แนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรแบบมีส่วนร่วมของเกษตรกรเพื่อป้องกันการปนเปื้อนสารเคมีลงสู่แม่น้ำเพชรบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาข้อมูลพื้นฐานของเกษตรกร (2) เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้และการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร (3) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยส่วนบุคคลกับพฤติกรรมการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร และ (4) เพื่อเสนอแนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ 1) เกษตรกร 391 ครัวเรือน ได้จากการสุ่มแบบบังเอิญจาก 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอแก่งกระจาน อำเภอท่ายาง อำเภอบ้านลาด และ อำเภอเมือง เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม และ 2) ผู้นำชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวม 12 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน ตัวแทนเกษตรกร เกษตรอำเภอ และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ได้จากการคัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง หลังจากนั้นนำผลการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งสองกลุ่มมาพัฒนาร่างแนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตร และตรวจสอบร่างโดยการประชุมที่ประกอบด้วยเกษตรกร ผู้นำชุมชน และนักวิชาการจากสำนักงานเกษตรอำเภอ รวมจำนวน 60 คน เพื่อร่วมพิจารณาและปรับปรุงร่างดังกล่าว   ผลการศึกษาพบว่า เกษตรกรใช้สารเคมีกำจัดแมลงมากที่สุด 24.8% เป็นสารเคมีชนิดน้ำ 57.1% ส่วนใหญ่บรรจุในภาชนะพลาสติก ขนาดน้อยกว่า 1 กก./ล. 20.6%  ส่วนพฤติกรรมการคัดแยกและจัดเก็บซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอยู่ในระดับ “บางครั้ง” ( ±S.D. = 2.33±0.54 และ ±S.D. = 2.30±0.55 ตามลำดับ) ขณะที่พฤติกรรมการกำจัดซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอยู่ในระดับ “ไม่เคยปฏิบัติ” ( ±S.D. = 1.58±0.43) โดยเฉพาะขั้นตอนการกำจัดที่ไม่ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาล การได้รับความรู้หรือการฝึกอบรมมีผลต่อพฤติกรรมการกำจัดซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.05) แต่ไม่ส่งผลต่อการคัดแยกและจัดเก็บซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรอย่างมีนัยสำคัญ และได้แนวทางการจัดการซากบรรจุภัณฑ์เคมีทางการเกษตรแบบมีส่วนร่วม 6 ขั้นตอน ที่สอดคล้องกับบริบทและสภาพปัญหาในพื้นที่ ได้แก่ (1) การวิเคราะห์สถานการณ์และสร้างความตระหนัก (2) การคัดแยกที่ต้นทางอย่างเป็นระบบ (3) การจัดเก็บอย่างปลอดภัยในระดับครัวเรือน (4) การจัดตั้งจุดรวบรวมระดับชุมชน (5) การส่งต่อไปยังสถานที่รับกำจัดอย่างถูกต้อง และ (6) การติดตาม ประเมินผล และสร้างแรงจูงใจ