การคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวก่ำเจ้าเพื่อลักษณะความหอมและผลผลิตสูงในลูกผสมชั่วที่ 5 ถึงชั่วที่ 7 ระหว่างข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าและพันธุ์ปทุมธานี 1
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ข้าวก่ำเป็นข้าวพันธุ์พื้นเมืองของประเทศไทย ที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง ประกอบด้วยสารที่สำคัญหลายชนิดช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคต่างๆ แต่ในปัจจุบันพบว่าข้าวก่ำยังขาดความหอม ซึ่งเป็นลักษณะที่ผู้บริโภคให้ความสำคัญ การปรับปรุงและพัฒนาข้าวก่ำให้มีคุณสมบัติด้านความหอมจึงมีความสำคัญทั้งเชิงเศรษฐกิจและการตลาด นอกจากนี้แล้วข้าวก่ำยังมีลักษณะที่ไวต่อช่วงแสง ปลูกได้ปีละครั้ง ต้นสูง ผลผลิตต่ำ เมื่อเทียบกับข้าวพันธุ์ปรับปรุงสมัยใหม่ที่ต้นเตี้ย ให้ผลผลิตสูง ดังนั้นโครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวก่ำเจ้าเพื่อได้ลักษณะความหอมและผลผลิตสูง โดยการผสมพันธุ์ระหว่างข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้า (KDK10) ซึ่งมีลักษณะไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย แต่ไม่หอม กับข้าวพันธุ์สมัยใหม่ปทุมธานี 1 (PTT1) ที่มีกลิ่นหอม ไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย และให้ผลผลิตสูง คัดเลือกความหอมและผลผลิตสูงจากสายพันธุ์ลูกผสมชั่วที่ 5 ฤดูนาปี พ.ศ. 2564 ได้สายพันธุ์ก้าวหน้าทั้งหมด 9 สายพันธุ์ จากนั้นปลูกประเมินและคัดเลือกในชั่วที่ 6 ฤดูนาปรัง พ.ศ. 2565 สามารถคัดเลือกได้ทั้งหมด 7 สายพันธุ์ และในชั่วที่ 7 ปลูกประเมินและคัดเลือก ฤดูนาปี พ.ศ. 2565 สามารถคัดเลือกข้าวก่ำเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าดีเด่น ได้ทั้งหมด 3 สายพันธุ์ โดยมีค่าความหอม ระหว่าง 1.4-1.8 คะแนน มีปริมาณความเข้มข้นสารหอม 2AP ระหว่าง 1.0-1.9 มิลลิกรัม/กิโลกรัม และมีผลผลิต ระหว่าง 30.7-41.5 กรัม/ต้น สายพันธุ์ก้าวหน้าที่คัดเลือกได้จากการทดลองนี้ จะนำไปปลูกขยายและปลูกเพื่อทดสอบขยายผล เพื่อพัฒนาสายพันธุ์ข้าว ในแปลงเกษตรกรต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กมลวรรณ เรียบร้อย, ศรีสวัสดิ์ ขันทอง, ธีรยุทธ ตู้จินดา และสุรีพร เกตุงาม. 2556. ยีนความหอมและลักษณะพื้นฐานทางอณูพันธุศาสตร์ของข้าวหอม. วารสารทางวิชาการสมาคมพันธุ์ศาสตร์แห่งประเทศไทย. 6: 93-144.
งามชื่น คงเสรี. 2545. คุณภาพข้าวและการตรวจสอบข้าวปนในข้าวหอมมะลิ. กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม.
ชยานนท์ วงศ์พุฒิ, ชนากานต์ เทโบลต์ พรมอุทัย, ต่อนภา ผุสดี และศันสนีย์ จำจด. 2562. การคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวก่ำไม่ไวต่อช่วงแสงในลูกผสมชั่วที่ 4 ถึง 6 ระหว่างข้าวก่ำดอยสะเก็ดและข้าวปทุมธานี 1. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร์ปริญญามหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ธนัชพร วิรัตนชัยวรรณ, ต่อนภา ผุสดี, ชนากานต์ เทโบลต์ พรมอุทัย และศันสนีย์ จำจด. 2565. การใช้เครื่องหมายโมเลกุลช่วยคัดเลือกร่วมกับการทดสอบกลิ่นเพื่อปรับปรุงลักษณะความหอมในข้าวก่ำเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง. วารสารแก่นเกษตร. 50: 782-793.
