202. ค้นเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2566. การปรับปรุงบำรุงดินในภาวะปุ๋ยแพง. แหล่งข้อมูล: https://mediatank.doae.go.th/medias/file_upload/05-2023/3-1766767868654265.pdf. ค้นเมื่อ 21 กรกฎาคม 2569.
คมสันต์ พันธุพาน และปรเมศ บรรเทิง. 2559. การประเมินความเข้มของสีใบด้วย SCMR การเจริญเติบโต และผลผลิตของมันสำปะหลัง ที่ปลูกภายใต้การจัดการปุ๋ยไนโตรเจนที่แตกต่างกัน. แก่นเกษตร. 44: 1086-1091.
โยธิน หินทอง และปรเมศ บรรเทิง. 2555. อัตราการเจริญเติบโตและผลผลิตของมันสำปะหลังในวันปลูกที่แตกต่างกัน. แก่นเกษตร. 40: 394-398.
วัลลีย์ อมรพล, กอบเกียรติ ไพศาลเจริญ, ศรีสุดา ทิพยรักษ์, ศุภกาญจน์ ล้วนมณี, จิณณจาร์ หาญเศรษฐสุข, ประพิศ วองเทียม และสมพงษ์ ทองช่วย. 2560. การศึกษาอัตราปุ๋ยเคมีที่เหมาะสมสำหรับมันสำปะหลังที่ปลูกในกลุ่มดินร่วนปนทราย: ชุดดินห้วยโป่ง. วารสารวิชาการเกษตร. 35: 151-163.
สุดารัตน์ จิตเขม้น, สมชัย อนุสนธิ์พรเพิ่ม, ศุภิฌา ธนะจิตต์, เอิบ เขียวรื่นรมย์ และมัชฌิมา พันธุ์เอี่ยม. 2564. การตอบสนองของมันสำปะหลังพันธุ์ห้วยบง 80 ต่อปุ๋ยโพแทสเซียมในชุดดินวารินที่ถูกปรับปรุงด้วยเปลือกดินมันสำปะหลังต่อเนื่อง 2 ปี. วารสารวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมการเกษตร. 52: 164-184.
อนนท์ จันทร์เกตุ, พีรวัฒน์ พิพิธกุล, ธนารักษ์ แสงทอง, ภาษิตา ทุ่นศิริ, ปรเมศ บรรเทิง, รัตนจิรา รัตนประเสริฐ และนทีทิพย์ สวัสดิ์รักษา. 2567. ประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยไนโตรเจน การเจริญเติบโต และผลผลิตของมันสำปะหลัง 2 พันธุ์ที่มีลักษณะการแตกกิ่งต่างกันที่ปลูกภายใต้การให้น้ำเสริม. แก่นเกษตร. 52: 101-114.
สายน้ำ อุดพ้วย, จิณณจาร์ หาญเศรษฐสุข และวลัยพร ศะศิประภา. 2567. ผลของปุ๋ยโพแทสเซียมต่อผลผลิตและคุณภาพแป้งของมันสำปะหลังที่ปลูกในดินร่วนปนทราย จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารเกษตรและอาหาร มรวอ. 3: 17-27.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2569. ข้อมูลการผลิตสินค้าเกษตร ปี 2568. สำนักวิจัยเศรษฐกิจการเกษตร สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. แหล่งข้อมูล: https://oae.go.th/home/article/507. ค้นเมื่อ 27 กรกฏาคม 2569.
อารดา มาสริ, วันชัย ถนอมทรัพย์, จิราลักษณ์ ภูมิไธสง และเชาวนาถ พฤทธิเทพ. 2550. ผลผลิตและคุณภาพแป้งของมันสำปะหลังพันธุ์ต่าง ๆ ที่ปลูกบนดินชุดร้อยเอ็ดในจังหวัดอุทัยธานี. แก่นเกษตร. 35: 57-63.
อารันต์ พัฒโนทัย และธนรักษ์ เมฆขยาย. 2534. ข้อมูลผลการทดลองสู่คำแนะนําเกษตรกร. คู่มือการอบรมทางเศรษฐศาสตร์ ฝ่ายเศรษฐศาสตร์ ศูนย์วิจัยการปรับปรุงข้าวโพดและข้าวสาลีนานาชาติ. กรุงเทพมหานคร.
Anusontpornperm, S., S. Nortcliff, and I. Kheoruenromne. 2009. Interpretability comparison between soil taxonomic and fertility capability classification units: a case of some major cassava soils in northeast Thailand. Agriculture and Natural Resources. 43: 9-18.
