องค์ประกอบในกระเพาะอาหารของปลาเศรษฐกิจในพื้นที่ปากประ ทะเลสาบสงขลา

บทคัดย่อ

คลองปากประเป็นคลองสายหนึ่งบริเวณทะเลสาบสงขลาตอนบนเชื่อมต่อระหว่างระบบนิเวศน้ำจืดและน้ำกร่อย ทำให้มีความหลากหลายของทรัพยากรสัตว์น้ำสูงและเป็นแหล่งทำประมงที่สำคัญ แต่มีกิจกรรมของมนุษย์ส่งผลให้ปริมาณสัตว์น้ำลดลงอย่างน่ากังวล การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ประกอบในกระเพาะอาหารของปลาและความสัมพันธ์เชิงอาหารของปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ 3 ชนิดคือปลากดหัวอ่อน (Osteogeneiosus militaris) ปลากดหัวโม่ง (Arius maculatus) และปลามะลิ (Corica soborna) ทำการศึกษาโดยการเก็บตัวอย่างปลาด้วยการซื้อจากชาวประมงพื้นบ้านจำนวนชนิดละ 30 ตัว/เดือน เก็บตัวอย่าง 2 เดือน/ครั้ง ตั้งแต่เดือนมีนาคม - กันยายน 2562 ทำการวิเคราะห์องค์ประกอบในกระเพาะอาหาร และคำนวณความหลากหลายและการซ้อนทับกันของอาหาร ผลการศึกษาพบว่า ปลาทั้ง 3 ชนิดเป็นปลากินสัตว์ มีอาหารในกระเพาะทั้งหมด 16 ชนิด ปลาแต่ละชนิดกินอาหารหลักต่างกัน ปลากดหัวอ่อนกินทาไนดาเซียนและหนอนริ้นน้ำจืด ปลากดหัวโม่งกินปลาและหนอนริ้น ส่วนปลามะลิกินแพลงก์ตอนสัตว์ เช่น โคพีพอดและไรน้ำจืด เป็นอาหารหลัก ปลากดหัวอ่อนมีค่าความกว้างของอาหารสูงสุด (0.67-0.94) และปลามะลิมีค่าความกว้างของอาหารต่ำสุด (0.04-0.12) ในขณะเดียวกันพบว่า ปลากดหัวอ่อนและปลากดหัวโม่งมีนิสัยการกินอาหารที่ซ้อนทับกันปานกลาง (0.44-0.51) และปลากดทั้งสองชนิดมีค่าการซ้อนทับกันของอาหารกับปลามะลิต่ำมาก นอกจากนี้ ปลาทั้งสามชนิดมีการเปลี่ยนชนิดของอาหารไปตามช่วงเวลาของการเก็บตัวยอย่าง แสดงให้เห็นว่า ปลาทั้งสามชนิดมีการเลือกกินอาหารคนละกลุ่มเพื่อลดการแก่งแย่งแข่งขันตามธรรมชาติ และมีแนวโน้มที่อาศัยอยู่ในแหล่งที่อยู่อาศัยย่อย (micro-habitat) ต่างกันของระบบนิเวศนี้ จากข้อมูลสามารถใช้วางแผนและกำหนดนโยบายการใช้ประโยชน์ เช่น ห้ามจับสัตว์น้ำวัยอ่อน และสร้างแหล่งอาศัย เช่น การทำเขตอนุรักษ์ในบริเวณที่มีสัตว์น้ำจำนวนมาก และการพัฒนาไม่มุ่งพัฒนาเฉพาะปลาชนิดเดียว เพราะปลาในระบบนิเวศมีความสัมพันธ์กัน การบริหารจัดการทรัพยากรสัตว์น้ำควรเป็นแบบเชิงระบบนิเวศ  (ecosystem-based)