ผลของการใส่ปุ๋ยสังกะสีทางดินและการพ่นทางใบต่อปริมาณสังกะสีในเมล็ดข้าว และการสูญเสียของสังกะสีจากกระบวนการขัดสีข้าว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
สังกะสี (Zn) เป็นธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการทำงานของเซลล์ทั้งพืชและสัตว์ การขาดธาตุสังกะสีเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญด้านโภชนาการของประชากร ซึ่งการเพิ่มธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวเป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวในกลุ่มผู้บริโภคข้าวได้ การทดลองนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมิน 1) ประสิทธิภาพของกระบวนการจัดการธาตุสังกะสีในรูปแบบต่าง ๆ ต่อการสะสมธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าว และ 2) ผลของการขัดสีต่อคุณภาพการขัดสีและการสูญเสียธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวเหนียวพันธุ์สันป่าตอง 1 โดยจัดชุดการทดลองแบบ 4×2 factorial ในแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ในบล็อก (RCBD) ประกอบด้วย การจัดการปุ๋ยสังกะสี 4 กรรมวิธี คือ 1) ไม่ใส่ปุ๋ยสังกะสี (กรรมวิธีควบคุม) 2) ใส่ปุ๋ยสังกะสีทางดิน 3) พ่นปุ๋ยสังกะสีทางใบ และ 4) พ่นปุ๋ยสังกะสีทางใบร่วมกับธาตุอาหารอื่น ๆ (ไอโอดีน เหล็ก และซิลีเนียม) โดยพ่น 2 ครั้งที่ระยะดอกบานและหลังดอกบาน 7 วัน ในพื้นที่ปลูกทดลอง 2 พื้นที่ ได้แก่ 1) แปลงทดลองสถานีวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และ 2) แปลงเกษตรกรอำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ผลการทดลองพบว่า การพ่นสังกะสีทางใบและการพ่นสังกะสีทางใบร่วมกันธาตุอาหารอื่น ๆ ทำให้ความเข้มข้นและปริมาณธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวเปลือก ข้าวกล้อง และข้าวขาว เพิ่มขึ้นเมื่อเทียบกับกรรมวิธีควบคุม นอกจากนี้ยังพบว่าสถานที่ปลูกมีผลต่อความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในข้าวเปลือก ข้าวกล้อง และข้าวขาว โดยข้าวที่ปลูกแปลงทดลองสถานีวิจัยมีความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในข้าวเปลือก ข้าวกล้อง และข้าวขาว รวมไปถึงการสูญเสียปริมาณธาตุสังกะสีสูงกว่าแปลงสันทรายหลังจากผ่านกระบวนการขัดสี ผลการทดลองนี้ชี้ให้เห็นว่า การพ่นสังกะสีทางใบช่วยเพิ่มความเข้มข้นของธาตุสังกะสีในเมล็ดข้าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่การเพิ่มขึ้นของธาตุสังกะสีอาจต้องสูญเสียไปจากกระบวนการขัดสีในปริมาณมากเช่นเดียวกัน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Amoah, A.A. and C.K. Tetteh. 2022. Effect of soil-applied and foliar fertilizer on rice (Oryza sativa). African Journal of Agricultural Research 18(8): 657 - 663.
Boonchuay P., I. Cakmak, B. Rerkasem and C. Prom-u-thai. 2013. Effect of different foliar zinc application at different growth stages on seed zinc concentration and its impact on seedling vigor in rice. Soil Science and Plant Nutrition 59: 180 - 188.
Broadley, M.R., P.J. White, J.P. Hammond, I. Zelko and A. Lux. 2007. Zinc in plants. New Phytologist 173(4): 677 - 702.
Carmeis Filho, A.C.D.A., C.A.C. Crusciol, A.S. Nascente, M Mauad and R.A. Garcia. 2017. Influence of potassium levels on root growth and nutrient uptake of upland rice cultivars. Revista Caatinga 30(1): 32 - 44.
Department of Foreign Trade. 2016. Thailand Standards for Rice. Ministry of Commerce, Bangkok. 247 p. (in Thai)
Ding, J., L. Liu, C. Wang, L. Shi, F. Xu and H. Cai. 2021. High level of zinc triggers phosphorus starvation by inhibiting root-to-shoot translocation and preferential distribution of phosphorus in rice plants. Environmental Pollution 277: 116778, doi: 10.1016/j.envpol.2021.116778.