Alves, A. A. C. 2002. Cassava botany and physiology. In: Hillocks RJ, Thresh JM, Bellotti AC, editors. Cassava: Biology, Production and Utilization. CABI Publishing, Wallingford, UK.
Anand, T. N., and G. Byju. 2008. Chlorophyll meter and leaf colour chart to estimate chlorophyll content, leaf colour, and yield of cassava. Photosynthetica. 46: 511–516.
Bray, R. H., and L. T. Kurtz. 1945. Determination of total, organic and available forms of phosphorus in soils. Soil Science. 59: 39-45.
Bremner, J. M. 1965. Total nitrogen. P. 1149-1178. In: A.G. Norman. Methods of Soil Analysis: Part 2 Chemical and Microbiological Properties. Soil Science Society of America, Madison, WI, USA.
Chapman, H. D. 1965. Cation-exchange capacity. p. 891-901. In: A. G. Norman. Methods of Soil Analysis: Part 2 Chemical and Microbiological Properties. Soil Science Society of America, Madison, WI, USA.
Chua, M. F., L. Youbee, S. Oudthachit, P. Khanthavong, E. J. Veneklaas, and A. I. Malik. 2020. Potassium fertilisation is required to sustain cassava yield and soil fertility. Agronomy. 10: 1103.
CIMMYT. 1988. From Agronomic Data to Farmer Recommendations: An Economics Training Manual. Revised edition. Mexico, D.F.: International Maize and Wheat Improvement Center (CIMMYT).
Darunsontaya, T., A. Suddhiprakarn, I. Kheoruenromne, N. Prakongkep, and R. J. Gilkes. 2012. The forms and availability to plants of soil potassium as related to mineralogy for upland Oxisols and Ultisols from Thailand. Geoderma. 170: 11-24.
Department of Agriculture. 2 0 2 1. Recommendations for the use of fertilizers based on soil analysis values for economic field crops. Agricultural Production Sciences Research and Development Division, Department of Agriculture, Ministry of Agriculture and Cooperatives, Bangkok.
Ezui, K. S., A. C. Franke, A. Mando, B. D. K. Ahiabor, F. M. Tetteh, J. Sogbedji, B. H. Janssen, and K. E. Giller. 2016. Fertiliser requirements for balanced nutrition of cassava across eight locations in West Africa. Field Crops Research. 185: 69–78.
Fernandes, A. M., B. Gazola, J. G. D. S. Nunes, E. L. Garcia, and M. Leonel. 2017. Yield and nutritional requirements of cassava in response to potassium fertilizer in the second cycle. Journal of Plant Nutrition. 40: 2785-2796.
Gee, G. W., and J. W. Bauder. 1986. Particle-size analysis. In A. Klute (Ed.), Methods of Soil Analysis: Part 1. Physical and Mineralogical Methods (2nd ed., Agronomy Monograph No. 9, pp. 383-411. American Society of Agronomy and Soil Science Society of America.
Hou, W., M. Tränkner, J. Lu, J. Yan, S. Huang, T. Ren, R. Cong, and X. Li. 2020. Diagnosis of nitrogen nutrition in rice leaves influenced by potassium levels. Frontiers in Plant Science. 11: 165.
Howeler, R. H. 1981. Mineral nutrition and fertilization of cassava (Series 09EC-4), Centro International de Agriculture Tropical (CIAT), Cali, Colombia.
Howeler, R. H. 1991. Long-term effect of cassava cultivation on soil productivity. Field Crops Research. 26: 1-18.
Howeler, R. H. 1998. Cassava agronomy research in Asia: An overview 1993-1996. pp. 355-375. In Cassava breeding, agronomy and farmer participatory research in Asia. Proceedings 5th regional workshop, Danzhou, 3-8 Nov 1996.
Howeler, R. H. 2001. Nutrient inputs and losses in cassava-based cropping systems: examples from Vietnam and Thailand. In Proceedings of the Workshop on Nutrient Balances for Sustainable Agriculture Production and Natural Resource Management in Southeast Asia 20-22 February 2001, Bangkok, Thailand.
Howeler, R. H. 2002. Cassava Mineral Nutrition and Fertilization. P. 115-147. In: R. J. Hillocks, J. M. Thresh, and A. C. Bellotti. Cassava Biology, Production and Utilization. CABI Publishing. New York.