ธรรมนูญ หัทยานันท์, ชนากานต์ เทโบลต์ พรมอุทัย และศันสนีย์ จำจด. 2560. การคัดเลือกสายพันธุ์ก้าวหน้าพันธุ์ข้าวเจ้าก่ำไม่ไวต่อช่วงแสงและมีปริมาณแอนโทไซยานินในเมล็ดสูง. วารสารเกษตรมหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 33: 81-90.
อติพร อุตตะมะ. 2550. การประเมินสายพันธุ์ข้าวลูกผสมชั่วที่ 7 เพื่อลักษณะสารหอม (2-acetyl-1-pyrroline). วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร์ปริญญามหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
วรวัจน์ อินประดิษฐ, ต่อนภา ผุสดี, ศันสนีย์ จำจด และชนากานต์ เทโบลต์ พรมอุทัย. 2566. ความแตกต่างระหว่างพันธุ์ข้าวหอมไทยในการตอบสนองต่อแมงกานีสในการสังเคราะห์ 2-Acetyl-1-Pyrroline และผลผลิต. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตร์ปริญญามหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
Bradbury, L. M. T., S. A. Gillies, D. J. Brushett, D. L. E. Waters, and R. J. Henry. 2005. Inactivation of an aldehyde dehydrogenase is responsible for fragrance in rice. The Plant Journal. 43: 939–947.
Buttery, R. G., L. C. Ling, B. O. Juliano, and J. G. Turnbaugh. 1983. Cooked rice aroma and 2-acetyl-1-pyrroline. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 31: 823-826.
Chen, P.-N., W.-H. Kuo, C.-L. Chiang, H.-L. Chiou, Y.-S. Hsieh, and S.-C. Chu. 2006. Black rice anthocyanins inhibit cancer cells invasion via repression of MMPs and u-PA expression. Chemico-Biological Interactions. 163: 218–229.
Danpreedanan, N., S. Yamuangmorn, S. Jamjod, C. Prom-u-thai, and T. Pusadee. 2023. Genotypic variation of purple rice in response to shading in yield, anthocyanin content, and gene expression. Plants Basel, Switzerland. 12: 2582.
Doi, K., T. Izawa, T. Fuse, U. Yamanouchi, T. Kubo, Z. Shimatani, and M. Yano. 2004. Ehd1, a B-type response regulator in rice, confers short-day promotion of flowering and controls FT-like gene expression independently of Hd1. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 101: 17789–17794.
Goufo, P., and H. Trindade. 2014. Rice antioxidants: phenolic acids, flavonoids, anthocyanins, proanthocyanidins, tocopherols, tocotrienols, y-oryzanol, and phytic acid. Food Science & Nutrition. 2: 75-104.
Juliano, B. O. 1993. Rice in human nutrition. Food and Agriculture Organization of The United Nations.
Kojima, S., Y. Takahashi, Y. Kobayashi, L. Monna, T. Sasaki, T. Araki, and M. Yano. 2002. Hd3a, a rice ortholog of the Arabidopsis FT gene, promotes transition to flowering under short-day conditions. Genetics. 162: 1523–1535.
Sriseadka, T., S. Wongpornchai, and P. Kitsawatpaiboon. 2006. Rapid method for quantitative analysis of the aroma impact compound, 2-acetyl-1-pyrroline, in fragrant rice using automated headspace gas chromatography. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 54: 8183-8189.
Yano, M., Y. Katayose, M. Ashikari, U. Yamanouchi, L. Monna, T. Fuse, and T. Sasaki. 2001. Hd1, a major photoperiod sensitivity quantitative trait locus in rice, is closely related to the Arabidopsis flowering time gene CONSTANS. Nature Genetics. 28: 66–70.
Yoshihashi, T., N. T. T. Huong, and V. Surojanametakul. 2002. Extraction method for quantifying 2-acetyl-1- pyrroline, a prime odorant of an aromatic rice variety, Khao Dawk Mali 105. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry. 66: 2438-2440.
Yoshihashi, T., T. T. H. Nguyen, and N. Kabaki. 2004. Area dependency of 2-acetyl-1-pyrroline content in an aromatic rice variety, Khao Dawk Mali 105. Japan Agricultural Research Quarterly. 38: 105-109.