Hansen, T.H., E. Lombi, M. Fitzgerald, K.H. Laursen, J. Frydenvang, S. Husted, C. Boulalphanh, A. Resurreccion, D.L. Howard, M.D. Jonge, D. Peterson and J.K. Schjoerring. 2012. Losses of essential mineral nutrients by polishing of rice differ among genotypes due to contrasting grain hardness and mineral distribution. Journal of Cereal Science 56: 307 - 315.
Hussain, S., M.A.A. Shah, A.M. Khan, F. Ahmad and M. Hussain. 2020. Potassium enhanced grain zinc accumulation in wheat grown on a calcareous saline-sodic soil. Pakistan Journal of Botany 52(1): 69 - 74.
Jaksomsak, P., P. Tuiwong, B. Rerksem, G. Guild, L. Palmer, J. Stangoulis and C. Prom-u-thai. 2018. The impact of foliar applied zinc fertilizer on zinc and phytate accumulation in dorsal and ventral sections of four thai rice varieties with different grain zinc. Journal of Cereal Science 79: 6 - 12.
Kannan, S. 2010. Foliar fertilization for sustainable crop production. pp. 371-402. In: E. Lichtfouse (ed.). Genetic Engineering, Biofertilisation, Soil Quality and Organic Farming. Sustainable Agriculture Reviews 4. Springer, Dordrecht.
Khampuang, K., N. Chaiwong, A. Yazici, B. Demirer, I. Cakmak and C. Prom-u-thai. 2023. Effect of sulfur fertilization on productivity and grain zinc yield of rice grown under low and adequate soil zinc applications. Rice Science 30(6): 632 - 640.
Khampuang, K., S. Lordkaew, B. Dell and C. Prom-u-thai. 2021. Foliar zinc application improved grain zinc accumulation and bioavailable zinc in unpolished and polished rice. Crop Physiology 24(1): 94 - 102.
Kumera, G., T. Awoke, T. Melees, S. Eshetie, G. Mekuria, F. Mekonnen, T. Ewunetu and D. Gedle. 2015. Prevalence of zinc deficiency and its association with dietary, serum albumin and intestinal parasitic infection among pregnant women attending antenatal care at the University of Gondar Hospital, Gondar, Northwest Ethiopia. BMC Nutrition 1(31), doi: 10.1186/s40795-015-0026-6.
Laenoi, S., C. Prom-u-thai, B. Dell and B. Rerkasem. 2015. Iron and zinc variation along the grain length of different Thai rice varieties. ScienceAsia 41(6): 386 - 391.
Liang, J., Z. Li, K. Tsuji, K. Nakano, M.J.R. Nout and R.J. Hamer. 2008. Milling characteristics and distribution of phytic acid and zinc in long- medium- and short-grain rice. Journal of Cereal Science 48: 83 - 91.
Liu, K., J. Zheng and F. Chen. 2017. Relationships between degree of milling and loss of vitamin B, minerals, and change in amino composition of brown rice. LWT – Food Science and Technology 82: 429 - 436.
Lu, L., S. Tian, H. Liao, J. Zhang, X. Yang, J.M. Labavitch and W. Chen. 2013. Analysis of metal element distributions in rice (Oryza sativa L.) seeds and relocation during germination based on X-ray fluorescence imaging of Zn, Fe, K, Ca, and Mn. PLoS ONE 8(2): e57360, doi: 10.1371/journal.pone.0057360.
Maganti, S., R. Swaminathan and A. Parida. 2020. Variation in iron and zinc content in traditional rice genotypes. Agricultural Research 9(3): 316 - 328.
Nadeem, F., S. Abbas, F. Waseem, N. Ali, R. Mahmood, S. Bibi, L. Deng, R. Wang, Y. Zhong and X. Li. 2024. Phosphorus (P) and Zinc (Zn) nutrition constraints: A perspective of linking soil application with plant regulations. Environmental and Experimental Botany 226: 105875, doi: 10.1016/j.envexpbot.2024.105875.
Ning, M., S.J. Liu, F. Deng, L. Huang, H. Li, J. Che, N. Yamaji, F. Hu and G.J. Lei. 2023. A vacuolar transporter plays important roles in zinc and cadmium accumulation in rice grain. New Phytologist 239(5): 1919 - 1934.