Howeler, R. H. 2012. Recent trends in production and utilization of cassava in ASIA. P. 1-22. In: R. H. Howeler. The cassava handbook: A reference manual based on the Asian regional cassava training course, held in Thailand. Centro International de Agricultura Tropical (CIAT), Bangkok, Thailand.
Howeler, R. H. 2014. Sustainable soil and crop management of cassava in Asia: a reference manual. CIAT Publication No. 389. Cali, CO.
Imas, P., and K. John. 2013. Potassium nutrition of cassava. E-Ifc, 34. Available: https://www.ipipotash.org/publications/eifc-284. Accessed Dec.20, 2024.
Jackson, M. L. 1973. Soil chemical analysis. Pentice hall of India Pvt. Ltd., New Delhi, India.
Janket, A., S. Jogloy, N. Vorasoot, B. Toomsan, W. Kaewpradit, P. Theerakulpisut, C. C. Holbrook, C. K. Kvien, and P. Banterng. 2020. Nutrient uptake and nutrient use efficiency of cassava genotypes with different starch bulking periods as affected by different planting dates. Journal of Plant Nutrition. 44: 580-599.
Janket, A., S. Jogloy, N. Vorasoot, B. Toomsan, W. Kaewpradit, P. Theerakulpisut, C. C. Holbrook, C. K. Kvien, and P. Banterng. 2021. Quantitative evaluation of macro-nutrient uptake by cassava in a Tropical savanna climate. Agriculture. 11: 1199.
John, K. S., S. S. Beegum, M. N. Sheela, J. Sreekumar, and S. J. More. 2020. Response of potassium use efficient cassava genotypes under different levels of N and K in an Ultisol of Kerala, India. Journal of Root Crops. 46: 79-93.
Kabeerathumma, S., B. Mohankumar, C. R. Mohankumar, G. M. Nair, M. Prabhakar, and N. G. Pillai. 1988. Long range effect of continuous cropping and manuring on cassava production and fertility status, pp. 259-269. In Proceedings 8th Symposium International Society of Tropical Root Crops 30 October 1988. Bangkok, Thailand.
Lenis, J. I., F. Calle, G. Jaramillo, J. C. Prerez, H. Ceballos, and J. H. Cock. 2006. Leaf retention and cassava productivity. Field Crops Research. 95: 126-34.
Marschner, P. 2011. Marschner's Mineral Nutrition of Higher Plants. 3rd Edition. Academic Press.
Mitsuchi, M. 1986. Outline of Soils of the Northeast Plateau, Thailand, their characteristics and constraints. Agricultural Development Research Center in Northeast Thailand, Thailand.
North Eastern Tapioca Trade Association. 2026. Purchase price of fresh cassava roots at starch factories in Nakhon Ratchasima Province. Available: https://www.nettathai.org. Accessed Mar.4, 2026.
OAE. 2025. Cassava: cultivated area, harvested area, and yield. Available: https://oae.go.th/uploads/files/2026/04/10/f2c042d35e7c6dfe.pdf. Accessed Jan.10, 2025.
Padsuwan, P., S. Thanachit, and S. Anusontpornperm. 2024. Potassium availability in tropical sandy soils and cassava response to three-year K fertilization. Communications in Soil Science and Plant Analysis. 55: 3036-3052.
Penn, C. J., and J. J. Camberato. 2019. A Critical Review on Soil Chemical Processes that control how soil pH affects phosphorus availability to plants. Agriculture. 9: 120.
Pongsivapai, P., C. Thongjoo, J. Romkaew, and T. Inboonchuay. 2016. Effect of fertilizer management in combination with soil conditioner on yield of cassava cultivated on coarse-textured soil in Thailand. Modern Applied Science. 10: 239-247.
Rhoades and van Schilfgaarde. 1976. An electrical conductivity probe for determining soil salinity. Soil Science Society of America Journal. 40: 647-651.
Santanoo, S., K. Vongcharoen, P. Banterng, N. Vorasoot, S. Jogloy, S. Roytrakul, and P. Theerakulpisut. 2019. Seasonal variation in diurnal photosynthesis and chlorophyll fluorescence of four genotypes of cassava (Manihot esculenta Crantz) under irrigation conditions in a tropical savanna climate. Agronomy. 9: 206.
Tittonell, P., and K. E. Giller. 2013. When yield gaps are poverty traps: The paradigm of ecological intensification in African smallholder agriculture. Field Crops Research. 143: 76-90.
Walkley, A., and I. A. Black. 1934. An examination of the Degtjareff method for determining soil organic matter, and a proposed modification of the chromic acid titration method. Soil Science. 37: 29-38.