Ozturk, L., M.A. Yazici, C. Yucel, A. Torun, C. Cekic, A. Bagci, H. Ozkan, H. Braun, Z. Sayers and I. Cakmak. 2006. Concentration and localization of zinc during seed development and germination in wheat. Physiologia Plantarum 128: 144 - 152.
Paul, H., B.C. Nath, M.G.K. Bhuiyan, S. Paul, S. Islam, M.D. Huda and H.B. Shosib. 2019. Effect of degree of milling on rice grain quality. Journal of Agricultural Engineering 42(4): 69 - 76.
Persson, D.P., T.H. Hansen, K.H. Laursen, J.K. Schjoerring and S. Husted. 2009. Simultaneous iron, zinc, sulfur and phosphorus speciation analysis of barley grain tissues using SEC-ICP-MS and IP-ICP-MS. Metallomics 1(5): 418 - 426.
Persson, D.P., T.H. Hansen, S. Husted and J.K. Schjoerring. 2011. Exploring the Zn-binding properties of the storage proteins in rice. pp. 10-14. In: 3rd International Symposium on “Improving Crop Production and Human Health”, Hyderabad.
Phattarakul, N., B. Rerkasem, L.J. Li, L.H. Wu, C.Q. Zou, H. Ram, V.S. Sohu, B.S. Kang, H. Surek, M. Kalayci, A. Yazici, F.S. Zhang and I. Cakmak. 2012. Biofortification of rice grain with zinc through zinc fertilization in different countries. Plant Soil 361: 131 - 141.
Phuphong, P., I. Cakmak, B. Dell and C. Prom-u-thai. 2018. Effects of foliar application of zinc on grain yield and zinc concentration of rice in farmers’ fields. CMU Natural and Life Sciences Communications 17(3): 181 - 190.
Prasad, A.S. 2017. Chapter 20 - Discovery of zinc for human health and biomarkers of zinc deficiency. pp. 241-260. In: J.F. Collins (ed.). Molecular, Genetic, and Nutritional Aspects of Major and Trace Minerals. Academic press, Massachusetts.
Prom-u-thai, C., A. Rashid, H. Ram, C. Zou, L.R.G. Guiherme, A.P.B. Corguinha, S. Guo, C. Kaur, A. Naeem, S. Yamuangmorn, M.Y. Ashraf, V.S. Sohu, Y. Zhang, F.A.D. Martins, S. Jumrus, Y. Tutus, M.A. Yazici and I. Cakmak. 2020. Simultaneous biofortification of rice with zinc, iodine, iron and selenium through foliar treatment of a micronutrient cocktail in five countries. Frontiers in Plant Science 11: 589835, doi: 10.3389/fpls.2020.589835.
Prom-u-thai, C., L. Huang, R.P. Glahn, R.M. Welch, S. Fukai and B. Rerkasem. 2006. Iron (Fe) bioavailability and the distribution of anti-Fe nutrition biochemicals in the unpolished, polished grain and bran fraction of five rice genotypes. Journal of the Science of Food and Agriculture 86: 1209 - 1215.
Prom-u-thai, C., S. Fukai, I.D. Godwin and L. Huang. 2007. Genotypic variation of iron partitioning in rice grain. Journal of Science of Food and Agriculture 87: 2049 - 2054.
Saenchai, C., C. Prom-u-thai, S. Jamjod, B. Dell and B. Rerkasem. 2012. Genotypic variation in milling depression of iron and zinc concentration in rice grain. Plant Soil 361: 271 - 278.
Saha, B., S. Saham P.D. Roy, G.C. Hazra and A. Das. 2013. Zinc fertilization effects on agromorphological and quality parameters of commonly grown rice. SAARC Journal of Agriculture 11(1): 105 - 120.
Saha, S., M. Chakraborty, D. Padhan, B. Saha, S. Murmu, K. Batabyal, A. Seth, G.C. Hazra, B. Mandal and R.W. Bell. 2017. Agronomic biofortification of zinc in rice: Influence of cultivars and zinc application methods on grain yield and zinc bioavailability. Field Crops Research 210: 52 - 60.
Senguttuvel, P., G. Padmavathi, C. Jasmine, R.D. Sanjeeva, C.N. Neeraja, V. Jaldhani, P. Beulah, R. Gobinath, K.J. Aravind, P.S.V. Sai, R.L.V. Subba, A.S. Hariprasad, K. Sruthi, D. Shivani, R.M. Sundaram and M. Govindaraj. 2023. Rice biofortification: breeding and genomic approaches for genetic enhancement of grain zinc and iron contents. Frontiers in Plant Science 14: 1138408, doi: 10.3389/fpls.2023.1138408.
Sheibanirad, A., M. Haghighi, S.A.H. Jalali and L. Abbey. 2023. Effect of different zinc fertilizer on green bean nutraceutical values. Journal of Crops Science and Biotechnology 26: 301 - 315.
Sriprachote, A., S. Pengprecha, P. Pengpreecha, P. Kanyawongha and K. Ochiai. 2014. Assessment of cadmium and zinc contamination in the soils around Pha Te Village, Mae Sot District, Tak Province, Thailand. Applied Environmental Research 36(4): 67 - 79.
Suganya, A., A. Saravanan and N. Manivannan. 2020. Role of zinc nutrition for increasing zinc availability, uptake, yield, and quality of maize (Zea mays L.) grains: An overview. Communications in Soil Science and Plant Analysis 51(15): 2001 - 2021.
Tuiwong, P. and C. Prom-u-thai. 2021. Improving grain yield and zinc accumulation by zinc fertilizer management in wetland and upland rice varieties. Khon Kaen Agriculture Journal 49(4): 799 - 809. (in Thai)
Tuiwong, P., P. Jaksomsak, B. Rerkasem and C. Prom-u-thai. 2015. Effect of foliar zinc application on grain yield and zinc accumulation in brown rice of local and improved varieties. Khon Kaen Agriculture Journal 43(4): 605 - 612. (in Thai)
Utasee, S., S. Jamjod, S. Lordkaew and C. Prom-u-thai. 2022. Improved anthocyanin and zinc concentration in purple rice by nitrogen and zinc fertilizer application. Rice Science 29(5): 435 - 450.
Wang, J., H. Mao, H. Zhao, D. Huang and Z. Wang. 2012. Different increases in maize and wheat grain zinc concentrations caused by soil and foliar applications of zinc in Loess Plateau, China. Field Crops Research 135: 89 - 96.
Wu, C., L. Lu, X. Yang, Y. Feng, Y. Wei, H. Hao, P.J. Stoffella and Z. He. 2010. Uptake, translocation, and remobilization of zinc absorbed at different growth stages by rice genotypes of different Zn densities. Journal of Agricultural and Food Chemistry 58(11): 6767 - 6773.
Yamuangmorn, S., S. Jumrus, S. Jamjod, and C. Prom-u-thai. 2022. Promoting seedling vigour and grain zinc accumulation in rice by priming seeds and foliar application with zinc and potassium fertiliser. Crop & Pasture Science 73(5): 437 - 448.
Yao, B., P. Chen and G. Sun. 2019. Distribution of elements and their correlation in bran, polished rice, and whole grain. Food Science & Nutrition 8: 982 - 992.
Yilmaz, A., H. Ekiz, B. Torun, I. Gultekin, S. Karanlik, S.A. Bagci and I. Cakmak. 1997. Effect of different zinc application methods on grain yield and zinc concentration in wheat cultivars grown on zinc-deficient calcareous soils. Journal of Plant Nutrition 20(4-5): 461 - 471.
Younas, N., I. Fatima, I.A. Ahmad, and M.K. Ayyaz. 2023. Alleviation of zinc deficiency in plants and humans through an effective technique; biofortification: A detailed review. Acta Ecologica Sinica 43(3): 419 - 425.
Zou, C., Y. Du, A. Rashid, H. Ram, E. Savasli, P. J. Pieterse, I. Ortiz-Monasterio, A. Yazici, C. Kaur, K. Mahmood, S. Singh, M.R. Le Roux, W. Kuang, O. Onder, M. Kalayci and I. Cakmak. 2019. Simultaneous biofortification of wheat with zinc, iodine, selenium, and iron through foliar treatment of a micronutrient cocktail in six countries. Journal of agricultural and food chemistry 67(29): 8096 - 8106.
